Nova vakcina daje nadu oboljelima od tumora mozga

Nova terapija nudi nadu ljudima sa praktično neizlječivim tumorima mozga: mogla bi da uspori napredovanje bolesti i produži život oboljelih

Tumore mozga teško je liječiti. Čak i oni koje je moguće operisati, rijetko mogu potpuno da se uklone hirurškim putem. Pacijenti obično primaju hemoterapiju i radioterapiju. Uprkos tome, ljudi sa agresivnim tumorima često žive najviše pet godina nakon postavljanja dijagnoze.

U studiji istraživača iz Njemačkog centra za istraživanje raka, Univerzitetskog medicinskog centra Manhajm, Univerzitetske bolnice Hajdelberg i drugih istraživačkih institucija, 33 pacijenta su uz pomenutu terapiju, dodatno primila i vakcinu.

Osam godina kasnije, istraživački tim objavio je rezultate svog dugotrajnog praćenja u časopisu Nature. I postoji razlog za oprezni optimizam: 66 odsto ljudi koji su učestvovali u studiji još uvijek je bilo živo nakon osam godina. U 42 odsto slučajeva tumor se nije ponovio tokom tog perioda.

Činjenica da se tumor nije vratio kod velikog broja oboljelih tokom tako dugog perioda najveće je iznenađenje za jednog od glavnih autora studije, Mihaela Platena. On je direktor neurološkog odjeljenja Univerzitetske bolnice u Manhajmu i rukovodilac istraživačkog odeljenja u Njemačkom centru za istraživanje raka.

Bez obzira na to da li je riječ o malim boginjama, zauškama ili kovidu 19, vakcinaciju prvenstveno poznajemo kao preventivnu mjeru namijenjenu sprječavanju zaraze određenom bolešću ili treniranju našeg imunološkog sistema kako bi bolest bila manje teška. Tu je riječ o tzv. preventivnim vakcinama.

S druge strane, terapijske vakcine imaju za cilj da unište tumor aktiviranjem imunološkog sistema. U slučaju terapije koju su razvili Platen i njegov tim, vakcina cilja na gensku mutaciju koja se javlja samo kod određenih tumora mozga. Svih 33 učesnika bolovalo je od astrocitoma visokog stepena.

Astrocitomi su vrsta glioma i među najčešćim su tumorima centralnog nervnog sistema, odnosno mozga i kičmene moždine. Klasifikuju se u četiri stepena težine – od benignih do veoma agresivnih. Astrocitomi trećeg i četvrtog stepena dijele specifičnu gensku mutaciju, koja je meta vakcine istraživača.

Taj gen kodira specifični enzim, IDH1. Genska mutacija dovodi do zamjene specifičnog proteinskog gradivnog bloka u IDH1, stvarajući novu proteinsku strukturu koja podstiče brži rast tumora. Vakcina trenira imunološki sistem da prepozna tu proteinsku strukturu kao stranu i da je napadne.

Vakcina testirana u studiji aktivirala je imunološki sistem na dva načina: generisala je T-ćelije koje su direktno napadale maligne ćelije i B-ćelije koje su proizvodile antitela protiv tumora. Cilj je, kaže Platen, da se „spriječi ponovna pojava tumora nakon završetka liječenja, u ovom slučaju radiohemoterapije“.

Ulrih Herlinger je direktor neuroonkologije u Univerzitetskoj bolnici u Bonu i nije bio uključen u studiju. Rad svojih kolega vidi kao pravu priliku za oboljele.

Astrocitomi visokog stepena imaju „gotovo stopostotnu vjerovatnoću da se ponovo pojave, nastave da rastu i na kraju postanu neizlječivi“, kaže Herlinger. Istraživači ne znaju uzrok takvih tumora. „Niko ne zna zašto to pogađa baš tu osobu“, kaže taj istraživač raka.

To je i razlog zbog kojeg mu istraživanje njegovog kolege Mihaela Platena uliva toliku nadu: „Kada bi bilo moguće trajno održati imunološki sistem aktivnim, onda bi to već bilo povezano s nadom u dugoročno suzbijanje tumora.“

Poput autora studije Platena, Herlinger takođe upozorava na prestrogo tumačenje podataka: „Sa samo 33 pacijenta ne možete da izvučete nikakve čvrste zaključke.“ Sljedeći korak, kaže Herlinger, mora biti kontrolisano, randomizovano ispitivanje.

To se već planira: projekat će početi u martu 2027. sa više od 200 pacijenata, najavljuje Platen. „Kako stvari sada stoje, govorimo o periodu od devet godina prije nego što zaista budemo imali pouzdane rezultate studije.“

Tek tada će postati jasno koliko je vakcinacija zapravo efikasna i mogu li dodatne doze vakcine dodatno da pojačaju imunološki odgovor. Ipak, Platen ne smatra da je oprezni optimizam pogrešan nakon rezultata trenutne studije. Uostalom, kako kaže, čovjek nikada ne može previše da se nada.