Zbog antivirusa zakasnili da uhvate ruski brod? Kako je replika fregate, koja je na listi sanckija, uplovila u Crnu Goru

Ministarstvo pomorstva kaže da je “Štandart” uplovio zakonito, da tada nisu imali validnu informaciju o njegovom statusu, a da je u trenutku kad su je dobili – jedrenjak već bio napustio teritorijalne vode

Mejl francuskog udruženja da je brod na listi sankcionisanih ruskih plovila nije mogao biti uzet u zvaničnu proceduru jer ga je Vladina antivirus kontrola označila kao nebezbjedan sadržaj

Da Vladin IT bezbjednosni sistem nije eliminisao mejl francuskog udruženja koje je 20. maja obavijestilo više ministarstava da se u vodama Crne Gore nalazi brod “Štandart” (“TS Shtandart”), koji je Evropska unija (EU) stavila na listu sankcionisanih ruskih plovila, ta replika fregate s početka 18. vijeka možda je mogla da bude “procesuirana” (zadržana ili protjerana), umjesto da bez posljedica napusti državu nekoliko dana kasnije.

Takav zaključak mogao bi se izvesti iz odgovora Ministarstva pomorstva na pitanja “Informacije CG” o brodu koji je u maju bio u crnogorskim vodama, a nije smio jer zemlja, kao kandidatkinja za članstvo u EU, primjenjuje restriktivne mjere prema Rusiji.

Da je plovilo (bilo) u Crnoj Gori, ministarstva vanjskih poslova, evropskih poslova i pomorstva – ali i Upravu pomorske sigurnosti i menadžment preduzeća Luka Kotor – informisala je organizacija “No ‘Shtandart’ in Europe” (“Nema ‘Štandarta’ u Evropi”), poručujući da to predstavlja potez kojim Crna Gora i njeni nadležni državni organi krše primjenu sankcija koje je Unija uvela Rusiji zbog agresije na Ukrajinu (započela u februaru 2022. godine).

To udruženje navelo je – u dopisu koji je proslijeđen i na adrese Evropske komisije, Ministarstva vanjskih poslova i međunarodne saradnje Italije i Pomorske prefekture Mediterana u Tulonu (Francuska) – da “Štandart” potpada pod sankcije jer je replika istorijskog broda, te da to što je zastavu Rusije, pod kojom je plovio, zamijenio barjakom Kukovih ostrva, ne isključuje režim primjene sankcija.

Brod je, kako je prošle sedmice objavila redakcija, nakon pisma francuske organizacije napustio zemlju (u kojoj je boravio petnaestak dana), isključivši sistem kojim se može pratiti.

Tokom boravka u državi, replika starog ruskog trojarbolnog ratnog jedrenjaka od 220 tona, u više navrata jedrila je Bokom i vodama Crne Gore. Taj brod i njegova posada na čelu s kapetanom Vladimirom Martusom prethodno su bez problema obavili procedure prelaska državne granice kod nadležnih organa.

Ministarstvo pomorstva reklo je “Vijestima” da je “Štandart” zakonito uplovio u Crnu Goru, ne precizirajući kad, da tada nisu imali validnu informaciju o njegovom “specifičnom statusu”, a da je u trenutku kad su je dobili – jedrenjak već bio napustio teritorijalne vode zemlje.

Radio Kotor objavio je da je brod uplovio u tamošnju luku 10. maja.

Iz Ministarstva kažu da je replika ruske fregate u crnogorske vode uplovila pod zastavom Kukovih Ostrva, pod kojom legalno plovi od juna 2024, i s “urednim pomorskim ispravama” te države.

“Lučka kapetanija, kao organ u sastavu Ministarstva pomorstva, odobrila je uplovljavanje na osnovu redovne zakonske procedure, budući da je brod posjedovao uredne pomorske isprave i zastavu Kukovih Ostrva – države koja nije pod režimom restriktivnih mjera”, napominju iz resora kojim upravlja Filip Radulović, objašnjavajući da je – budući da redovni kontrolni sistem na granici plovne objekte primarno identifikuje na osnovu važeće zastave i registra – specifični status ovog broda zahtijevao naknadnu međuresorsku provjeru.

Oni navode da Ministarstvo u trenutku odobravanja uplovljavanja nije imalo “zvaničnu i institucionalno verifikovanu informaciju” o “specifičnom statusu broda”, jer je on u službenim pomorskim sistemima registrovan pod zastavom Kukovih Ostrva. Tvrde da je mejl “inostrane nevladine organizacije” (“No ‘Shtandart’ in Europe”), upućen 20. maja na zvanične adrese, automatski Vladin IT bezbjednosni sistem (antivirus kontrola) označio kao nebezbjedan sadržaj s potencijalnom prijetnjom, i da su zbog toga prilozi s informacijama automatski eliminisani, pa poruka nije mogla biti uzeta u službenu proceduru.

Iz resora pomorstva ističu da je “zvanično i bezbjedno saznanje” uslijedilo tek nakon verifikacije i pokretanja sistema preko Vladinog Stalnog koordinacionog tijela za restriktivne mjere (SKT). To se, objašnjavaju, desilo 28. maja, kad je, odmah po prijemu zvaničnog obavještenja preko članice SKT-a, informacija proslijeđena Generalnom direktoratu za sigurnost plovidbe. Međutim, za “hvatanje” broda bilo je već kasno.

“Generalni direktor istog dana je izdao nalog lučkim kapetanijama (Bar i Kotor) i Inspekciji sigurnosti plovidbe za hitno lociranje i postupanje prema brodu. Inspekcijskim nadzorom je utvrđeno da je brod ‘TS Shtandart’ već 26. maja napustio teritorijalne vode Crne Gore i isplovio ka Republici Grčkoj (luka Krf)”, kažu iz Ministarstva.

Oni poručuju da je, u međuvremenu, Direktorat već preduzeo preventivne mjere i izdao jasne smjernice lučkim kapetanijama da lociraju i postupe prema brodu u skladu s uredbom Savjeta EU (koja predviđa zabranu pristupa lukama za ruska plovila obuhvaćena sankcijama EU) ukoliko se potvrde operativne najave o njegovom eventualnom povratku u crnogorske vode.

Prema planu navigacije sa sajta “Štandarta” (shtandart.eu), taj jedrenjak trebalo bi da bude u Crnoj Gori od 30. juna do 3. avgusta.

Redakcija je u martu pisala da je u novoj sistematizaciji Ministarstva pomorstva iz opisa radnih dužnosti svih njegovih činovnika – uključujući i one u lučkim kapetanijama Kotor i Bar, kojima je to do sada bilo u upisu radnog mjesta – nestala obaveza “praćenje restriktivnih mjera”.

To se odnosilo na primjenu međunarodnih sankcija koje u odnosu na pojedine države, pojedince ili kompanije, donose Ujedinjene nacije i EU, a koje je Crna Gora dužna da sprovodi. U konkretnim slučajevima, neki od zaposlenih u lučkima kapetanijama Kotor i Bar dosadašnjim sistematizacijama Ministrarstva pomorstva jasno su u opisu dužnosti imali praćenje restriktivnih mjera, odnosno brigu da u crnogorske vode ne uplove brodovi ili jahte, na primjer, sankcionisanih ruskih oligarha ili drugih država i kompanija koje su pod međunarodnim restriktivnim mjerama.

Ruski pomorski preduzetnik, inženjer brodogradnje, pomorac i zaljubljenik u maritimnu (pomorsku) baštinu Vladimir Martus, sagradio je 1999. repliku ruske fregate “Štandart” iz 1703. s namjerom da brod plovi kao živi muzej i kao školski jedrenjak na kom mladi iz cijelog svijeta uče pomorski zanat i vještine navigacije.

U savladavanju tih vještina mladima, volonterima koji dolaze sa svih strana svijeta, pomaže deset stalnih članova posade broda. “Štandart” je vijorio rusku zastavu, a Martus je 2009. svoj brod iz Sankt Petersburga odveo u zapadnu Evropu jer se nije slagao s politikom vlasti ruskog predsjednika Vladimira Putina. Nakon što je Rusija u frebruaru 2022. napala Ukrajinu, a EU počela da uvodi sve strože sankcije protiv Moskve i njenih komercijalnih interesa, Martus je svoju repliku stare ruske fregate u junu 2024. preregistrovao na zastavu Kukovih Ostrva. Većinu vremena od svog odlaska iz Rusije, “Štandardt” je provodio u Francuskoj gdje je i brod bio stacioniran u luci La Rošel.

Martus na sve načine u posljednjih nekoliko godina nastoji da se pred institucijama EU i pomorskim vlastima u zemljama Evrope distancira od Putinove Rusije i njene politike, te je s tim u vezi nedavno uputio i pismo Pomorskoj prefekturi Francuske.

“Kad je Rusija napala Ukrajinu 2022, ovaj događaj duboko je pogodio posadu. Kapetan i cijela posada nedvosmisleno odbacuju ovaj rat agresije, što je iskazano i u javnim izjavama. Važno je jasno istaći da ni kapetan, ni posada, ni projekat nikad nisu podržavali ruski rat protiv Ukrajine…”, naveo je Martus, dodajući da je njega i njegov brod posebno teško pogodila odluka EU iz 2024. da se obim sankcija prema ruskim brodovoma proširi na “replike istorijskih brodova”.

“Na ovaj način smo direktno asocirani s tzv. ruskom ‘flotom u sjenci’, a što je u potpunosti neprimjereno jer u istu ravan stavlja, na primjer, supertanker od 300 metara koji prevozi sankcionisanu rusku naftu, s našim malim školskim brodom koji nema nikakvih finasijskih veza s Rusijom i koji se jasno protivi ratu…”, ocijenio je on.

Generalni direktor istog dana (28. maj) je izdao nalog lučkim kapetanijama (Bar i Kotor) i Inspekciji sigurnosti plovidbe za hitno lociranje i postupanje prema brodu. Inspekcijskim nadzorom je utvrđeno da je brod 'TS Shtandart' već 26. maja napustio teritorijalne vode Crne Gore i isplovio ka Republici Grčkoj (luka Krf)", navode iz Ministarstva