Evropa između Amerike i Kine

Anketa u 24 zemlje EU pokazuje da su Evropljani podijeljeni između Vašingtona i Pekinga, dok se SAD u Zapadnoj Evropi sve manje vide kao pouzdan saveznik, a Kina kao trgovinska realnost koju je teško izbjeći

Evropljani su sve više podijeljeni oko toga da li bi Evropska unija trebalo da gradi bliže odnose sa Sjedinjenim Državama ili sa Kinom, pokazuje istraživanje javnog mnjenja sprovedeno u 24 zemlje EU, u koje je uvid imao „Politiko”.

Prema anketi koju je u junu sproveo Public First, ispitanici u osam zemalja više su skloni jačanju veza sa Kinom, u devet zemalja prednost daju Sjedinjenim Državama, dok su u sedam zemalja stavovi praktično izjednačeni. U čak 14 zemalja najčešći odgovor bio je „ne znam”, što pokazuje da u velikom dijelu Evrope dominira neizvjesnost kada je riječ o izboru između Vašingtona i Pekinga.

Rezultati ankete, piše „Politiko”, ukazuju na težak položaj u kojem se nalazi EU, suočena sa političkim i trgovinskim tenzijama sa dvije najveće svjetske sile, koje su ujedno i njeni najvažniji trgovinski partneri.

Brisel trenutno sprovodi jednostrani trgovinski sporazum sa administracijom Donalda Trampa, dok istovremeno pokušava da odgovori na pritisak kineskog izvoza, uključujući električna vozila, koji sve više pogađa evropsku industriju.

Seb Rajd, direktor istraživanja javnog mnjenja u Public Firstu, ocijenio je da mnogi Evropljani udaljavanje od Amerike vide kao moguće, a u nekim zemljama i kao većinsko opredjeljenje. S druge strane, oslanjanje na Kinu, prema njegovim riječima, doživljava se više kao nužnost nego kao izbor, dok se pokušaji da se ta zavisnost smanji često vide kao nerealni.

„Politiko” navodi da podaci posebno pokazuju da se u Zapadnoj Evropi Sjedinjene Države više ne smatraju pouzdanim saveznikom kao ranije. Italija i Španija, na primjer, naginju ka Kini, pri čemu je taj stav u Španiji izraženiji. Francuska i Njemačka, dvije ključne članice EU, nijesu se jasno opredijelile, jer je većina ispitanika u tim zemljama odgovorila da ne zna kome bi dala prednost.

Drugi Trampov mandat dodatno je uzdrmao tradicionalne geopolitičke veze, navodi se u tekstu. Američki predsjednik je više puta napadao evropske lidere, uveo jednostrane carine EU, povukao američke trupe sa kontinenta i čak prijetio aneksijom Grenlanda, koji je suverena teritorija Danske.

Istovremeno, lideri koji su se suprotstavili Trampu, poput španskog premijera Pedra Sančeza i danske premijerke Mete Frederiksen, zabilježili su rast popularnosti, što pokazuje koliko je američki predsjednik nepopularan u velikom dijelu Evrope. Čak se i neki tradicionalni američki saveznici, uključujući italijansku premijerku Đorđu Meloni, udaljavaju od njega.

Međutim, takav trend nije prisutan u cijeloj Evropi. U istočnoevropskim zemljama, koje su se dugo oslanjale na SAD kao garanta bezbjednosnog poretka poslije Hladnog rata, Amerika i dalje ima snažnu podršku. Poljska, Litvanija i Estonija jasno su među zemljama koje više naginju Vašingtonu.

Ipak, Kina za EU ne predstavlja jednostavnu alternativu. Snažan rast kineskog izvoza ugrožava tradicionalne evropske industrije, od hemijske do automobilske. Evropska komisija je ove sedmice saopštila da pregovara sa Pekingom o uravnoteženijem trgovinskom odnosu i da želi napredak do oktobra.

Anketa pokazuje da građani EU trgovinske veze sa Kinom uglavnom doživljavaju kao realnost koju je teško promijeniti. U 24 obuhvaćene zemlje, 38 odsto ispitanika reklo je da smanjenje zavisnosti od Kine zvuči dobro, ali da nije realistično. Samo 26 odsto smatra da bi takav cilj bio i poželjan i izvodljiv, dok 19 odsto misli da EU ne bi ni trebalo da pokušava da smanji oslanjanje na Kinu.

„Politiko” navodi i da Evropljani Kinu, više nego SAD, vide kao ključnog trgovinskog partnera u budućnosti. Ukupno 43 odsto ispitanika očekuje da će Kina za deset godina biti najvažniji trgovinski partner Evrope, dok je 27 odsto izabralo Sjedinjene Države. U 23 od 24 zemlje više ispitanika očekuje da će Kina preuzeti vodeću trgovinsku ulogu, dok su jedino Litvanci jasno dali prednost SAD.