Berlin podijeljen oko odnosa SAD i EU prema BiH

EU i SAD opet nisu uspjeli da se dogovore oko nasljednika visokog predstavnika za BiH Kristijana Šmita. Šta kažu njemački političari, da li će se ta politička drama završiti pozitivno?

Upravni odbor Savjeta za sprovođenje mira (PIC) ni u trećem pokušaju, u utorak (14. jul), nije uspio da postigne dogovor o imenovanju novog visokog predstavnika (OHR) međunarodne zajednice u Bosni i Hercegovini. Konsultacije će se nastaviti, a dužnost privremenog visokog predstavnika i dalje obavlja američki diplomata Luis Krišok.

U trci za funkciju novog predstavnika i dalje su italijanski diplomata Antonio Zanardi Landi i specijalni izaslanik Francuske za Zapadni Balkan Rene Trokaz.

Vašington insistira na Zanardiju Landiju, dok evropske države, a prije svih Francuska, Velika Britanija i Njemačka, podržavaju Trokaza.

Mjesto visokog predstavnika upražnjeno je otkako je pod američkim pritiskom ostavku podnio njemački političar Kristijan Šmit, koji je dužnost obavljao od avgusta 2021.

Dok pregovori u Sarajevu tapkaju u mjestu, njemački političari iz različitih stranaka različito i ocjenjuju koliko su interesi SAD i Evropske unije u BiH zaista udaljeni.

Predsjednik Odbora Bundestaga za pitanja Evropske unije, Anton Hofrajter (Zeleni) u izjavi za DW ponovo je izrazio svoje ogorčenje pritiskom Vašingtona na dosadašnjeg visokog predstavnika Kristijana Šmita. On smatra da su interesi i ciljevi SAD s jedne i EU s druge strane u BiH dijametralno suprotni.

„Očigledno je da SAD u Bosni i Hercegovini slijedi drugačije interese od Evropske unije. Dok je za EU očuvanje mira u regionu najviši cilj, američku politiku pokreću ekonomski interesi iz Trampovog okruženja“, ocjenjuje Hofrajter.

U svojoj kritici Vašingtona, taj političar opozicionih Zelenih odlazi još dalje: „Spor oko budućnosti visokog predstavnika pokazuje da Sjedinjenim Državama nije stalo do mira i stabilnosti na Zapadnom Balkanu, nego isključivo do ličnog bogaćenja. Ta američka politika ima negativne posljedice za sve nas u Evropi.“

Hofrajter naglašava da je važno da se EU i dalje zalaže za snažnu ulogu visokog predstavnika i protiv secesionističkih težnji Republike Srpske. „Njemačka savezna vlada mora jasno da stane iza EU. Slabljenje visokog predstavnika nije u njemačkom interesu. Riječ je o miru, bezbjednosti i demokratiji u našem komšiluku.“

Hofrajterov stranački kolega i jedan od najaktivnijih nemačkih političara kada je Zapadni Balkan u pitanju, Boris Mijatović, na situaciju ne gleda tako crno – ali i ocjenjuje da su, zbog razilaženja Vašingtona i Brisela, znatno oslabljene pozicije međunarodne zajednice u BiH.

„Promijenjen stav SAD prema Miloradu Dodiku u posljednje vrijeme otvara pitanje utiču li ekonomski interesi sve više na izbor nasljednika visokog predstavnika. Za nas Zelene jasno je i nesumnjivo: svaka odluka o budućnosti OHR-a mora se voditi interesima Bosne i Hercegovine i ne smije da postane predmet geopolitičkih ili ekonomskih dogovora“, rekao je za DW Mijatović, inače izvjestilac poslaničke grupe Zelenih za BiH.

On strahuje da bi neslaganje između Evropske unije i Sjedinjenih Država moglo trajno da našteti funkciji visokog predstavnika koja je, kaže, i dalje potrebna BiH. „Što duže ta neusaglašenost potraje, to će vjerodostojnost OHR-a biti slabija. A slaba međunarodna instanca olakšava akterima poput Milorada Dodika da javno dovode u pitanje legitimitet visokog predstavnika i Savjeta za sprovođenje mira, kao i integritet Bosne i Hercegovine“, zaključuje Mijatović.

Mihael Brand, poslanik vladajuće Hrišćansko-demokratske unije (CDU), koji je i potpredsjednik Njemačko-južnoevropske parlamentarne grupe, ne dijeli mišljenje svojih opozicionih kolega iz poslaničkih klupa u Bundestagu kada je u pitanju rješenje problema oko novog visokog predstavnika u BiH.

„Interesi se ne razilaze potpuno, ali postoje razlike u procjenama, a prije svega u prioritetima američke administracije. Oni su veoma usmjereni na ekonomske projekte, dok su Evropljani zainteresovani za stabilizaciju čitavog regiona“, kaže Brand za DW.

Uprkos tim razlikama on je siguran da će se razlike riješiti kada se pronađe evropsko rješenje za OHR, „kao što je i do sada bio slučaj“.

Demohrišćanski političar ukazuje da je položaj visokog predstavnika oduvijek zavisio i od angažmana Evropljana i od Amerikanaca – u borbi protiv nacionalista i autokrata u regionu. „To se nije promijenilo i neće se promijeniti, jer OHR ne djeluje u politički praznom prostoru“, zaključuje Brand.

Analitičar Adi Ćerimagić iz berlinske Evropske inicijative za stabilnost (ESI) jeste doduše takođe uvjeren u to da je povjerenje između Vašingtona i ključnih evropskih prijestonica nestalo, ali istovremeno se, kaže, obije strane trude da pronađu nekakav modus vivendi kako bi sačuvale sadašnje stanje.

„Ono što trenutno vidimo nije potpuna eskalacija, nego kompromis. Kristijan Šmit više nije visoki predstavnik – to je bila želja američke administracije. Ali istovremeno nije imenovan ni kandidat kojeg je preferirao SAD. Sad imamo privremenog visokog predstavnika, o čijem su se mandatu i opsegu ovlašćenja dogovorile obije strane Atlantika. Barem trenutno, čini se da su obije strane zadovoljnije tim statusom kvo nego popuštanjem u korist jednog od dvaju zvaničnih kandidata“, kaže Ćerimagić za DW.

On smatra i da je trenutno teško predvidjeti šta će se dogoditi i kada, ili hoće li se uopšte dogoditi, da Bosna i Hercegovina ponovo dobije punopravnog visokog predstavnika. Trenutno, kako zaključuje, ne postoji pretjerani pritisak na terenu, jer da sadašnji aranžman nema nikakav uticaj na stabilnost zemlje, niti na stanje na terenu.

„Upravo to skida pritisak da se brzo pronađe drugo rešenje. U tom smislu funkcija visokog predstavnika izlazi oslabljena iz ovog procesa: njen mandat i opseg ovlašćenja postali su predmet transatlantskog pregovaranja, a činjenica da je položaj popunjen samo privremeno (v.d.), bez ikakvih vidljivih posljedica, mnogo govori o njenoj današnjoj praktičnoj težini“, zaključuje berlinski analitičar.