CIN-CG: Govor mržnje na televizijama – ekrani opasnih narativa

Zbog govora mržnje Agencije za audiovizuelne medijske usluge je, ove i prošle godine, televizijama izrekla četiri novčane kazne od po 500 eura i više upozorenja. Pored Pinka, Adrije i Prve, opasne narative širili su i RTCG i podgorički javni emiter…

Prema podacima koje je Centar za istraživačko novinarstvo Crne Gore (CIN-CG) dobio od Agencije za audiovizuelne medijske usluge (AMU), govor mržnje se sa društvenih mreža preliva i u programe elektronskih emitera sa nacionalnom pokrivenošću. O tome govori i sve veći broj kazni koje AMU izriče zbog diskriminacije i uvredljivog govora.

U februaru ove godine Savjet AMU donio je odluku o privremenom ograničenju prijema i reemitovanja emisija TV Pink Novo jutro – Jutro sa dušom, a koje vode apologete režima Aleksandra Vučića – Jovana Jeremić i Predrag Sarapa. Sankcionisana televizija je dio Pink media group iz Srbije, koje je u vlasništvu biznismena Željka Mitrovića.

Mjera je izrečena na period od šest mjeseci zbog kršenja člana 7 stav 1 Evropske konvencije o prekograničnoj televiziji, kojim je propisano da programski sadržaji moraju poštovati dostojanstvo ljudskog bića i osnovna prava drugih. Umjesto jutra sa dušom, u emisiji Jovane Jeremić izlivao se govor mržnje prema pripadnicima crnogorskog naroda, ali i prema i hrvatskim državljanima, kao i prema građanima Republike Turske. Hrvati su nazivani ustašama, Turci novim okupatorima, a širene su i teze da su Crnogorci mutirani Srbi, neki hibrid, da su krenuli proustaškim putem, ali i da će Crna Gora brzo biti dio Srbije…

“Avnojevska Crna Gora neće postojati još dugo i to mogu da kažem, skoro, sa sigurnošću. Doće do promena granica, Srbija će ponovo imati more i to je ono što plaši Brisel…’’, jedan je od citata koji se navodi u dokumentu AMU.

Problem nije samo Pink, sa dugom tradicijom sijanja mržnje, već su i mediji koje finasiraju građani Crne Gore, javni servis RTCG i lokalni podgorički emiter širili su opasne i problematične narative.

“Podaci iz posljednjih godina ukazuju na zabrinjavajući trend. U 2025. godini AMU je izrekao šest upozorenja zbog diskriminatornog i uvredljivog govora, kao i tri novčane kazne u iznosu od po 500 eura. Poređenja radi, u 2024. godini izrečeno je samo jedno upozorenje po ovom osnovu, od ukupno 107 upozorenja, dok novčanih kazni nije bilo’’, kazali su za CIN-CG iz Agencije.

Da se radi o trendu koji se nastavlja u negativnom pravcu potvrđuje i podatak da je već u prva tri mjeseca 2026. godine izrečena jedna novčana kazna zbog ponavljanja ove vrste prekršaja.

“Treba imati u vidu da se novčana kazna izriče u situacijama kada emiter, uprkos prethodno izrečenom upozorenju, u roku kraćem od šest mjeseci ponovo prekrši istu obavezu utvrđenu zakonom, aktom Agencije ili izdatim odobrenjem. Samim tim, broj izrečenih novčanih kazni ukazuje na to da određeni emiteri svjesno zanemaruju ili propuštaju da preduzmu mjere kojima bi spriječili objavljivanje spornog sadržaja’’, naglašavaju iz AMU.

Agencija je krajem februara sa 500 eura kaznila Adria TV zbog, kako se navodi u rješenju, ponovljenog kršenja zabrane podsticanja diskriminacije i propusta da objavi podatke o izvoru preuzetog programa. Kazna je izrečena zbog reemitovanja novogodišnjeg programa iz studija Informer TV iz Beograda.

U emisiji je veličano četništvo, uz negiranje crnogorskog identiteta kao začin novogodišnjem slavlju: mijenjani su stihovi tradicionalnih i autorskih pjesama na način da se Crna Gora označava kao “srpska”, iznošene izjave poput: “Nije ovo Crna Gora, no Srbija pored mora” i “Svi su Srbi – Srbi”, uzvikivana i pjevana imena pravosnažno osuđenih ratnih zločinaca, koji su predstavljani kao “heroji”, navodi se u obrazloženju rješenja AMU.

Avnojevska Crna Gora neće postojati još dugo i to mogu da kažem, skoro, sa sigurnošću. Doće do promena granica, Srbija će ponovo imati more i to je ono što plaši Brisel…, jedan je od citata koji se navodi u dokumentu AMU

Tokom 2025. novčane kazne i upozorenja dobili su Prva TV i Adria TV, dok su upozorenja izrečena i Radio-televiziji Crne Gore (RTCG), TDI Radiju i Gradskoj TV.

“Sadržaji koji su bili predmet izrečenih mjera najčešće su se odnosili na stavove i kvalifikacije koje se mogu smatrati diskriminatornim prema određenim grupama, uključujući etničke, nacionalne, političke, migrantske, manjinske i druge ranjive zajednice. U tim slučajevima često se potencira pripadnost grupi ili određeno stvarno ili pretpostavljeno lično svojstvo kao osnov za diskriminaciju, kroz podsticanje predrasuda, targetiranje ili promociju i podržavanje ograničavanja prava tih grupa. Takođe, u pojedinim slučajevima zabilježena je relativizacija istorijskih događaja ili zločina, neprecizno i selektivno predstavljanje istorijskih činjenica, izostanak pozivanja na relevantne izvore, kao i upotreba terminologije koja može izazvati diskriminaciju i dodatno produbiti društvene podjele’’, objašnjavaju iz AMU.

Prije nego što su novčano kažnjene, televizije Adria i Prva oglušile su se o dva upozorenja AMU, jer su emiteri omogućili ili urednički oblikovali sadržaj kojim se podstiče diskriminacija, šire stereotipi ili favorizuje narativ koji određene društvene grupe prikazuje u negativnom kontekstu.

Prva TV prvu kaznu od 500 eura zaradila je zbog jutarnjeg programa u kojem su analizirane reakcije na podizanje spomenika četničkom vojvodi i ratnom zločincu Pavlu Đurišiću i inicijativu za izmještanje spomenika vojvodi Mirku Petroviću. Gledaoci su imali prilike da čuju poruke kojim se opravdava podizanje spomenika Đurišiću, uz argumentaciju da je “postavljen na privatnom posjedu i finansiran privatnim novcem”, uz opasne komentare gledaoca da “Crnogorce i Srbe nijesu sjekli Turci, nego Bošnjaci”.

AMU je reagovao i na način izvještavanja ove televizije, o šovinističkim incidentima u Podgorici protiv državljana Turske. U emisiji 60 minuta čule su se konstatacije “napad Turaka na momka iz Podgorice”, uz pitanja “šta ćemo sa hiljadama turskih državljana među kojima je veliki broj prestupnika”.

TV Prva našla se na udaru AMU i 25. juna prošle godine kad je reemitovala programski sadržaj nazvan Specijalna emisija, u koprodukciji režimskih emitera registrovanih u Srbiji. U emisiji su učestvovali: Gordana Uzelac (TV Pink), Dragan Vučićević (TV Informer), Milomir Marić (TV Happy), Ivana Vučićević (Studio B), Branko Babić (privrednik), Lazar Stijak (prof. Medicinskog fakulteta u Beogradu), Oliver Jakšić (TV B92) i presuđeni ratni zločinac Vojislav Šešelj.

U emisiji je iznesen niz tvrdnji kojima se direktno negira genocid u Srebrenici, uključujući navode da kolaps koji je planiran u Srbiji od 28. juna do 11. jula, kada je godišnjica zločina u Srebrenici, vodi ka “žigosanju Srba kao genocidnog narod”, iako “genocida nije bilo”. Pored toga, kako je utvrdila Agencija, omogućeno je iznošenje stavova kojima se podstiče nasilje i potencira pripadnost određenoj grupi, kao oblik diskriminacije prema njima i ugrožena privatnost i dostojanstvo građana.

Novčanu kaznu dobila je i Adria TV zbog dokumentarca “Srebrenica, anatomija obmane”. Prema ocjeni Agencije, radi se o selektivnom prikazu događaja tokom genocida u Srebrenici. Regulator je utvrdio da iako u programu nije bilo direktnog negiranja genocida, sporni su bili ton i narativ koji sugeriše da se nasilje može posmatrati kao “posljedica ranijih nepravdi”. Upravo takav pristup, upozoreno je iz AMU, može produbiti društvene podjele i legitimisati diskriminatorne stavove u javnom prostoru.

Prije kazne Adria TV je upozorena od strane regulatora i zbog emisija Zorom i Press Plus u kojima su advokat Miomir Joksimović i civilni aktivista Zarija Pavićević iznosili stavove kojim se podstiče netrpeljivosti i diskriminacije prema stranim državljanima i pojedinim etničkim i vjerskim grupama. U programu su iznošene tvrdnje o navodnom stvaranju zatvorenih zajednica stranaca, pa je tako Joksimović upozorio da bi se u pojedinim kvartovima “za 15 godina mogao uvesti šerijatski zakon”, dok je Pavićević zagovarao strože kontrole stranaca, navodeći da se “može procijeniti ko je iz kog područja” i da bi policija trebalo da primjenjuje nasumične provjere statusa na ulici. Upićene su i poruke poput poziva da se “broj stranaca u Crnoj Gori mora smanjiti makar za pola”, uz apel građanima da “nastave borbu i zaštite sebe i svoju imovinu”.

Zbog viceva na račun pripadnika romske populacije i osoba sa invaliditetom, AMU je izrekao upozorenje TDI Radiju. Sporni sadržaj je emitovan u zabavnoj emisiji Antidepresiv u aprilu 2025. godine. U emisiji su, kroz viceve i humoristične priloge, stereotipno i uvredljivo predstavljene pojedine društvene grupe, uključujući osobe s invaliditetom i pripadnike romske zajednice.

Analizom snimka emisije utvrđeno je da su sporni sadržaji bili urednički odabrani i emitovani u okviru programa povodom Dana šale. Iako je emiter isticao da je riječ o humoru i emitovao napomene da emisija nema namjeru vrijeđanja, Agencija je zaključila da takva forma ne oslobađa odgovornosti kada sadržaj prelazi granice dozvoljene satire i može podsticati diskriminatorne stereotipe.

I podgoričkom lokalnom javnom emiteru – Gradskoj TV izrečena je mjera upozorenja zbog stava koji je u emisiji Presing na toj televiziji iznio urednik portala Srpska 24 Ivan Milošević. On je kazao da misli “da je malo nepristojno da u državi u kojoj imate 74 odsto pravoslavnog stanovništa spoljnu politiku vodi predstavnik nacionalne manjine”, govoreći o ministru vanjskih poslova Ervinu Ibrahimoviću. Agencija je ocijenila da se tim stavom “stigmatizuju i etiketiraju predstavnici nacionalne manjine, sugerišući da je neprikladno da neko iz te zajednice obavlja važnu javnu funkciju”.

Gradska TV je istog dana, u poslijepodnevnim satima, reprizirala spornu emisiju, čime je, utvrdila je AMU, propustila da ograniči dalje širenje ovog nedozvoljenog govora. Regulator je problematizovao i odabir sagovornika za lokalni javni servis, s obzirom na Miloševićeve prethodne izjave. Milošević je prije ovog gostovanja, javnu pažnju “zavrijedio” kolumnom “Koncert za Nermina: Islamizacija Podgorice?” koja je objavljena pa povučena sa portala Borba. U njoj je Milošević naveo da Nermin Abdić, kandidat za gradonačelnika Podgorice u vrijeme lokalnih izbora i poslanik Demokratske partije socijalista, “ipak pripada religioznoj i nacionalnoj manjini i teško može da pod svoje skute objedini ono što je Podgorica bila, a i danas je. Ipak, ovaj grad je naselje pravoslavnih stanovnika i njihova tradicija…”

Upozorenje od AMU dobio je i nacionalni javni servis – RTCG. Ono se odnosi na emitovanja druge i treće epizode dokumentarnog serijala Vraneš – zemlja i Ijudi, na prvom programu, 6. i 13. januara 2025. godine, a njime je, zaključili su u Agenciji, omogućeno promovisanje diskriminatornog postupanja.

Analizom pomenutih epizoda, Agencija je zaključila da nije ispoštovana dokumentarna etika koja zahtijeva vjerodostojnost, preciznost i integritet prilikom predstavljanja teme, te da su relativizovali zločin, neprecizno i selektivno su predstavljeni istorijski podaci, bez relevantnih izvora, uz upotrebu terminologije koja izaziva diskriminaciju i može podstaći podjele.

To se, navode iz Agencije, posebno odnosi na način na koji se prikazuju vrijeme i razlozi migracija stanovništva posmatranog kraja (iseljavanja i doseljavanje), a posebno iseljavanje muslimanskog stanovništva krajem i nakon 1924. godine iz predjela Tomaševa (tadašnji Šahovići) i Pavinog polja.

“Imajući u vidu da su masovna ubistva više stotina muslimanskih stanovnika, koja su se dogodila početkom decembra 1924. godine, bila glavni uzrok masovnog iseljavanja pripadnika u narednom periodu, emiter neopravdano, neobjektivno i neprimjereno, i to u više navrata u epizodama od 6. i 13. januara, posljedicu tog događaja neutralno naziva ‘iseljenjem’, a u par navrata koristi relativizirajuću terminologiju ‘dramatični događaji’ kao i ‘tragičan događaj’ bez navođenja ključnog istorijskog konteksta – da je to iseljavanje bilo izazvano, odnosno posljedica strašnog zločina – masovnog ubistva”, navodi se u odluci AMU.

Iz AMU za CIN-CG navode da “sadržaji koji doprinose stvaranju ili širenju negativnih percepcija i diskriminatornih stavova prema različitim grupama ne mogu uživati zaštitu kao oblik slobode izražavanja, jer predstavljaju njenu zloupotrebu. U takvim slučajevima, izricanje mjera predstavlja mehanizam zaštite prava drugih i javnog interesa”.