Meta: Novinar

<!—->Nakon što je u prvom mandatu odbijao da prisustvuje ovom skupu, američki predsjednik je ovoga puta procijenio da je politički korisno pojaviti se na događaju koji organizatori predstavljaju kao proslavu slobode štampe. Veče obično protekne u razmjeni duhovitih opaski novinara i političara – nešto kao sloboda štampe i medija provučena kroz holivudski osmijeh.

Ipak, više od 350 bivših i sadašnjih novinara pozvalo je organizatore da događaj iskoriste za „demonstriranje protivljenja naporima predsjednika Trampa da zgazi slobodu štampe“. Predlagali su da prisutni nose džepne maramice i značke za reverom sa citatom Prvog amandmana američkog ustava, kao podsjetnik da sloboda štampe nije ceremonija, već zagarantovano pravo koje se brani.

Na drugoj strani svijeta, na Bliskom istoku, koji danas djeluje svjetlosnim godinama udaljen od Zapada, do sada su stradale stotine palestinskih novinara — kolega koji su u ratu u Gazi postali legitimne mete. Tamo sloboda štampe nema ceremonijalni karakter, već najvišu cijenu.

Među njima je i Vael al Dadu, šef dopisništva Al Džazire u Gazi, koji je u ratu izgubio gotovo sve članove porodice, ali je nastavio da izvještava. Njegova priča nije izuzetak, nego obrazac: novinar više nije samo svjedok rata, već direktni učesnik, često i žrtva.

Slučaj Anasa al Šarifa mijenja predstavu o tome ko je danas novinar. Počeo je kao snimatelj koji je objavljivao sadržaj na društvenim mrežama, da bi kasnije, kao novinar, postao dio profesionalnog medija. Njegov rad pokazuje kako se granica između novinara i civila u savremenim sukobima briše, baš kao što se briše i razlika između onoga ko izvještava i onoga ko postaje meta.

Anas al Šarif je ubijen u avgustu prošle godine u Gazi. Izrael je tvrdio da je bio „vođa terorističke ćelije u Hamasu“. U istom napadu poginuli su i dopisnik Mohamed Krejke, fotoreporteri Ibrahim Al Taher i Moamen Aliva, kao i Mohamed Noufal, član tima.

Njegov slučaj ukazuje na još jedan fenomen savremenih ratnih sukoba — rast uticaja građanskog novinarstva i interneta, uz istovremeno slabljenje monopola velikih medijskih sistema. Nekada se govorilo o zavisnim i nezavisnim medijima. Danas ta podjela djeluje nedovoljno. Novinari koji dijele sudbinu ljudi o kojima izvještavaju postaju međuzavisni, jer se istina koju prenose više ne može odvojiti od lične cijene koju za nju plaćaju.

Ovaj pomak ide ruku pod ruku sa promjenom medijskog pejzaža. Dok su nekada nezavisni novinari bili marginalizovani, danas veliki sistemi kao što su CNN ili Njujork Tajms ulažu napor da dokažu sopstvenu nezavisnost, upravo zbog bliskosti sa vlašću i zvaničnim političkim narativima.

S druge strane, novinari poput Džeremija Skejhila pokušavaju da otvore prostor za priče koje izlaze izvan tog okvira. Njegovo izvještavanje pokazuje da se u savremenim ratovima odluke o tome ko je meta donose daleko od očiju javnosti. On pokušava da razume drugu stranu priče i učini je vidljivom. Skejhil smatra da je to posebno važno danas kada zvanična Amerika više i ne pokušava da sakrije pravu prirodu svoje spoljne politike.

I tu dolazimo do pitanja koje nadilazi pojedinačne sukobe.

Ako je moguće novinara proglasiti teroristom i time ga pretvoriti u metu, onda pitanje više nije šta je istina, nego ko ima pravo da je definiše. U savremenim ratovima, novinari sve češće stradaju ne kao kolateralna šteta, već kao jasno označen cilj. O tome ko je novinar ne odlučuje profesija, nego politička procjena. Ako je to kriterijum, zaštita prestaje da bude univerzalna i postaje selektivna. A kada je zaštita selektivna, svaki novinar može postati legitimna meta.

U svijetu koji novinare posmatra preko nišana, nedavno obilježavanje Međunarodnog dana slobode medija djeluje gotovo cinično. Zato je i onaj jedan pucanj u predvorju hotela „Hilton“, koji na sreću nije sa sobom odnio nijednu žrtvu, bio otrežnjujuće upozorenje okupljenima u raskošnoj sali. Možda je upravo taj jedan pucanj bio podsjetnik – ne na opasnost, nego na iluziju sigurnosti.

A možda će, konačno, kroz dim i ruševine u dalekom svijetu, ugledati svoje kolege novinare koji umjesto večernjih toaleta nose pancirne prsluke, svakodnevno izbjegavajući taj posljednji metak.