Privatno obrazovanje u Crnoj Gori: Sumnje, izazovi i prednosti

Građani koji su popunili onlajn upitnik o licenciranju i akreditaciji privatnih obrazovnih ustanova u Crnoj Gori imaju podijeljene stavove o njihovoj ulozi, kvalitetu i kontroli.

Dok dio njih prepoznaje prednosti poput savremenijih programa i boljih uslova rada, drugi izražavaju sumnju u kvalitet i nivo kontrole, te ukazuju na potrebu za snažnijim nadzorom i većom transparentnošću.

<<<CdM pita: Licenciranje i akreditacija privatnih obrazovnih institucija<<<

U Ministarstvu prosvjete, nauke i inovacija (MPNI) za CdM ističu da privatne obrazovne ustanove, koje ispunjavaju zakonske uslove i obezbjeđuju kvalitet nastavnog procesa, pružaju mogućnost izbora, ali u tom resoru ukazuju i na određene izazove.

Na drugoj strani, predstavnici privatnih škola ističu prednosti, poput individualnog pristupa učenicima, rada u manjim odjeljenjima, savremeno opremljenih učionica…

Rezultati upitnika

Na upitnik je odgovorilo 187 čitalaca.

Prema rezultatima, na upitnik je odgovorila većinski muška populacija koja čini 51,89 odsto, žene čine 47,03 odsto, dok nije željelo da se izjasni 1,08 odsto ispitanika.

Među ispitanicima, najviše je onih koji pripadaju starosnoj grupi od 35 do 44 godine (31,89 odsto), zatim od 45 do 54 (30,81 odsto), slijedi starosna grupa od 55 do 64 godine (17,84 odsto), nakon toga od 25 do 34 godine (8,65 odsto), stariji od 65 godina (7,57 odsto), od 18 do 24 godine (3,24 odsto), dok maloljetnici nijesu učestvovali.

Najviše odgovora stiglo je iz Podgorice (56,25 odsto), zatim slijede Nikšić (10,80 odsto), Bar (6,25 odsto), Kotor (5,11 odsto), Budva (4,55 odsto)…

Na upitnik je odgovorilo najviše ispitanika sa master diplomom (49,45 odsto), slijede oni sa bečelor diplomom (26,92 odsto), sa srednjom školom (13,74 odsto), doktorsku diplomu ima 9,89 odsto ispitanika…

Na pitanje da li oni ili neko iz njihove porodice ili bližeg okruženja pohađa privatnu školu ili fakultet, 47,59 odsto odgovorilo je negativno, 33,16 odsto navelo je da pohađa član porodice ili neko iz okruženja, 17,65 odsto ispitanika je odgovorilo da lično pohađa privatnu školu ili fakultet, dok 1,60 odsto nije željelo da odgovori.

Takođe, pitali smo čitaoce da li bi se oni lično upisali u privatnu školu/fakultet ili, ako su roditelj, da li bi upisali svoje dijete. Njih 37,43 odsto odgovorilo je sa možda, zavisi od ustanove, 29,41 odsto odgovorilo je potvrdno, vjerovatno ne odgovorilo je 18,18 odsto ispitanika, a 14,97 ispitanika kaže da nikada ne bi izabralo privatno obrazovanje.

Više od polovine ispitanika, 51,87 odsto, odgovorilo je da su djelimično informisani o broju i radu privatnih obrazovnih ustanova, 26,20 odsto navelo je da je veoma upoznato, 20,32 odsto odgovorilo je slabo, dok 1,60 odsto ispitanika navodi da uopšte nije upoznato.

Građane smo, između ostalog, pitali i kakva je, prema njihovom mišljenju, uloga privatnih škola i fakulteta u Crnoj Gori. Njih 36,36 odsto odgovorilo je da nose određene rizike, 31,02 odsto smatra da su velika šansa za unapređenje obrazovanja, 20,86 odsto ocjenjuje da predstavljaju rizik po državne institucije, dok 11,76 odsto ispitanika nije moglo da procijeni.

Kada je riječ o povjerenju u kvalitet obrazovanja koje nude privatne škole i fakulteti, 41,94 odsto ispitanika navodi da uglavnom vjeruje, 40,86 odsto odgovorilo je da ne vjeruje, dok u potpunosti vjeruje 17,20 odsto ispitanika.

Takođe, CdM je pitao čitaoce da li prema njihovom mišljenju država adekvatno kontroliše rad privatnih obrazovnih ustanova? 48,66 odsto odgovorilo je negativno, odnosno da kontrola nije dovoljna, 20,86 ispitanika navodi da je kontrola djelimična, 17,65 odsto nije sigurno, a 12,83 odsto ispitanika odgovorilo je pozitivno, odnosno da je kontrola stroga i efikasna.

Na pitanje zašto po njihovom mišljenju postoji potreba za privatnim školama i fakultetima, 85 ispitanika odgovorilo je zbog lakšeg sticanja diplome, 74 navodi zbog savremenijih programa, uslova rada, bolje infrastrukture, 42 ispitanika smatra da potreba postoji zbog većeg kvaliteta nastave, 38 zbog nedostatka mjesta u državnim obrazovnim ustanovama, dok sedam ispitanika nije znalo da odgovori.

Kada je riječ o dostupnosti, 35,29 odsto smatra da je privatno obrazovanje dostupno većini građana, 31,55 odsto navodi da je dostupno privilegovanima, 23,53 odsto ocjenjuje da je dostupno srednjem sloju, a 9,63 odsto ispitanika odgovorilo je da ne zna.

Licencirano osam privatnih osnovnih škola

CdM je odgovore o privatnim obrazovnim ustanovama potražio i od Ministarstva prosvjete, nauke i inovacija, koje je dostavilo podatke o broju licenciranih ustanova i načinu njihove kontrole.

Prema tim podacima, u Crnoj Gori je u ovom trenutku licencirano osam privatnih osnovnih škola od kojih četiri izvode javno važeći obrazovni pogram: „Knightbridge Schools Montenegro“, Tivat, „QSI International School of Montenegro“, Podgorica, „International school and kindergarten Maša“, Podgorica i “British International School Arcadia Academy”, Kotor.

Dvije škole kojima je utvrđena punovažnost i jednaka vrijednost sa odgovarajućim javno važećim obrazovnim programom su „Adriatic college“, Budva i „The British Academy”, Podgorica, dok su dvije ustanove koje ne realizuju javno važeći obrazovni program „United Kids International Montenegro“, Podgorica i „Francuska evropska škola u Podgorici“.

Kada je riječ o privatnim srednjim školama, licencu za rad ima sedam škola, od kojih šest izvodi javno važeći program: Gimnazija „Sveti Sava”, Medresa „Mehmed Fatih“, Gimnazija „Podgorica”, „QSI International School of Montenegro“, Podgorica, „Knightsbridge Schools International Montenegro“, Tivat i „The British Academy”, Podgorica (kojoj je utvrđena punovažnost i jednaka vrijednost sa odgovarajućim javno važećim obrazovnim programom).

“Takođe, licencu za rad ima i „United Kids International Montenegro“, Podgorica, koja ne izvodi javno važeći program”, kažu iz MPNI.

Kako su precizirali, od nabrojanih ustanova, „QSI International School of Montenegro“, Podgorica, „Knightsbridge Schools International Montenegro“, Tivat, United Kids International Montenegro“, Podgorica i „The British Academy”, Podgorica realizuju obrazovne programe i za osnovno i za srednjoškolsko obrazovanje, kao i Umjetnička škola osnovnog i srednjeg muzičkog obrazovanja za talente „Andre Navara”, koja je osnovana u formi državno-privatnog partnerstva.

Kada je riječ o visokom obrazovanju, licencu za rad imaju tri privatna univerziteta: Univerzitet Donja Gorica, Podgorica, Univerzitet Mediteran, Podgorica, Univerzitet “Adriatik”, Bar, kao i pet samostalnih privatnih fakulteta: Fakultet za državne i evropske studije, Podgorica, Fakultet za internacionalni menadžment u turizmu i hotelijerstvu, Miločer, Visoka medicinska škola ICEPS, Kotor, Fakultet za poslovni menadžment, Bar i “Fakultet slobodnih umjetnosti i nauka, Budva (Faculty of Liberal Arts and Sciences).

Pored strukture i broja ustanova, iz Ministarstva pojašnjavaju i na koji način se sprovodi kontrola njihovog rada i kvaliteta obrazovanja.

Kažu da vrše kontinuirani nadzor nad radom privatnih obrazovnih ustanova svih nivoa obrazovanja putem prosvjetne inspekcije, kao i kroz postupke licenciranja.

“Kada je riječ o realizaciji nastavnih programa u oblasti osnovnog i srednjeg obrazovanja, nadzor vrši Zavod za školstvo. U oblasti visokog obrazovanja, kontrolu kvaliteta, akreditaciju i reakreditaciju ustanova i studijskih programa vrši Agencija za obezbjeđivanje kvaliteta visokog obrazovanja”, preciziraju iz MPNI.

Zavod za školstvo pitali smo kada je posljednji put izvršena evaluacija privatnih škola u Crnoj Gori, šta je analiza pokazala, na koji način prate kvalitet nastave u privatnim školama, te postoje
li razlike u postignućima učenika između privatnih i državnih škola, ali odgovore do objavljivanja teksta nijesmo dobili.

Umjeren rast broja privatnih obrazovnih ustanova

Iz Ministarstva kažu da se u prethodnom periodu bilježi umjeren rast broja privatnih obrazovnih ustanova u Crnoj Gori, posebno na nivou predškolskog i osnovnog obrazovanja.

“Rast broja privatnih obrazovnih ustanova prati priliv stranih državljana, ali takođe, razlozi za interesovanje djece i roditelja za školovanje u privatnim ustanovama obrazovanja mogu biti i specifičnost kurikuluma i obrazovnih programa, način i organizacija rada i slično”, navode iz MPNI.

U tom resoru prepoznaju privatne obrazovne ustanove kao segment obrazovnog sistema koji doprinosi njegovoj raznovrsnosti.

“Privatne obrazovne ustanove koje ispunjavaju zakonske uslove za rad i obezbjeđuju kvalitet nastavnog procesa, pružaju roditeljima, djeci i mladima mogućnost izbora i zaokružuju obrazovnu ponudu Crne Gore”, ukazuju iz MPNI.

Na drugoj strani, ono što vide kao najveći izazov u radu privatnih obrazovnih ustanova odnosi se na obezbjeđivanje i zadržavanje kvalifikovanog nastavnog kadra, održavanje standarda kvaliteta u skladu sa propisima i kontinuirano obezbjeđivanje adekvatne infrastrukture i opreme.

Tvrde da nijesu zabilježili sistemske probleme u vezi sa upisom učenika koji su završili privatne srednje škole na fakultete u Crnoj Gori ili inostranstvu, pod uslovom da su škole licencirane i da se programi realizuju u skladu sa javno važećim obrazovnim programom.

“U pojedinačnim slučajevima eventualne poteškoće mogu biti povezane sa specifičnostima međunarodnih programa ili zahtjevima pojedinih visokoškolskih ustanova, ukoliko obrazovni program srednje škole nije usaglašen sa javno važećim programom. Zato je važno da se prije upisa djece u privatne obrazovne ustanove, roditelji/staratelji informišu o programu koji se realizuje u toj ustanovi i daljoj prohodnosti ka ustanovama obrazovanja”, preporuka je MPNI.

Individualan pristup

Dok institucije ukazuju na sistemski okvir i izazove, iz nekih privatnih obrazovnih ustanova koje smo kontaktirali ističu prednosti – prije svega individualan pristup učenicima, savremenu opremu i način rada prilagođen tehnološkim inovacijama i svakodnevnim promjenama.

Direktorica Gimnazije “Podgorica” Biljana Đurišić za CdM kaže da upisuju najviše 13 učenika po odjeljenju, te da je taj broj u skladu sa važećom licencom, dok se u starijim razredima odjeljenja popunjavaju prepisima.

“Nastava u Gimnaziji ,,Podgorica” realizuje se po javno važećem programu koji je odobren od strane Nacionalnog savjeta za opšte obrazovanje, a temelji se na osam ključnih kompetencija: kompetencija pismenosti, višejezičnosti, matematička kompetencija, digitalna kompetencija, lična, društvena kompetencija, građanska kompetencija, preduzetnička kompetencija i kompetencija kulturološke svijesti i izražavanja”, nabraja Đurišić, te dodaje da za učenike koji završe tu srednju školu nema prepreka za upis na fakultete.

“Svi učenici koji završe PU Gimnazija ,,Podgorica” i polože maturski ispit imaju mogućnost da konkurišu na svim fakultetima u Crnoj Gori i inostranstvu”, navodi Đurišić.

Ističe da se ta škola opredijelila se za moderan metodski pristup koji u prvi plan stavlja aktivnosti učenika, pa je zato, dodaje, na izbor prostora i njegovo opremanje u Gimnaziji stavljen poseban akcenat.

“Učenici imaju najsavremenije Al tv table koje nastavnici koriste za različite aktivnosti. Sve što zapisuju nastavnici nakon časa sačuvaju i jednim klikom šalju učenicima na školske mejlove. Škola posjeduje savremenu laboratoriju, računare, kao i interaktivne table”, kaže Đurišić.

Zanimalo nas je i šta vide kao izazove.

“Najveći izazov sa kojim se susrijećemo su učenici koji dolaze iz drugih obrazovnih sistema, način pristupa nastavnika prema njima, period adaptacije i efikasno uključivanje u naš sistem obrazovanja. To kod mladih ljudi nekada zna da izazove stres, a mi uz podršku psihologa i nastavnika, njihovo beskrajno strpljenje i razumijevanje vrlo brzo dobijemo zadovoljnog učenika i roditelja”, rekla je Đurišić.

Tvrdi da u odnosu na državne škole PU Gimnazija ,,Podgorica” nudi mnogo toga.

“Najprije, individualni pristup učeniku u odjeljenjima koje ne broje više od 13 učenika, gdje je fokus na svakom učeniku ponaosob, njegovim interesovanjima, sklonostima. Zatim, u odnosu na državnu školu mi imamo mogućnost da iz obrazovnog miljea biramo najkvalitetniji kadar, tako sada kod nas imamo nastavnike koje su prepoznati u crnogorskom sistemu obrazovanja kao nosioci najvećeg priznanja nagrade Oktoih, autori, recezenti udžbenika, mentori i ono što je najvažnije, odlični metodičari koji rade na sebi i svoje metode prilagođavaju sadašnjem mladom čovjeku i njegovim potrebama. Ističemo da je jedan dio nastavnika karijere gradio i kroz inostrane obrazovne sisteme i IB program”, ističe direktorica Gimnazije Podgorica.

Naglašava da sa karijernom orjentacijom učenika kreću veoma rano, te da ih od prvog razreda usmjeravaju ka naukama koje vole i koje ih interesuju.

“U školama sa manjim brojem učenika i organizacijom gdje postoji obezbjeđenje i praćenje njihovih aktivnosti nema mjesta nasilju. Tome doprinosi i human, prirodni ambijent škole koji je daleko od svih izazova mladih i na kraju, možda vrlo značajno jeste njihova integracija, druženje i vršnjačka podrška koja je za pohvalu”, navodi Đurišić.

Kada je riječ o kriterijumima ocjenjivanja, prema njenim riječima, isti su kao i u svakoj školi, ali kaže i da kod njih ocjenjivanje ne služi da se evidentiraju rezultati učenja, već ocjena učenicima daje korisne i ohrabrujuće informacije za dalje napredovanje.

“Ono što je najvažnije, kod nas se primjenjuje formativno ocjenjivanje koje podrazumijeva da se svaki učenik prati, da mu se u toku učenja daju povratne informacije o tome kako napreduje i u čemu griješi, ali i kako da unaprijedi svoje učenje. Učeći uz podršku i strpljenje nastavnika postižu bolje rezultate, uče kako da uče i kako da sami upravljaju svojim učenjem. Dakle, razvijanje sposobnosti učenja je jedan od glavnih ciljeva škole, razvoj vještina i ključnih kompetencija za njihov dalji obrazovni put”, ukazuje.

Kaže da veliku pažnju poklanjaju i neformalnom obrazovanju o čemu svjedoče raznovrsne aktivnosti učenika, te da su indikatori uspješnosti učenika i državne nagrade i stipendije.

Školarina do 16 hiljada eura

Sličan pristup ima i Britanska internacionalna škola Arcadia Academy, koja radi po međunarodnom Cambridge programu i okuplja učenike iz više zemalja.

Tu školu trenutno pohađa oko 370 učenika, raspoređenih od predškolskog uzrasta do srednje škole (9 razreda osnovne škole + 4 razreda srednje škole).

“Maksimalan broj učenika po odjeljenju je ograničen (najčešće 16–20), što omogućava individualizovan pristup svakom učeniku”, kaže za CdM direktor škole Milija Božović.

Godišnja školarina zavisi od uzrasta i razreda, a okvirno se kreće od 9 do 16 hiljada eura.

“U cijenu školarine uključena je kompletna nastava, školska uniforma, Cambridge ispiti, užina i ručak, lokalne ekskurzije, udžbenici i nastavni materijali, veliki broj vannastavnih aktivnosti, kao i svakodnevna podrška učenicima. Dodatni troškovi mogu se odnositi na prevoz autobusom, višednevne ekskurzije ili specifične aktivnosti”, kaže Božović.

Pojašnjava da škola radi po međunarodno priznatom britanskom (Cambridge) programu, koji je globalno prihvaćen i omogućava učenicima nesmetan nastavak školovanja kako u Crnoj Gori, tako i u inostranstvu.

“Međunarodni kurikulumi poput Cambridge programa posebno su cijenjeni jer omogućavaju direktan pristup univerzitetima širom svijeta. Cambridge program za osnovnu školu je javno važeći i tako smo i licencirani, dok za srednju školu nema javnu važnost i licencirani smo za strani plan i program, zbog specifičnosti istog”, navodi Božović.

Učenici dolaze iz različitih zemalja, uključujući Crnu Goru, zemlje regiona i šire međunarodne zajednice, što, ističe, doprinosi multikulturalnom okruženju i razvoju globalne perspektive kod djece.

“Najviše đaka je iz Rusije, Ukrajine, Rusije, Engleske, Amerike, Francuske, Njemačke, itd”, kaže Božović.

Kako je dodao, uslovi rada su na visokom nivou – učionice su moderno opremljene, koriste se savremene tehnologije, digitalni alati i laboratorije.

“Što je karakteristično za međunarodne škole koje značajno ulažu u infrastrukturu i opremu. Nastava se isključivo odvija na engleskom jeziku, uz dodatnu podršku za razvoj maternjeg jezika i drugih stranih jezika, što je standard u međunarodnom obrazovanju”, rekao je Božović.

Prema njegovim riječima, u odnosu na državne škole, privatne i međunarodne škole nude internacionalni kurikulum na engleskom jeziku, strožiju kontrolu i sigurnost, manja odjeljenja, individualizovan pristup učeniku, savremenije metode nastave i širi spektar vannastavnih aktivnosti.

“Takođe, imaju veću fleksibilnost u kurikulumu i fokus na razvoj kritičkog mišljenja, komunikacijskih vještina i globalne perspektive”, zaključuje Božović.

Zakonski uslovi

A kada je riječ o zakonskim uslovima za osnivanje i rad privatnih obrazovnih ustanova, oni su jasno zakonski definisani.

Za osnovno i srednje obrazovanje procedura osnivanja privatnih obrazovnih ustanova podrazumijeva ispunjavanje jasno definisanih uslova propisanih Opštim zakonom o obrazovanju i vaspitanju (član 46) i Pravilnikom o postupku licenciranja ustanova u oblasti vaspitanja i obrazovanja i načinu vođenja registra licenciranih ustanova.

U članu 46 piše da se ustanova može osnovati, ako ima dovoljan broj djece, odnosno učenika; ako je donesen, odnosno odobren obrazovni program u skladu sa ovim zakonom ili je donijet program obrazovanja ili je odobren inostrani obrazovni program, ako je obezbijeđen vaspitni, odnosno nastavni i drugi stručni kadar, u skladu sa posebnim propisom, ako je obezbijeđen odgovarajući prostor, nastavna sredstva, oprema i drugo, u skladu sa normativima i standardima, ako su obezbijeđena sredstva za osnivanje i rad, te higijensko-tehnički uslovi, u skladu sa posebnim propisima.

Kada je riječ o uslovima za osnivanje i obavljanje djelatnosti ustanova visokog obrazovanja, oni su propisani Zakonom o visokom obrazovanju (član 23 i član 24), kao i Pravilnikom o bližim uslovima za osnivanje, obavljanje djelatnosti, postupku licenciranja i načinu vođenja registra ustanova visokog obrazovanja.

Povremene pritužbe

Iz MPNI kažu da povremeno primaju pritužbe koje se odnose na rad privatnih obrazovnih ustanova.

“Sve prijave se razmatraju u skladu sa zakonskim procedurama, a u slučajevima kada se utvrde nepravilnosti preduzimaju se odgovarajuće mjere, po nalogu prosvjetne inspekcije. Budući da se pritužbe na rad privatnih obrazovnih ustanova odnose u navećoj mjeri na broj djece ili na prostorne kapacitete, ustanove su dužne da podnesu novi zahtjev za licenciranje, jer prema Opštem zakonu o obrazovanju i vaspitanju, ustanova ponovo podnosi zahtjev za licenciranje kada vrši statusne promjene, mijenja sjedište, odnosno objekat, organizuje područnu ustanovu ili uvodi nove obrazovne programe”, zaključili su iz MPNI.

Amra Nikočević, Elma Mahmutović