Zašto je Kuvajt postao najlakša meta Irana u Zalivu

Zemlja koja i dalje nosi ožiljke iračke invazije iz 1990. našla se pod učestalim napadima Teherana i njegovih saveznika

Kuvajt je posljednjih dana postao jedna od najizloženijih tačaka šireg sukoba između Irana i Sjedinjenih Država. Iranski napadi na američke baze, aerodrom, naftnu infrastrukturu, elektrane i postrojenja za desalinizaciju vode ponovo su otvorili duboke traume zemlje koja još pamti iračku invaziju iz 1990. godine.

U decenijama nakon što su američke i savezničke snage u operaciji “Pustinjska oluja” protjerale vojsku Sadama Huseina iz Kuvajta, rat je za stanovnike male zalivske države postao daleka, iako još prisutna uspomena.

Otkako je Teheran u februaru počeo da napada Kuvajt, stanovnici su se, međutim, navikli na zvuke presretanja balističkih projektila i zujanje dronova, ispričao je za “Fajnenšel tajms” (FT) tridesetogodišnji Jakub, čija porodica živi u blizini američke ambasade u glavnom gradu. On je zbog bezbjednosti predstavljen pseudonimom.

“Ljudi su veoma uplašeni”, rekao je. “Ovo nije Gaza, Iran niti neka druga ratna zona. Za nas je, međutim, i ovakav život u stalnoj neizvjesnosti nešto potpuno novo”.

Osjećaj straha je posebno snažan u Kuvajtu, koji i dalje nosi ožiljke iračke invazije iz 1990. godine – iskustva koje ga izdvaja od drugih arapskih država Zaliva, navodi FT.

Od početka američko-izraelskog rata protiv Irana u februaru, blizina Irana i veliki broj američkih vojnika učinili su Kuvajt lakom metom za iranske rakete kratkog dometa. Tu zemlju su, preko sjeverne granice, često napadale i iračke šiitske milicije koje podržava Iran.

Intenzitet i učestalost napada iznenadili su dio posmatrača u Kuvajtu, koji je prije rata imao relativno dobre odnose sa Iranom

Kuvajt je bio meta gotovo 1.400 raketnih i napada dronovima, prema podacima INSS-a, po čemu je odmah iza Ujedinjenih Arapskih Emirata. Najveći teret obnovljenih udara podnio je nakon što je ovog mjeseca propalo krhko primirje između Vašingtona i Teherana, koje je trajalo nekoliko sedmica.

Iran je tokom protekle sedmice više puta saopštio da je gađao američke baze u Kuvajtu. U tim bazama, koje su ostale kao nasljeđe američkih ratova u Iraku, obično je raspoređeno oko 13.500 američkih vojnika.

Kuvajtske vlasti navode da je Teheran napao i aerodrom, kao i naftnu infrastrukturu, elektroenergetska postrojenja i pogone za desalinizaciju vode, od kojih zemlja dobija više od 90 odsto vode za piće.

Napadi na elektrane prošle sedmice naveli su vlasti da pozovu građane da smanje potrošnju struje, što je teško izvodljivo tokom ljetnjih mjeseci, kada je klimatizacija neophodna zbog temperatura koje dostižu gotovo 50 stepeni Celzijusa.

Nakon prvih iranskih udara na Kuvajt, Iranska revolucionarna garda se obratila stanovništvu te zemlje, pozivajući ga da “iskoristi svaku priliku za uništavanje institucija američkih agresora”.

Ipak, intenzitet i učestalost napada iznenadili su dio posmatrača u Kuvajtu, koji je prije rata imao relativno dobre odnose s Iranom. Stotine pripadnika šiitske manjine iz Kuvajta redovno su direktnim letovima putovale u Iran kako bi posjetile tamošnja svetilišta.

Kuvajt se takođe uzdržavao od oštrijeg stava prema Teheranu, za razliku od Bahreina i Ujedinjenih Arapskih Emirata. UAE su ranije nagovijestili da bi mogli da se pridruže pomorskim snagama za ponovno otvaranje Hormuškog moreuza, a ranije tokom rata izveli su i tajne vazdušne udare na Iran.

Ali Emirati, koji su posljednjih sedmica nastojali da smanje tenzije s Iranom, nijesu bili meta direktnih iranskih napada tokom najnovije eskalacije. Iran je u tom periodu samo jednom ispalio rakete na Saudijsku Arabiju, gađajući američku bazu, dok je napade uglavnom usmjerio na Kuvajt, Bahrein i Jordan, uz nekoliko udara na Katar i Oman.

“Mi smo u nezavidnom položaju zbog geografskih ograničenja koja Iranu olakšavaju sprovođenje njegove agende: jedna smo od manjih država u kojoj su mete zbijene i blizu jedna drugoj”, rekao je Bader al-Saif, docent istorije na Univerzitetu u Kuvajtu. “Njihovi ponovljeni napadi na Kuvajt imaju za cilj da izazovu strah, ali život se odvija uobičajeno”.

Saif je dodao da je “razmjera napada posljednjih dana bez presedana”. “To prevazilazi ciljeve ovog rata. Kao da iskaljuju bijes. I nije toliko riječ o napadu samo na Kuvajt kao državu, koliko na Zaliv kao model”, rekao je.

Kuvajt je, zajedno sa susjedima poput Emirata, nastojao da iskoristi sliku Zaliva kao oaze stabilnosti i prosperiteta, koja je privukla milione stranih radnika iz arapskog svijeta i sa Indijskog potkontinenta.

Međutim, kako piše FT, taj pokušaj je ozbiljno narušen sadašnjim sukobom. Kuvajtski investicioni fond, vrijedan bilion dolara i poznat kao najstariji državni investicioni fond u svijetu, pružio je toj naftom bogatoj zemlji finansijski oslonac, ali se Kuvajt često smatra državom koja je u modernizaciji zaostala za regionalnim susjedima.

FT navodi da se Kuvajt teško oslobađa zavisnosti od izvoza nafte, koji obično čini oko 90 odsto državnih prihoda. Proizvodnja sirove nafte je pala na svega 500.000 barela dnevno, sa oko 2,5 miliona prije rata, nakon što su naftna polja napadnuta, a zatvaranje Hormuškog moreuza ograničilo glavni izvozni pravac.

Sukob je poremetio i uvoz u Kuvajt. “Preduzeća imaju problema čak i da obezbijede zalihe, a građani, bez sumnje, najviše osjećaju posljedice viših cijena”, rekao je kuvajtski analitičar koji je zatražio da ostane anoniman.

Osjećaj straha nije bio samo zbog bombi i eksplozija, već zbog užasa od gubitka sigurnosti, poznatog života u Kuvajtu i spoznaje da i najsigurnije mjesto odjednom može postati nesigurno

Dio posmatrača smatra da bi odluka kuvajtskog emira, šeika Mišala al-Ahmada al-Džabera al-Sabaha, da 2024. suspenduje parlament i pojedine članove ustava mogla da olakša vladi korišćenje sredstava Kuvajtskog investicionog fonda i novo zaduživanje dok nastoji da prevaziđe krizu.

Kuvajt je tokom sukoba rasporedio baterije protivvazdušnog sistema “Patriot”, američke proizvodnje, kako bi presretao napade. Međutim, blizina Iraka izložila je zemlju i dodatnoj prijetnji dronova koje lansiraju iračke šiitske milicije.

Na početku sukoba, u martu, u Kuvajtu su oborena tri američka borbena aviona F-15E, u incidentu koji je američka vojska opisala kao “očigledan slučaj prijateljske vatre”.

Kuvajt je u maju saopštio da je uhapsio nekoliko pripadnika Iranske revolucionarne garde, koji su navodno pokušali da se ribarskim brodom infiltriraju u zemlju kako bi izveli “neprijateljske akcije”. Iran je to negirao.

O razmjerama nezadovoljstva Iranom svjedočio je i nastup bivšeg poslanika Alija al-Dekubasija, koji je u subotu na televiziji Al Arabija žestoko napao Islamsku Republiku i njene saveznike, koristeći izraze koji se rijetko čuju uživo na televizijama u regionu.

Prekogranični napadi šiitskih milicija iz Iraka posebno su uznemirili mnoge Kuvajćane, nakon godina nastojanja da se poprave odnosi između dvije zemlje.

“Kuvajt je posebno ranjiv zbog traume koju je pretrpio tokom iračke okupacije”, rekla je Kristin Divan, viša istraživačica u Institutu arapskih zalivskih država. “Ovo svakako budi uznemirujuća sjećanja”.

Dana, pedesetogodišnja prevoditeljka, rekla je da osjećaj straha nije bio samo “zbog bombi i eksplozija, već zbog užasa od gubitka sigurnosti, poznatog života u Kuvajtu i života kakav smo poznavali”.

“Da i najsigurnije mjesto odjednom može postati nesigurno”.