Naučnici otkrili vrijeme za spavanje koje smanjuje rizik za srčane bolesti

<!—->Za razliku od većine dosadašnjih istraživanja o spavanju, koja su se oslanjala na upitnike i dnevnike spavanja podložne subjektivnim procjenama i sjećanju, ova studija, objavljena u časopisu “European Heart Journal – Digital Health”, koristila je objektivne podatke za praćenje navika ispitanika.

Ključno je odlazak u krevet između 22 i 23 sata

Istraživanje je obuhvatilo učesnike iz britanske Biobanke, prikupljene između 2006. i 2010. godine. Radilo se o osobama starosti od 43 do 79 godina, sa prosjekom od 61 godine, od kojih su 58 odsto bile žene.

Svaki učesnik je sedam dana nosio akcelerometar na ručnom zglobu, uređaj koji je objektivno bilježio kada su zaspali i kada su se probudili. Naučnici su ih zatim pratili u prosjeku pet godina i sedam mjeseci, bilježeći pojavu kardiovaskularnih bolesti poput srčanog i moždanog udara, zatajenja srca, hronične ishemijske bolesti srca i prolaznih ishemijskih napada.

Tokom perioda praćenja, od 103.712 učesnika, njih 3172 (oko 3,6 odsto) razvilo je neku kardiovaskularnu bolest. Pokazalo se da je najmanji rizik bio u grupi koja je na spavanje odlazila između 22:00 i 22:59.

U poređenju sa njima, rizik je bio 25 odsto veći za one koji su išli na spavanje u ponoć ili kasnije, 12 odsto veći za one koji su lijegali između 23:00 i 23:59, kao i 24 odsto veći za one koji su zaspali prije 22:00 sata.

U analizi su uzeti u obzir i drugi faktori rizika poput starosti, pola, trajanja i redovnosti sna, pušenja, indeksa tjelesne mase, dijabetesa, krvnog pritiska, holesterola i socioekonomskog statusa.

Sve je povezano sa unutrašnjim satom tijela

David Plans, vodeći autor studije i istraživač sa Univerziteta u Eksiteru, kao moguće objašnjenje naveo je unutrašnji sat tijela, poznat kao cirkadijalni ritam, koji reguliše naše fizičke i mentalne funkcije tokom 24 sata.

Plans je istakao da se odlazak na spavanje u ponoć ili kasnije čini najrizičnijim, vjerovatno zato što smanjuje izloženost jutarnjem svjetlu, ključnom signalu koji svakodnevno “resetuje” naš tjelesni sat.

Naglasio je da svako odstupanje od prirodnog ciklusa tijela, bilo prerano ili prekasno lijeganje, može imati posljedice po zdravlje srca i krvnih sudova.

Sa tim se slažu i ranija istraživanja. Naučna izjava Američkog udruženja za srce iz novembra 2025. objasnila je kako poremećaj cirkadijalnog ritma utiče na krvni pritisak, otkucaje srca i metabolizam.

Slično tome, pregledni članak iz časopisa “European Heart Journal” iz septembra 2025. zaključio je da navike koje remete unutrašnji sat, poput neredovnog spavanja, direktno štete tijelu na molekularnom nivou i povećavaju kardiovaskularni rizik.

Naš unutrašnji sat, naime, određuje kada se srce odmara, a kada radi najintenzivnije, pa čak i pomjeranje tog rasporeda za samo sat ili dva ima mjerljive posljedice.

Rizik izraženiji kod žena

Zanimljivo je da je uočena povezanost bila znatno izraženija kod žena. Kod muškaraca je statistički značajan porast rizika zabilježen samo ako su na spavanje odlazili prije 22 sata.

Naučnici pretpostavljaju da bi to moglo biti povezano sa činjenicom da kardiovaskularni rizik kod žena raste nakon menopauze.

Zbog toga, razlika uočena u studiji možda odražava biološke promjene vezane za starost, a ne stvarnu razliku u uticaju vremena spavanja na zdravlje srca među polovima.

Na kraju, Plans je naglasio da studija pokazuje povezanost, ali ne može da utvrdi uzročno-posljedičnu vezu. Drugim riječima, nalazi ukazuju na vezu između vremena odlaska na spavanje i kardiovaskularnog rizika, ali ne dokazuju da jedno direktno uzrokuje drugo.

Ipak, podaci jasno ukazuju na to da bi vrijeme odlaska na spavanje moglo biti jednako važno kao i ukupno trajanje sna, te da za naš unutrašnji sat nije svejedno u koje doba noći spavamo.