Crnoj Gori danas nedostaje novi knjaz Danilo

U Matici crnogorskoj poručeno da političke elite tokom 20. vijeka nijesu podržavale Danilov državni koncept i da se njegov lik sistematski marginalizuje

U Matici crnogorskoj održana je u utorak tribina povodom 200 godina od rođenja knjaza Danila Petrovića Njegoša, na kojoj je ocijenjeno da je riječ o državniku koji je Crnu Goru usmjerio ka modernoj evropskoj državi, ali čiji je politički i državni koncept tokom 20. vijeka bio potiskivan i osporavan.

O značaju knjaza Danila, njegovom Zakoniku, mjestu u kolektivnom pamćenju, obrazovanju i političkoj simbolici govorili su pravnici Ivan Jovović i Mladen Vukčević, politikolog Danilo Kalezić i istoričarka umjetnosti Saša Brajović.

Predsjednik Matice crnogorske Ivan Jovović kazao je da se u Crnoj Gori kontinuirano radi na omalovažavanju lika i djela knjaza Danila, često i kroz upotrebu pežorativnih naziva.

“Zato ne treba da čude reakcije na podizanje obeliska u Podgorici velikom vojvodi Mirku Petroviću i crnogorskim junacima iz Oslobodilačkih ratova od 1852. do 1878. godine, kada se to spomen-obilježje u javnom diskursu naziva genocidnim spomenikom. Takav odnos imaju ideološki potomci takozvanih ‘ujedinitelja’, koji su na Badnji dan 1919. godine srušili isti spomenik u čast detronizacije dinastije Petrović-Njegoš i simboličke sahrane Kraljevine Crne Gore”, rekao je Jovović.

On je ocijenio da su proglašenje Crne Gore za nasljednu knjaževinu sredinom 19. vijeka i sticanje međunarodno-pravnog subjektiviteta tokom vladavine knjaza Danila zahtijevali “dugoročne i suptilne akcije Beograda u likvidaciji crnogorskog subjektiviteta”.

Jovović je podsjetio da donedavno gotovo nijedan javni prostor, ustanova ili vojni objekat u Crnoj Gori nije nosio ime knjaza Danila, iako je jedna ulica u Beogradu još 1896. godine nazvana po njemu.

“To jasno pokazuje da političke elite u Crnoj Gori tokom 20. vijeka nijesu bazično podržavale Danilov crnogorski državni koncept ‘Ivanbegovine’. Ideološku osnovu nalazile su u panslavističkoj i nacionalno-romantičarskoj orijentaciji vladike Petra II i knjaza, odnosno kralja Nikole”, naveo je Jovović.

On je podsjetio i na inicijativu Matice crnogorske da se ustanovi Dan crnogorske pobjede kao državni praznik u znak sjećanja na bitku na Grahovcu 1858. godine.

“U godini kada obilježavamo 20 godina obnove nezavisnosti potrebno je prisjetiti se državničkog pregnuća knjaza Danila. U postojećim političkim okolnostima potrebna nam je njegova odlučnost, jer je dobro znao šta znače državni integritet i nacionalni ponos. Zato nam danas, u simboličkom smislu, nedostaje novi knjaz Danilo”, zaključio je Jovović.

Profesor Mladen Vukčević ocijenio je da je državnički profil Danila Stankova bio izuzetno slojevit i obilježen stalnim osporavanjima.

“Njegov dolazak na prijesto predstavljao je kopernikanski obrt – prelazak iz teokratije u svjetovnu državu. Time je unaprijedio organizaciju vlasti uprkos snažnim otporima, koji su na kraju doveli i do njegove lične tragedije”, rekao je Vukčević.

On je istakao da je Danilov zakonik njegov “najmiliji amanet” i jedna od ključnih tačaka za proučavanje crnogorske pravne istorije 19. vijeka.

Politikolog Danilo Kalezić upozorio je da se posljednjih godina objavljuje veliki broj tekstova i publikacija koje se, kako je rekao, “na najgrublji način obračunavaju sa zaostavštinom knjaza Danila”.

“Kada uporedimo način na koji je knjaz Danilo pokušavao da upravlja Crnom Gorom sa onim što danas živimo, vidimo snažna podudaranja – otpor reformama, otpor deklerikalizaciji društva i otpor uspostavljanju države vladavine prava”, rekao je Kalezić.

Istoričarka umjetnosti Saša Brajović govorila je o simbolici portreta knjaza Danila i njihovoj ulozi u stvaranju moderne predstave o crnogorskoj državi.

“U stvaranju vladarske ličnosti vizualizacija je veoma važna, jer je formiranje evropskih država bilo personalno i zasnovano na portretu koji ima zastupničku ulogu. Važno je kako vladar želi da bude predstavljen”, kazala je Brajović.

Ona je pojasnila da je knjaz Danilo na portretima prikazivan u različitim fazama – od crnogorske nošnje i vojnih uniformi do završnog portreta na kojem drži svitak, najvjerovatnije Zakonik, dok je u pozadini Lovćen obasjan sunčevim zracima.