I Strazbur protiv Andreja: Praksa Evropskog suda za ljudska prava i tužba Vučićevog brata protiv “Informacije CG”

Podgorički sud se u oslobađajućoj presudi pozvao na slučajeve "Bladet Tromsø" i "Thoma", kojima je Evropski sud za ljudska prava zaštitio novinare koji su izvještavali na osnovu vjerodostojnih izvora i citata

Novinari se ne mogu sistematski obavezivati da se formalno distanciraju od svakog citata koji može uvrijediti, provocirati ili narušiti reputaciju drugih. Takav zahtjev nije spojiv sa ulogom medija da prenose informacije, mišljenja i ideje o aktuelnim pitanjima, navodi se u jednoj od dvije presude Evropskog suda za ljudska prava (ESLJP) na koje se poziva Osnovni sud u Podgorici u obrazloženju oslobađajuće, prvostepene presude, po tužbi Andreja Vučića protiv urednika i novinara ND “Informacije CG”.

Radi se o predmetima “Bladet Tromsø and Stensaas protiv Norveške” i “Thoma protiv Luksemburga” koji su postavili standarde kad je u pitanju izvještavanje novinara na osnovu pouzdanih ili zvaničnih izvora.

Predmet postupka pred podgoričkim Osnovnim sudom bio je tekst u kojem su “Informacije CG” citirale djelove Skaj komunikacije koju su, prema spisima predmeta, vodili odbjegli policajac Ljubo Milović i Nikšićanin Miloš Božović.

U toj prepisci pominju se bezbjednosne službe Crne Gore i Srbije, kriminalni klanovi, predsjednik Srbije Aleksandar Vučić, njegov brat Andrej i biznismen sa Kosova Zvonko Veselinović.

Sud je detaljno cijenio i sadržinu Skaj komunikacije, pa je, radi utvrđivanja vjerodostojnosti, izvršio uvid u Skaj ECC komunikaciju Milovića i Božovića. Na osnovu podataka iz krivičnog postupka koji se protiv odbjeglog policajca vodi pred Višim sudom u Podgorici, utvrđeno je da je on pisao pod PIN-om 5S7GLO…

Nakon uvida u tu komunikaciju, sud je utvrdio da je prepiska u spornom tekstu “vjerodostojno prenijeta”.

Sud je ocijenio da su “Informacije CG” izvještavale o sadržini Skaj komunikacije koja je predmet krivičnih postupaka, a ne o tvrdnjama koje su novinari sami proizveli.

Presuda Osnovnog suda u Podgorici po tužbi Andreja Vučića protiv urednika i novinara dnevnog lista “Informacije CG” otvara pitanje koje je Evropski sud za ljudska prava u Strazburu već razmatrao u više važnih predmeta: da li medij može biti kažnjen zato što je objavio ili prenio tvrdnje iz dokumenata, izvještaja ili komunikacija koje se tiču pitanja od očiglednog javnog interesa.

I u samoj presudi, upravo zbog elaboriranja ove dileme, sud je, kao primjer, naveo slučajeve “Bladet Tromsø and Stensaas protiv Norveške” i “Thoma protiv Luksemburga”.

U predmetu “Bladet Tromsø and Stensaas protiv Norveške”, iz 1999. godine, riječ je o važnoj presudi o slobodi medija i pravu novinara da se oslone na zvanični izvještaj.

Norveški list “Bladet Tromsø” i urednik Pål Stensaas osuđeni su za klevetu jer su objavili navode iz izvještaja inspektora Ministarstva ribarstva o navodnom kršenju pravila tokom lova na foke na brodu M/S Harmoni. Izvještaj je tvrdio da su pojedini članovi posade postupali okrutno i protiv propisa.

Sud u Strazburu je utvrdio da je Norveška prekršila član 10 Evropske konvencije – slobodu izražavanja. Ključna poruka presude bila je da mediji imaju ulogu “javnog čuvara”, naročito kada izvještavaju o pitanjima od javnog interesa. Sud je ocijenio da su novine mogle razumno da se oslone na izvještaj službenog inspektora i da nijesu morale same dodatno dokazivati svaku činjenicu, jer su postupale u dobroj vjeri.

Ova presuda je bila značajna za novinarstvo jer štiti objavljivanje informacija iz pouzdanih ili zvaničnih izvora, posebno kada tema ima javni interes.

“Thoma protiv Luksemburga” je takođe važan predmet ESLJP o tome da novinar ne mora uvijek da se formalno ogradi od tuđeg citata koji prenosi, naročito kada je tema od javnog interesa.

Marc Thoma, radio-novinar RTL-a u Luksemburgu, u emisiji je govorio o navodnim nepravilnostima i korupciji u poslovima pošumljavanja nakon oluja 1990. godine. Pritom je citirao tekst iz dnevnog lista Tageblatt, u kojem su iznijete vrlo teške optužbe na račun službenika Uprave za vode i šume. Tema je već bila predmet šire javne debate u luksemburškim medijima.

Protiv Thome su postupak pokrenula 63 službenika šumarske uprave. Luksemburški sudovi su ga proglasili odgovornim za klevetu i naložili simboličnu naknadu štete, uz troškove postupka.

ESLJP je naglasio da štampa ima ključnu ulogu u demokratskom društvu, naročito kada izvještava o pitanjima od javnog interesa. Sud je prihvatio da su optužbe bile ozbiljne i da su službenici mogli biti indirektno prepoznati, ali je ocijenio da sankcionisanje novinara nije bilo “neophodno u demokratskom društvu”.

Najvažniji standard iz presude glasi da se novinari ne mogu sistematski obavezivati da se formalno distanciraju od svakog citata koji može uvrijediti, provocirati ili narušiti reputaciju drugih. Takav zahtjev nije spojiv sa ulogom medija da prenose informacije, mišljenja i ideje o aktuelnim pitanjima.

Presuda je važna jer štiti pravo novinara da prenose tvrdnje i citate drugih autora, posebno kada je jasno da je riječ o citatu i kada se govori o temi od javnog interesa. Ne znači da mediji mogu nekritički prenositi klevete, ali znači da se od njih ne može automatski tražiti da se od svakog spornog citata posebno ograđuju.

Sud je smatrao da samo utvrđenje povrede predstavlja dovoljno zadovoljenje za nematerijalnu štetu, a Thomi je dosudio iznose za materijalnu štetu i troškove postupka.

Ovi slučajevi iz Strazbura pokazuju da sudovi moraju praviti razliku između tvrdnje novinara i prenošenja navoda iz izvora koji su relevantni za javnu debatu. Kada se izvještava o mogućim vezama politike, bezbjednosnih struktura i kriminala, prag zaštite medija mora biti visok, jer je riječ o temi u samom jezgru javnog interesa.