Misterija remek-djela – „kopija“ koja bi mogla da bude djelo samog Rembranta

<!—->Portret u jednoj britanskoj kolekciji, za koji se dugo vjerovalo da je učenička kopija gotovo identične Rembrantove slike “Starac sa zlatnim lancem”, zapravo je djelo holandskog majstora iz 17. vijeka, tvrde stručnjaci.

Obje slike su s početka 1630-ih, i obje prikazuju starijeg čovjeka u skoro prirodnoj veličini sa zlatnim lancem i šeširom sa perjem.

Prvi put poslije skoro četiri vijeka, dva portreta su ponovo na istom mjestu – u Umjetničkom institutu u Čikagu, koji posjeduje verziju naslikanu na čvrstoj podlozi za koju se pouzdano zna da je Rembrantovo djelo.

Drugi portret, nešto manjih dimenzija i naslikan na platnu, pozajmljen je od ser Fransisa Njumana, preduzetnika sa sjedištem u Kembridžu. Slika važi za „kopiju“ koju je naslikao nepoznati slikar u Rembrantovoj školi.

Međutim, stručnjak za Rembrantova djela, Gari Švarc, zaključio je da su obje slike rad čuvenog umjetnika. Pored izuzetnih poteza četkicom, tvrdi Švarc, dokaz je i činjenica da su mnogi holandski umjetnici tog perioda stvarali replike svojih slika.

Jedan francuski savremenik Rembranta primijetio je 1699. godine da gotovo nema slikara (u Holandiji) koji nije ponovio jedno od svojih djela zato što mu se sviđalo ili zato što ga je neko zamolio da napravi potpuno isto.

„Samo je pitanje da li ćemo prihvatiti da je Rembrant to uradio. Smatram to veoma uzbudljivim. Otvara sve vrste mogućnosti za ponovno posmatranje mnogih slika“, rekao je Švarc za britanski Gardijan.

„Ako je Rembrant imao kupca za repliku svog atraktivnog Starca, koji bi bio najefektniji i najefikasniji način da se ona napravi? Dodjeljivanje zadatka učeniku, čiji bi rad morao da bude popravljan, a Njumanova slika nema naznake ispravki, ili ponovno izvođenje koraka koje je upravo preduzeo, kada su još bili svježi u sjećanju i ruci? Sigurno ovo drugo ima više smisla. Ova pretpostavka objašnjava izuzetan kvalitet platna“, objašnjava Švarc.

Rendgensko i infracrveno snimanje slike koja je u Čikagu otkrilo je crtež ispod boje koji je, na primjer, pokazivao dorađivanje odjeće muškarca. Takve ispravke tokom slikanja nisu bile prisutne na „kopiji“.

„Da je to radio učenik, napravio bi greške koje bi majstor želio da ispravi. Ova je tako precizna“, ističe Švarc.

Njumanov pradeda je kupio sliku kao Rembrantovu 1898. godine od londonske Galerije „Agnjuz“ za poveliku sumu.

„Dakle, u to vrijeme je zaista shvaćena veoma ozbiljno“, naglasio je Švarc.

Ali kada se druga slika pojavila 1912. godine, ovu je poznati njemački istoričar umjetnosti Vilhelm Bode ocijenio kao „vještu reprodukciju“.

Švarc, koji će u ponedjeljak održati predavanje o holandskom slikarstvu u Nacionalnoj galeriji u Londonu, napisao je brojne knjige o Rembrantu i holandskom slikarstvu i upravo je objavio novi tom u seriji Svijet umjetnosti (World of Art) izdavačke kuće “Thames & Hudson”.

Jedan od Švarcovih argumenata da Bode nije bio u pravu je da njemački istoričar umjetnosti „nije ponudio ozbiljno obrazloženje za svoju tvrdnju“.

Njumanova verzija je izložena samo jednom ranije, 1952. godine, kao dio izložbe u Kraljevskoj akademiji u Londonu.

„U katalogu su je nazvali Rembrantovim originalom. Ali stručnjaci koji su poshetili izložbu su to ispravili i, u časopisu Berlington, objavljen je članak vodećeg holandskog istoričara umhetnosti koji je naveo da je ovo kopija iz Rembrantovog studija“, kaže Švarc.

Razlika, ipak, ima između „kopije“ i originalnog portreta

Iako mnogi detalji izgledaju isto na oba djela, pažljivim ispitivanjem otkrivene su razlike, pokazalo je istraživanje iz Čikaga. Dok su trepavice na slici u Velikoj Britaniji nastale sitnim potezima četkice kojom je nanijeta svijetla boja, one na slici u Čikagu su napravljene grebanjem kroz tamnu boju dok je još bila vlažna, otkrivajući svjetlu boju ispod.

Međutim, studija Instituta Hamilton Ker, pri Univerzitetu u Kembridžu, otkrila je da platno i pigmenti boja britanske verzije odgovaraju onima koje su koristili Rembrant i njegov studio. Takođe je utvrđeno da ima istu dvostruku uljanu podlogu kao i osam Rembrantovih slika iz 1632. i 1633. godine.

Umjetnički institut u Čikagu je saopštio da su, nakon pregleda snimaka nastalih infracrvenim skeniranjem, zatim rendgenskih snimaka i analize pigmenata, razlike između dva djela ukazivale na to da je britanska verzija bila radionička reprodukcija. Ali su priznali da se „razgovor o svrsi i autorstvu ovih slika nastavlja razvijati“.

Njuman, upitan da li je oduvijek vjerovao da je riječ o Rembrantu, ističe da je njegov stav da je to uvijek bila misterija: „Uživao sam u misteriji jer je to značilo da mogu da uživam u njoj na zidu… a da ne snosim odgovornost za njen potencijalni značaj“.

Ako njegova slika jeste Rembrantov rad, otići će u muzej, poručio je Njuman.