Za koga se naoružava Njemačka?

Pariz i Varšava sa nelagodom prate njemačko vojno jačanje, dok Berlin najavljuje da će Bundesver postati najjača konvencionalna vojska u Evropi

Prije petnaest godina poljski ministar spoljnih poslova Radoslav Sikorski izazvao je veliku pažnju kada je upravo na ovim stranicama napisao da se „manje plaši njemačke moći nego njene neaktivnosti“. Upozoravajući, u jeku razorne dužničke krize u eurozoni, na logiku „svako za sebe“, pozvao je Njemačku da preuzme vođstvo kako bi reformisala Evropu.

Njemačka moć i djelovanje danas su ponovo u središtu pažnje, ali da li je cilj reformisanje Evrope? To je novo njemačko pitanje. Dok Evropa ubrzano jača svoje odbrambene kapacitete suočena sa ruskom agresijom i sve nepouzdanijim Sjedinjenim Državama, Njemačka je odbacila pacifističke okove, ublažila ograničenja zaduživanja i krenula u ponovno naoružavanje istorijskih razmjera. Njen vojni budžet nadmašuje budžete Francuske i Britanije, dvije nuklearne sile. Ulaže 35 milijardi eura u vojne svemirske kapacitete. Lijana Fiks, njemačka naučnica koja radi u SAD, početkom godine upozorila je da bi Njemačka mogla postati novi evropski hegemon – i da treba biti oprezan prema opasnostima njemačke moći.

U pojedinim evropskim prijestonicama, ali, nažalost, manje u Berlinu, rasprava je već odmakla od pitanja „Mogu li Nijemci da ratuju?“ do pitanja „Da li se Njemačka ponovo naoružava ili ponovo naoružava Evropu?“ Sama Njemačka šalje mješovite signale. Njena vojna strategija, objavljena u aprilu, prva takve vrste u istoriji Savezne Republike, zasniva evropsku odbranu na nacionalnoj snazi, a ne obrnuto, i obavezuje Bundesver da postane „najjača konvencionalna vojska u Evropi“.

Tu obavezu redovno ponavlja kancelar Fridrih Merc, a ona djeluje logično s obzirom na veličinu njemačke populacije i ekonomije. Nordijske i baltičke zemlje pozdravljaju dugo očekivano jačanje odbrane. Međutim, ono što nedostaje iz Berlina jeste jasno objašnjenje evropske uloge te vojske.

Varšava i Pariz su posebno zabrinuti. Poljska i dalje ima neriješene sporove sa Njemačkom još iz Drugog svjetskog rata, a i sama je na putu da postane jedna od velikih evropskih vojnih sila, izdvajajući 4,7 odsto BDP-a za odbranu. Francuska, u međuvremenu, fiskalno ograničena, u njemačkim ambicijama i potrošnji vidi izazov svom dugogodišnjem statusu dominantne vojne sile EU. General Fabijen Mandon, načelnik Generalštaba francuskih oružanih snaga, nedavno je to i rekao na saslušanju u Senatu: „Ako Njemačka nastavi ovim tempom“, upozorio je, „za pet godina argument da imamo operativno iskustvo i određenu kulturu više neće biti održiv.“

Odluka Berlina ranije ovig mjeseca da odustane od francusko-njemačkog projekta borbenog aviona budućnosti FCAS, čime je dovedena u pitanje i budućnost još jednog zajedničkog poduhvata, naprednog tenka, samo je pojačala zabrinutost u Parizu da je Njemačka odlučila da ide sama. To je takođe rasvijetlilo suštinsku razliku između vizija moći dvije zemlje: za Francusku je FCAS bio strateški projekat, zamišljen kao sredstvo da Evropa bude manje zavisna od SAD; Nijemci su ga, nasuprot tome, vidjeli kao neodrživ industrijski projekat.

Na vrlo njemački način, najveći dio novog odbrambenog zaokreta zemlje zapravo je usmjeren na njenu industrijsku bazu i dobrodošao preokret za automobilsku industriju, pritisnutu konkurencijom iz Kine. To ukazuje na brutalne šokove koji su potresli Njemačku tokom posljednjih pet godina. Od invazije na Ukrajinu izgubila je odnos sa Rusijom i ruski gas, kinesko izvozno tržište i SAD kao glavnog garanta svoje bezbjednosti – sve to dok se suočava sa daljim usponom krajnje desnice na domaćoj sceni.

Francuski ambasador u Berlinu Fransoa Delatr govori o „novoj njemačkoj jednačini“, koju čine preuređeni prioriteti: nova nacionalna ambicija u odbrani, zatim težnja da se postane glavni vojni partner Vašingtona kao vodeća sila u Evropi i, na kraju, opciona evropska suverenost.

Čini se da takav pogled potvrđuju i komentari na mreži X američkog podsekretara odbrane za politiku Elbridža Kolbija, koji je pohvalio njemačku vojnu strategiju i s odobravanjem citirao generala Karstena Brojera, koji je rekao da „Njemačka mora i hoće da preuzme vodeću ulogu u NATO-u“.

„Bilo bi besmisleno… da težimo globalnom političkom prestižu i sopstvenoj ulozi na međunarodnoj političkoj sceni“, upozorio je bivši kancelar Helmut Šmit 2011. godine. U predavanju na Oksfordskom univerzitetu prošlog mjeseca, Franciska Brantner, kopredsjednica njemačkih Zelenih, ponovila je taj poziv sopstvenom porukom: „Nie wieder allein“ – „Nikad više sami“. U ovako nemirnim vremenima, evropski partneri Njemačke ne bi smjeli ostati u mraku o njenom novom pravcu.