“Izbjeglica” od Putina ili dio ruske “flote u sjenci”? Ruska fregata mogla bi Crnu Goru dovesti u neprilike sa EU

Iz MVP-a kazali da su po prijemu informacija da se brod navodno nalazio u vodama Crne Gore, odmah kontaktirali Ministarstvo pomorstva, ukazujući na primljene informacije i na važeće restriktivne mjere EU

U vodama Crne Gore desetak dana tokom maja boravio brod “TS Shtandart”, koji je na EU listi sankcionisanih ruskih plovila

Nakon pisma francuskog udruženja “No Shtandart in Europe” ministarstvima, državnim institucijama, Evropskoj komisiji… brod napustio Crnu Goru

“Informacije CG” od MVP-a očekuju odgovore na pitanja zašto je brodu dozvoljeno da uđe u crnogorske vode ako je na listi sankcionisanih i da li je na taj način prekršena primjena režima sankcija EU

Činjenica da je u crnogorskim vodama desetak dana tokom maja boravila replika ruske fregate s početka 18. vijeka – brod “TS Shtandart” – mogla bi državi pričiniti probleme s njenim evropskim partnerima, jer taj brod, iako ne vije zastavu Rusije, spada na listu sankcionisanih ruskih plovila od strane Evropske unije (EU).

Zbog toga što je “TS Shtandart” uplovio 11. maja u Boku kotorsku, gdje je ova replika starog ruskog trojarbolnog ratnog jedrenjaka od 220 tona ostala nekoliko dana, pismo upozorenja poslalo je francusko udruženje “No Shtandart in Europe”.

Pismo koje potpisuje portparol tog udruženja Bernar Grua, upućeno je ministarstvima vanjskih poslova (MVP), evropskih poslova i pomorstva Crne Gore, ali je proslijeđeno i na adrese Evropske komisije, Ministarstva vanjskih poslova i međunarodne saradnje Italije, Pomorske prefekture Mediterana u Tulonu (Francuska), Uprave pomorske sigurnosti Crne Gore u Baru i menadžmentu preduzeća Luka Kotor u tom gradu.

“Ovim dopisom se nadležnim organima Crne Gore i relevantnim evropskim institucijama dostavljaju informacije o prisustvu plovila ‘TS Shtandart’ u Crnoj Gori, kao i elementi koji se odnose na primjenu sankcija EU protiv ruskih plovila. Cilj dopisa je da pruži dokumentovane informacije koje mogu pomoći nadležnim organima u procjeni usklađenosti s evropskim restriktivnim mjerama i pravilima o pristupu lukama”, piše u uvodu pisma koje je, u elektronskoj formi, dostupno na sajtu udruženja “No Shtandart in Europe”.

U dopisu, upućenom crnogorskim i zvaničnima EU 20. maja, navodi se da je “TS Shtandart” tog dana – prema podacima iz dostupnih elektronskih baza podataka za kretanje brodova – bio u crnogorskim vodama, u luci Kotor. To, po viđenju podnosilaca dopisa, predstavlja potez kojim Crna Gora i njeni nadležni državni organi krše primjenu važećeg režima sankcija koji je EU uvela Rusiji zbog agresije na Ukrajinu.

“Svrha ovog pisma je da vam skrene pažnju na određene elemente koji mogu biti od koristi u kontekstu primjene restriktivnih mjera EU uvedenih protiv Ruske Federacije. Ova komunikacija se dostavlja isključivo u informativne svrhe i bez prejudiciranja suverenog tumačenja nadležnih organa”, navodi se u dopisu, uz podsjećanje da je Crna Gora još 1. marta 2022. izjavila da se pridružuje primjeni restriktivnih mjera EU koje se odnose na Rusiju, kao i da je Savjet EU do sada u nekoliko navrata potvrdio da Crna Gora primjenjuje te sankcije.

S tim u vezi, iz udruženja “No Shtandart in Europe” posebno podsjećaju na član Uredbe Savjeta EU (br. 833/2014) koji predviđa zabranu pristupa lukama za ruska plovila obuhvaćena režimom sankcija EU.

“Zabranjuje se pristup lukama, nakon 16. aprila 2022. godine, kao i pristup prevodnicama nakon 29. jula 2022. godine na teritoriji Unije, svim plovilima registrovanim pod zastavom Rusije, kao i pristup takvih plovila lukama i prevodnicama, uz izuzetak pristupa prevodnicama u svrhu napuštanja teritorije Unije. Stav 1 primjenjuje se na plovila koja su nakon 24. februara 2022. promijenila rusku zastavu ili registraciju u zastavu ili registar druge države. Za potrebe ovog člana, osim stava 1a, ‘plovilo’ znači: (a) brod koji potpada pod relevantne međunarodne konvencije, uključujući replike istorijskih brodova…”, podsjetili su iz francuskog udruženja.

Naglasili su da ova odredba “izričito uključuje ‘replike istorijskih brodova’ kao što je fregata “TS Shtandart”, te da ona takođe pokazuje da “promjena zastave, poput registracije tog broda na Kukovim ostrvima 6. juna 2024, ne isključuje primjenu režima sankcija”.

Primjena ovog člana na fregatu “TS Shtandart” potvrđena je, kako navode iz francuskog udruženja, i 22. avgusta 2025. od strane Suda pravde EU, a tu presudu su takođe dostavili primaocima pritužbe.

“U tom kontekstu, i u duhu saradnje i razmjene informacija, smatra se korisnim da se ovi elementi stave na vašu pažnju kako bi ih nadležni organi Crne Gore mogli uzeti u obzir u okviru svojih nadležnosti u oblasti kontrole luka i primjene međunarodnih restriktivnih mjera”, zaključuje se u obraćanju udruženja “No Shtandart in Europe”.

Neposredno nakon objave ovog obraćanja našim i zvaničnicima EU, fregata “TS Shtandart” je, prema saznanjima “Informacije CG”, napustila Crnu Goru. Brod je pritom isključio svoj AIS transponder (sistem za praćenje brodova i pomorskog saobraćaja), a trenutno se, prema nezvaničnim informacijama, nalazi u grčkim vodama.

Tokom boravka u Crnoj Gori, “TS Shtandart” je u više navrata jedrio Bokom i našim teritorijalnim vodama, a taj brod i njegova posada na čelu sa zapovjednikom, kapetanom Vladimirom Martusom, prethodno su bez problema obavili administrativne procedure prelaska državne granice i dobijanja tzv. slobodnog saobraćaja kod nadležnih crnogorskh državnih organa iz ministarstava unutrašnjih poslova, odnosno pomorstva.

"Vijestima" su iz MVP-a kazali da su po prijemu informacija da se brod navodno nalazio u vodama Crne Gore, odmah kontaktirali Ministarstvo pomorstva, ukazujući na primljene informacije i na važeće restriktivne mjere EU.

"Crna Gora se stoprocentno politički usaglašava sa Zajedničkom vanjskom i bezbjednosnom politikom EU, što se odnosi i na primjenu restriktivnih mjera prema Ruskoj Federaciji. Ostajemo potpuno posvećeni primjeni svih akta EU koji su doneseni kao reakcija na nelegalnu i ničim isprovociranu rusku agresiju na Ukrajinu, dok Stalno koordinaciono tijelo za restriktivne mjere, na čijem čelu se nalazi predstavnik MVP-a, kontinuirano preduzima napore za snaženje pravnog i institucionalnog okvira za efikasnu implementaciju restriktivnih mjera", poručili su iz MVP-a.

Redakcija je u martu pisala da je u novoj sistematizaciji Ministarstva pomorstva iz opisa radnih dužnosti svih njegovih činovnika – uključujući i one u Lučkim kapetanijama Kotor i Bar, kojima je to do sada bilo u upisu radnog mjesta – nestala obaveza “praćenje restriktivnih mjera”.

To se odnosilo na primjenu međunarodnih sakcija koje u odnosu na pojedine države, pojedince ili kompanije, donose UN i EU, a koje je Crna Gora dužna da sprovodi. U konkretnim slučajevima, neki od zaposlenih u lučkima kapetanijama Kotor i Bar dosadašnjim sistematizacijama Ministrarstva pomorstva jasno su u opisu dužnosti imali praćenje restriktivnih mjera, odnosno brigu da u naše vode ne uplove brodovi ili jahte, npr. sankcionisanih ruskih oligarha ili drugih država i kompanija koja su pod međunarodnim restriktivnim mjerama.

Toga, međutim, u novoj sistematizaciji Ministarstva pomorstva više nema, iako je taj organ član Koordinacionog tijela Vlade za primjenu restriktivnh mjera, te bi stoga morao imati svoje činovnike kojima je u upisu posla primjena sankcija u praksi.

Ruski pomorski preduzetnik, inženjer brodogradnje, pomorac i zaljubljenik u maritimnu (pomorsku) baštinu Vladimir Martus, sagradio je 1999. repliku ruske fregate “Shtandart” iz 1703. godine s namjerom da taj brod plovi kao živi muzej i istovremeno – kao školski brod na kom mladi iz cijelog svijeta uče pomorski zanat i vještine navigacije na jedrenjaku.

U savladavanju tih vještina mladima – volonterima koji dolaze sa svih strana svijeta pomaže deset stalnih članova posade broda. “TS Shtandart” je vijorio rusku zastavu, a Martus je još 2009. svoj brod iz Sankt Petersburga odveo u zapadnu Evropu jer se nije slagao s politikom vlasti ruskog predsjednika Vladimira Putina. Nakon što je Rusija u frebruaru 2022. napala Ukrajinu, a EU počela da uvodi sve strože sankcije protiv Moskve i njenih komercijalnih interesa, Martus je svoju repliku stare ruske fregate u junu 2024. preregistrovao na zastavu Kukovih ostrva. Većinu vremena od svog odlaska iz Rusije, “TS Shtandardt” je provodio u Francuskoj gdje je i brod bio stacioniran u luci La Rošel.

Martus, koji inače važi za velikog protivnika politike ruskog predsjednika Putina, na svojoj replici fregate iz flote cara Petra Velikog je ukrcane pitomce i dobrovoljce učio svemu o tome kako se živjelo i plovilo na jedenjacima sa početka 18. stoljeća kad je originalni “Shtandart” i napravljen. Misija njegovog “Projekta Shtandart”, osim njegovanja pomorske baštine i obrazovanja mladih ljudi je i širenje kosmopolitizma, pa je tako preko palube ove jedinstve replike ruske fregate u proteklih dvadesetak godina prošlo preko 7.500 pitomaca iz 30-ak država svijeta.

Da za “Shtandart” ne važe nikakve podjele, pokazuje i činjenica da se u posadi koja sad plovi njime, nalaze kako Rusi, tako i Ukrajinci i da svi zajedno rade i žive na brodu, promovišući mir i razumijevanje među ljudima i narodima, kao i pomorstvo i maritimnu baštinu.

Da bi se i dodatno formalno distncirao od Putinove Rusije, Martus je osim zamjene ruske zastavom Kukovih ostrva na svom brodu, zvanično vlasništvo nad jedrenjakom prenio na Mariju Martus koja ima rusko, ali i državljanstvo Finske, preselio se u Njemačku, a od 2016. zvanični operater broda je njegova firma “Martus TV”, koja je takođe registrovana u Njemačkoj, dok je udruženje volontera koji opslužuju brod, registrovano u Francuskoj.

Ruski preduzetnik, zapovjednik i vlasnik “TS Shtandarta” na sve načine u posljednjih nekoliko godina nastoji da se pred institucijama EU i pomorskim vlastima u zemljama Evrope distancira od Putinove Rusije i njene politike, te je s tim u vezi nedavno Martus uputio i pismo Pomorskoj prefekturi Francuske.

“Kad je Rusija napala Ukrajinu 2022, ovaj događaj duboko je pogodio posadu. Kapetan i cijela posada nedvosmisleno odbacuju ovaj rat agresije, što je iskazano i u javnim izjavama. Važno je jasno istaći da ni kapetan, ni posada, ni projekat nikad nisu podržavali ruski rat protiv Ukrajine. Ovaj stav je odlučan i u potpunosti u skladu s osnovnim principima ‘Projekta Shtandart’, koji odbacuje sve oblike mržnje i nasilja, istovremeno se jasno razlikujući od njegove glavne misije: promovisanja međunarodne razmene i prijateljstva na moru”, naveo je Martus, dodajući da je njega i njegov brod posebno teško pogodila odluka EU iz 2024. da obim sankcija prema ruskim brodovoma proširi na “replike istorijskih brodova”.

“Na ovaj način smo direktno asocirani s tzv. ruskom ‘flotom u sjenci’, a što je u potpunosti neprimjereno jer u istu ravan stavlja, npr. supertanker od 300 metara koji prevozi sankcionisanu rusku naftu, s našim malim školskim brodom koji nema nikakvih finasijskih veza s Rusijom i koji se jasno protivi ratu”, naveo je Martus u obraćanju francuskim pomorskim vlastima, nazivajući optužbe o navodnoj povezanosti “TS Shtandarta” s ruskom Vladom – koje je na njegov i račun njegovog broda izrekao Bernar Grua iz Udruženja “No Shtandart in Europe” – neosnovanim, netačnim i klevetničim.

“’TS Shtandart’ i dalje uživa snažnu i dosljednu podršku unutar evropske zajednice velikih jedrenjaka. Francuski partneri, organizatori i kapetani ostaju u bliskom kontaktu s nama i izražavaju želju da vide povratak broda u evropske vode. Takođe želimo da naglasimo da se ‘TS Shtandart’ niti može, niti želi vratiti u Rusiju. Njegov cilj je, jasno, da nastavi s radom unutar evropskog pomorskog prostora, gdje je aktivan već više od petnaest godina i gdje se nalaze njegova mreža i zajednica.

Naša namjera je da obnovimo i zadržimo ovu ulogu unutar evropske pomorske zajednice, te da se vratimo u Francusku – posebno u La Rošel, našu usvojenu matičnu luku. Ovo pismo nema namjeru da ospori vašu odluku. Svjesni smo da situacija na kraju zavisi od tumačenja i primjene prava EU, što je trenutno predmet sudskog preispitivanja. Bez obzira na to, s poštovanjem vas molimo da razmotrite našu situaciju u njenom punom činjeničnom kontekstu”, naveo je ruski pomorac u pismu francuskim pomorskim vlastima.