BiH: Krišok imenovan za vršioca dužnosti visokog predstavnika

"Upravni odbor PIC-a naglašava da će vršilac dužnosti visokog predstavnika u potpunosti obezbijediti institucionalni kontinuitet funkcije, pravnu bezbjednost u vezi sa svim odlukama koje su donijeli prethodni visoki predstavnici, te da će djelovati pod političkim vodstvom PIC-a", navodi se u saopštenju Kancelarije visokog predstavnika (OHR)

Umjesto novog visokog predstavnika, Bosna i Hercegovina (BiH) je dobila vršioca dužnosti ove funkcije.

Luis Krišok, dosadašnji zamjenik Kristijana Šmita na toj poziciji i supervizor za Brčko Distrikt, imenovan je za vršioca dužnosti visokog predstavnika – do konačnog imenovanja novog.

Ovo je saopšteno nakon sjednice Upravnog odbora Savjeta za sprovođenje mira (PIC) održanoj u Sarajevu 30. juna.

Takođe su se obavezali da će postići dogovor o novom visokom predstavniku "što je prije moguće", te je cilj najkasnije 14. juli.

"Upravni odbor PIC-a naglašava da će vršilac dužnosti visokog predstavnika u potpunosti obezbijediti institucionalni kontinuitet funkcije, pravnu bezbjednost u vezi sa svim odlukama koje su donijeli prethodni visoki predstavnici, te da će djelovati pod političkim vodstvom PIC-a", navodi se u saopštenju Kancelarije visokog predstavnika (OHR).

Krišok na funkciju zvanično stupa 1. jula, kada Šmitova ostavka, podnesena tokom maja, stupa na snagu.

Luis Krišok je visoki zvaničnik američke Službe spoljnih poslova, na poziciji prvog zamjenika visokog predstavnika se nalazi od 2024. godine, a istovremeno je i međunarodni supervizor za Brčko, posebnu administrativnu jedinicu u BiH.

Upravni odbor PIC-a sastao se po drugi put u junu u pokušaju da izabere novog visokog predstavnika, ali u tome nisu uspjeli.

Na prvoj sjednici, održanoj 3. i 4. juna, države članice nisu uspjele doći do dogovora o nasljedniku visokog predstavnika Kristijana Šmita, koji je najavio svoj odlazak sa te funkcije nakon nešto manje od pet godina.

Dok Sjedinjene Američke Države (SAD) podržavaju italijanskog diplomatu Antonija Zanardija Landija – koji ima i podršku svoje zemlje – druge članice Evropske unije (EU) u PIC-u predlažu francuskog diplomatu Renea Trokaza.

Prošle sedmice je za Radio Slobodna Evropa (RSE) izStejt dipartmenta rečeno da oni očekuju da će novi visoki predstavnik preuzeti dužnost do kraja juna.

Ni oni, ali ni druge zemlje članice PIC-a nisu precizirale šta će se desiti sa Kancelarijom visokog predstavnika (OHR) ako ne dođe do dogovora do ovog roka, koji nije obavezujući.

Ambasador BiH u Srbiji, Aleksandar Vranješ, jedan je od prvih koji je u javnost iznio mogućnost da bi Krišok mogao biti privremeno rješenje, do konačnog dogovora o imenu visokog predstavnika.

Posljednji put, i do sada jedini, kada je OHR imao vršioca dužnosti na čelu, to je bio takođe američki diplomata Rafi Gregorijan, tadašnji zamjenik visokog predstavnika, početkom 2009. godine.

Tada je Miroslav Lajčak podnio ostavku na mjesto visokog predstavnika jer je preuzimao poziciju ministra vanjskih poslova Slovačke.

Tokom februara i marta te godine, dok Valentin Incko nije zvanično preuzeo ulogu visokog predstavnika, tu funkciju je obavljao Gregorijan.

Iako formalno pozicija "vršioca dužnosti visokog predstavnika" ne postoji ni u kakvim zvaničnim dokumentima, situacija sa Gregorijanom pokazuje da ona može biti praktično rješenje u prelaznom periodu.

Do zaključenja teksta, ambasade Velike Britanije, Njemačke, Francuske i Italije nisu odgovorile na upite RSE o tome kakvu budućnost očekuju za OHR, te kakve će biti njegove nadležnosti u nadolazećem periodu.

Iz EU je na ranije upućeni upit RSE odgovoreno da oni i dalje rade sa partnerima na izboru visokog predstavnika koji predstavlja "jedinstvo i konsenzus".

Istakli su da kandidat treba biti iz EU, i da je Unija posvećena "stabilnosti, bezbjednosti i teritorijalnom integritetu BiH", kao i njenoj evropskoj perspektivi kao "jedinstvenoj, ujedinjenoj, suverenoj državi".

Uoči novog pokušaja dogovora, Italija je partnerima u PIC-u uputila non-pejper koji otkriva kako Rim vidi budućnost OHR-a.

U ovom dokumentu, u koji je RSE imao uvid, navode se Landijeve reference za vršenje ove funkcije, ali se najavljuje i postepeno smanjenje OHR-a, dok su Bonska ovlašćenja ostavljena kao "zadnja" mogućnost kada su ostale opcije iscrpljene. Navedeno je i da novi visoki predstavnik neće poništavati odluke prethodnika.

Takođe, ističu da će sve odluke biti donošene u dogovoru sa Upravnim odborom PIC-a, a Landijev mandat je prema non-pejperu ograničen na dvije godine, uz mogućnost produženja za još dvije.

Njegov mandat nije povezan sa trajanjem OHR-a, koji i dalje, navodi se, zavisi od ispunjenja programa 5+2.

Trenutno su se iskristalisala dva glavna kandidata – Italijan Landi i Francuz Trokaz.

Landi je 76-godišnji karijerni diplomata koji je bio ambasador Italije u Rusiji, Vatikanu te Srbiji i Crnoj Gori.

On trenutno obavlja funkciju ambasadora Suverenog Malteškog vojnog reda pri Svetoj stolici.

Tokom skoro 50-godišnje diplomatske karijere, radio je i u ambasadama u Otavi, Teheranu i Londonu.

Trokaz je 67-godišnjak koji se trenutno nalazi na funkciji specijalnog izaslanika za Zapadni Balkan pri Vladi Francuske.

Od 1988. radi na poslovima međunarodne saradnje u okviru francuske administracije.

Između ostalog, u posljednjih 10 godina je bio ambasador na Kipru, te generalni konzul Francuske u Jerusalimu.

PIC je međunarodno političko tijelo zaduženo za nadgledanje i sprovođenje Dejtonskog sporazuma, a njegov Upravni odbor – u kojem se nalaze ključne zapadne države i međunarodni akteri – zadužen je za izbor novog visokog predstavnika.

OHR je uspostavljen 1995. godine Aneksom 10 Dejtonskog sporazuma, kao ključni mehanizam nadzora nad civilnom implementacijom mira.

Od tada je ovu funkciju obavljalo osam visokih predstavnika, a Šmit je deveti na toj poziciji.

Tokom godina, visoki predstavnik dobio je Bonska ovlaštenja, koje omogućavaju donošenje obavezujućih odluka, uključujući nametanje zakona i smjene zvaničnika.

Iako zamišljen kao privremeni instrument, OHR i je do danas ostao ključni faktor stabilnosti BiH.