Gardijan: Vrijedne energetske ugovore na Balkanu dobija nepoznata firma povezana s Trampom

U opširnom tekstu pod naslovom „Zašto energetske ugovore na Balkanu vrijedne milijardu dolara dobija malo poznata kompanija povezana sa Trampom“, Gardijan piše da kompanija koja je na korak od dobijanja ugovora nema iskustva niti dokaz da je ikada pokušala da realizuje projekat približno tih razmjera, ali „ono što ima jesu lične veze sa Donaldom Trampom“.

Malo poznata američka kompanija AAFS Infrastruktura i energija (AAFS Infrastructure and Energy) blizu je obezbjeđivanja koncesije za izgradnju i upravljanje gasovodom koji treba da omogući da na Balkanu fosilni gas dopreman iz SAD zamijeni isporuke koje dolaze iz Rusije, piše Gardijan, ističući da istraživanje tog lista pokazuje kako američko predsjedništvo briše granicu između vođenja politike i bogaćenja vladajuće porodice i ljudi iz njenog okruženja.

U opširnom tekstu pod naslovom „Zašto energetske ugovore na Balkanu vrijedne milijardu dolara dobija malo poznata kompanija povezana sa Trampom“, Gardijan piše da kompanija koja je na korak od dobijanja ugovora nema iskustva niti dokaz da je ikada pokušala da realizuje projekat približno tih razmjera, ali „ono što ima jesu lične veze sa Donaldom Trampom“.

Jedan od predstavnika AAFS-a je advokat iz Vašingtona Džesi Binal koji je zastupao porodicu Tramp u političkim slučajevima. Drugi je Džo Flin, brat bivšeg savjetnika predsjednika za nacionalnu bezbjednost. Obojica su učestvovali u kampanji koja je Trampu posebno važna — nastojanju da se poništi njegov poraz na predsjedničkim izborima 2020. godine.

Istraga Gardijana, zasnovana na razgovorima sa sadašnjim i bivšim zvaničnicima Bosne i Hercegovine i SAD, procurjelim dokumentima i korporativnoj dokumentaciji, analizirala je malo poznatu kompaniju koja se iznenada našla u središtu globalne borbe za energetsku prevlast.

List, međutim, dodaje da su na prostoru bivše Jugoslavije ulozi veći od pukog pitanja ko bi mogao da se obogati, navodeći da bi u konkretnom slučaju miješanje SAD moglo da potkopa mirovni sporazum za BiH koji je postignut njihovim posredovanjem 1995.

Prema pisanju Gardijana, američki zvaničnici su jasno stavili do znanja šta administracija Donalda Trampa želi: zeleno svjetlo za gasovod Južna interkonekcija kompaniji AAFS.

Gardijan navodi da je lokalni predstavnik kompanije AAFS u Sarajevu Amer Bekan, koji sebe predstavlja kao „investitor i preduzetnik sa bogatim iskustvom“, dodajući da se dva puta okušao u politici, ali bez uspjeha i da je kompaniju pod nazivom AAFS registrovao u BiH 2021.

Bekanov AAFS sada je u vlasništvu istoimene američke kompanije registrovane u novembru prošle godine, dodaje list i navodi da ni on ni njegovi partneri ne žele da otkriju kako su se upoznali.

Gardijan prenosi i saopštenje Stejt departmenta da je „gasovod Južna interkonekcija bio prioritet vlade SAD tokom posljednje tri administracije“ i da će „proširiti i diverzifikovati energetski sektor Bosne i Hercegovine, pružajući BiH veću kontrolu nad snabdijevanjem energijom kroz pristup prirodnom gasu po tržišnim uslovima i smanjenje zavisnosti od jednog, nepouzdanog izvora“.

List navodi da kvalifikacije Flina i Binala za učešće u velikom infrastrukturnom projektu na Balkanu nisu očigledne, ali dodaje da „otkako su se priključili projektu, on uživa snažnu i otvorenu podršku administracije Donalda Trampa“.

Binal, Flin i Bekan su tokom prvih razgovora sa bosanskohercegovačkim zvaničnicima prošle jeseni razmatrali projekat vrijedan 300 miliona dolara za obnovu dva aerodroma. Međutim, bosanski zvaničnici su im potom predložili da preuzmu znatno značajniji poduhvat – gasovod Južna interkonekcija.

SAD već dugo podržavaju plan povezivanja Bosne i Hercegovine sa terminalom za gas na hrvatskoj obali, što bi smanjilo uticaj Vladimira Putina u južnoj Evropi. Tokom Bajdenovog mandata ideja je bila da projekat vodi državna gasna kompanija Bosne i Hercegovine. Međutim, suprotstavljeni interesi etničkih političkih grupa u zemlji izazivali su stalna odlaganja, piše list.

Gardijan dodaje da su pojedini bosanskohercegovački zvaničnici bili oprezni prema ideji da se projekat povjeri stranom privatnom kapitalu, dok su drugi u angažovanju kompanije povezane sa Trampom vidjeli priliku da se prevaziđe višegodišnji zastoj.

Vrijeme je pritiskalo. BiH je kandidat za članstvo u EU, a Brisel je postavio rok do septembra 2027. za prekid kupovine gasa iz Rusije, odakle trenutno dolazi cjelokupno snabdijevanje BiH. Neki visoki bosanskohercegovački zvaničnici procijenili su da bi angažovanje američke kompanije moglo doprinijeti ne samo energetskoj bezbjednosti već i opštoj sigurnosti u regionu u kojem su ratna sjećanja i dalje veoma živa. Kako kaže Bekan: „Vlada SAD štiti svoje investicije“, navodi se u tekstu.

Međutim, pojedini analitičari strahuju da bi BiH mogla samo da zamijeni jednog moćnog zaštitnika drugim. Čini se da niko ne želi da rizikuje sukob sa Trampom, čak i ako to znači da se nade u izgradnju ključne nove energetske arterije povjeravaju projektu koji još nije dokazao da ima sposobnost da ga uspješno realizuje.

Na pitanje ko su akcionari AAFS-a, Bekan odgovara da su među njima Binal i Flin, kao i drugi ljudi čija imena ne želi da otkrije. Navodi da bi finansiranje moglo da dođe iz „investicionih fondova u Sjedinjenim Državama“, ali kaže da ne može da pruži više detalja.

„Mi smo pravi tim za ovaj posao. Nijedna druga grupa ne kombinuje prisustvo na terenu u Bosni sa snažnom podrškom u Americi. Uzbuđeni smo zbog ovog iskoraka jer vjerujemo da je Bosna i Hercegovina budućnost“, rekao je.

U povjerljivom predlogu kompanije AAFS, u koji je Gardijan imao uvid, navodi se da će izgradnja gasovoda koštati 300 miliona eura, dok su za tri elektrane predviđena dodatna ulaganja od 900 miliona eura. Finansiranje ne bi dolazilo iz budžeta Bosne i Hercegovine, već kroz vlasnički kapital i zaduživanje. U dokumentu se ne navodi kakvu zaradu za sebe očekuju Flin, Binal i ostali učesnici projekta.

U martu je u BiH usvojen novi zakon kojim je predviđeno da AAFS bude izvođač radova na gasovodu. Nije sproveden javni konkurs, što je uobičajen način da se obezbijedi da ugovor dobije najkvalifikovaniji ponuđač po fer cijeni.

Organizacija Transparensi internešenel tada je saopštila da bi „uspostavljanje takve prakse u zemlji koja ima jedan od najviših nivoa korupcije u Evropi dovelo do katastrofalnih posljedica u realizaciji strateški važnih projekata kao što je gasovod Južna interkonekcija“.

Nekoliko dana kasnije, kako je Gardijan otkrio, ambasador Evropske unije uputio je privatno upozorenje liderima BiH da bi o svim promjenama energetske politike trebalo da se konsultuju sa Briselom kako bi „izbjegli propuštanje prilika za dalju integraciju, kao i finansijskih mogućnosti“.

Sjedinjene Države, međutim, nisu pokazale kolebanje. Ambasada SAD u Sarajevu objavila je u aprilu na mreži Iks da „to partnerstvo jača energetsku nezavisnost i okončava zavisnost od ruskog gasa“. „Počela je nova era energetske bezbjednosti na Zapadnom Balkanu“, istakli su.

Ipak, nastavlja Gardijan, ta nova era neće početi dok Južna interkonekcija ne bude izgrađena. A da bi se to dogodilo, Trampovoj administraciji biće potrebno prijateljstvo čovjeka koji želi da razbije zemlju.

Milorad Dodik, ultranacionalistički lider bosanskih Srba, do nedavno je u Vašingtonu tretiran kao parija, piše Gardijan i podsjeća da je administracija Džozefa Bajdena optužila Dodika da zloupotrebljava javnu funkciju „kako bi akumulirao lično bogatstvo kroz korupciju, mito i druge oblike pronevjere“ i proširila sankcije protiv njega i njegove porodice.

„Njegova etnonacionalistička retorika koja izaziva podjele odražava njegove napore da skrene pažnju sa koruptivnih aktivnosti“, navodi se u saopštenju američkog Ministarstva finansija. Dodik je to nazvao „lažima“.

Kada je Tramp ponovo došao na vlast, Dodik je pokrenuo višemilionsku lobističku kampanju kako bi pridobio podršku Trampove administracije i isposlovao ukidanje sankcija, naveo je list.

Lobisti su Dodikove srpske nacionaliste predstavljali kao Trampove saveznike u borbi protiv islama, a jedan od njih bio je Majkl Flin, koji je za mjesec dana rada zaradio 100.000 dolara, navodi Gardijan.

U oktobru su sankcije Dodiku, bez objašnjenja, ukinute, a 7. aprila Donald Tramp mlađi, koji vodi porodičnu poslovnu imperiju, doputovao je u Banjaluku.

Dodikov sin Igor priredio je Trampu mlađem srdačnu dobrodošlicu. „Vaše prisustvo govori mnogo. Mi zavisimo od vas i oslanjamo se na vas. Zauzvrat, vi, Amerika i republikanska administracija koju vodi vaš otac, imaćete pouzdanog, istinitog i hrišćanskog saveznika u ovom dijelu svijeta“, rekao je.

Bivši američki ambasador u BiH Majkl Marfi kaže da Dodik pokušava da se približi Trampovim krugovima dok teži da raskine mirovni sporazum iz 1995. proglašavanjem nezavisnosti srpskog entiteta. „On želi da ih pridobije za svoju širu agendu. Da bi to postigao, ne smije da ugrozi gasovod. Oni koji ga podržavaju, igraju se vatrom“, dodao je.

U okviru sistema podjele vlasti u BiH, Srbi bi mogli da stave veto na gasovod, a Dodik, koji je i dalje njihov lider uprkos tome što je napustio zvaničnu funkciju, ima sve razloge da to učini, piše Gardijan, ali dodaje da je, kao i drugi, Dodik dobio jasnu poruku da je gasovod prioritet za SAD i da se ne treba igrati s tim projektom.

Kao nedavno poraženi Viktor Orban u Mađarskoj, Dodik je saveznik Vladimira Putina. Ne samo da postojeći gasovod u Bosni dovodi ruski gas, čime se povećava Putinov uticaj na Balkanu, već on prolazi i kroz teritoriju Srba, što im daje uticaj nad energetskim snabdijevanjem, navodi list.

Donald Tramp mlađi nije pominjao gasovod niti AAFS tokom posjete, ali jeste isticao prednosti kupovine američkog gasa.

„To je očigledno. Možete riješiti toliko problema, i poslovno i, iskreno, geopolitički, samo kroz ovu jednu stvar. Mislim da je to ogromna prilika“, rekao je.

Ubrzo nakon njegove posjete, 21. aprila, Dodik je nagovijestio da neće blokirati plan Binala i Flina. Time je preuzimanje ključnog evropskog energetskog projekta od strane Trampovih saradnika praktično pri kraju, zaključuje Gardijan.