Tri lica violine

MUZIČKA KRITIKA: Od Betovenove vedrine i Bramsove unutrašnje drame do romantičarskog sjaja Vijenjavskog

Betoven kojeg najčešće pamtimo jeste onaj herojski, dramatični, revolucionarni – kompozitor velikih sukoba i velikih pobjeda. Ali postoji i jedan drugi Betoven: onaj koji pokazuje da je radost ozbiljna umjetnička kategorija. Upravo takvim Betovenom započeo je koncert na KotorArtu, kada su u Crkvi Svetog Duha nastupili violinista Kiril Trusov i pijanistkinja Aleksandra Trusova, brat i sestra koji zajedno muziciraju još od djetinjstva.

Sonata za violinu i klavir u F-duru, br. 5, op. 24 Ludviga van Betovena, poznata pod kasnije stečenim nazivom “Proljećna” zbog vedrine i svježine karaktera, u njihovom čitanju postala je studija ravnoteže: odnosa dvaju instrumenata koji treba da vode ravnopravan razgovor. Već u početnoj temi Trusov je oblikovao toplu i transparentnu zvučnu sliku, dodatno obogaćenu karakterom violine Antonija Stradivarija iz 1702. godine, na kojoj svira. Vrijednost interpretacije zasnivala se na mjeri, na sposobnosti da se Betovenova jednostavnost ne pretvori u površnost, a vedrina u sentimentalnost. Ipak, u zahtjevnim pasažima, naročito u prvom stavu, zvučna sigurnost nije uvijek bila na nivou interpretativne zamisli, pa je krhkost intonacije povremeno narušavala tok muzičkog razgovora.

U Trusovljevom umjetničkom formiranju važnu ulogu imali su violinisti Jehudi Menjuhin i Igor Ojstrah, čija je estetika počivala na plemenitom tonu, širokoj frazi i ideji da tehnička savršenost svoju punu vrijednost dobija tek kada služi muzičkoj misli. Iako Trusov ne pripada istoj interpretativnoj estetici, u njegovom sviranju prepoznaje se otklon od afektacije – težnja ka jednostavnijem i neposrednijem izrazu, bez naglašavanja efekta radi samog efekta. Trusov je umjetnik bogate međunarodne karijere, koji je sarađivao s dirigentima poput Nevila Marinera i Vladimira Spivakova, kao i s najpoznatijim orkestrima u Evropi.

Koncert je nastavljen izvođenjem Bramsove Sonate za violinu i klavir u d-molu, br. 3, op. 108. Ako je Betovenova sonata bila muzika povjerenja i zajedničkog daha, Bramsova je bila muzika iskustva, sjećanja i unutrašnjeg nemira, pravi proizvod romantizma. Ispod stroge klasične forme i arhitektonske discipline krije se duboka subjektivnost: nostalgija, čežnja i napetost. U ovoj sonati klavir nosi tamnije harmonijske slojeve, ritmički nemir i dramatsku težinu, dok violina donosi glas, kantilenu i lirski impuls.

Najuvjerljiviji trenuci njihovog nastupa bili su upravo oni u kojima je do izražaja dolazila ta povezanost. Aleksandra Trusova, obrazovana kod istaknutih pedagoga poput Džejmsa Toka, Dmitrija Baškirova, Vadima Suhanova i Alfreda Perla, međunarodnu afirmaciju ostvarila je upravo kroz saradnju sa svojim bratom. Tu vrstu intuitivnog razumijevanja, koja je rezultat njihove saradnje još iz djetinjstva, bilo je moguće osjetiti upravo u Bramsovoj sonati, muzici koja traži duboko međusobno osluškivanje.

Završni dio večeri pripao je Henriku Vijenjavskom i dvjema njegovim kompozicijama: “Legendi”, op. 17, i “Briljantnoj polonezi” br. 1, op. 4. Prva je pokazala intimniju stranu romantizma – to je djelo između salonske minijature, romantične ispovijesti i violinističkog portreta. Najuspjeliji trenuci “Legende” bili su oni u kojima je violinista uspijevao da izbjegne zamku prekomjerne sentimentalnosti. Nasuprot toj zamišljenoj i pjevnoj atmosferi, “Briljantna poloneza” otvorila je potpuno drugi svijet: svijet pozornice, aristokratskog sjaja i virtuoznosti 19. vijeka. To je muzika koja od violiniste zahtijeva sve ono što je romantičarski ideal virtuoznosti podrazumijevao: raskoš tona, bravuru, eleganciju i scenski temperament.

U rasponu od Betovenove vedrine, preko Bramsove unutrašnje drame, do romantičarskog sjaja Vijenjavskog, koncert Trusova i Trusove pokazao je različita lica violinske literature 19. vijeka. Koncert je završen toplim aplauzom festivalske publike, koja je umjetnike pozvala na bis. Izbor dodatka bio je jedan od najpopularnijih komada violinskog repertoara – “Čardaš” Vitorija Montija.