Klimaju mu se tron i granice Mitropolije: Kako Patrijaršija SPC-a može kazniti Joanikija zbog neposlušnosti Vučiću

Kanonsko-pravni okvir prilagođava se potrebama vrha SPC-a. Dvojac Porfirije – Irinej Bulović može da sprovede šta hoće, a slučaj Justina pokazuje kako to u praksi izgleda, ističe teolog Vukašin Milićević

Tvrdi da dva faktora mogu da spriječe “bezakonje crkvenog vrha” – pobuna sveštenstva i vjernika, te reakcija države

Patrijaršija Srpske pravoslavne crkve (SPC) može kazniti ili disciplinovati mitropolita crnogorsko-primorskog Joanikija zbog neposlušnosti predsjedniku Srbije Aleksandru Vučiću, tako što će ga razriješiti ili mu smanjiti granice jurisdikcije.

To je “Vijestima” rekao teolog iz Beograda Vukašin Milićević, komentarišući šta bi mogao biti odgovor vrha SPC-a, bliskog Vučiću, na stav Mitropolije crnogorsko-primorske (MCP) da miješanje prvog čovjeka susjedne države na prilike u Crnoj Gori – ne donosi dobro.

Milićević kaže da se disciplinovanje nepoćudnih u SPC, sprovodi nezavisno od toga kakve mogućnosti u tom pogledu pruža kanonsko-pravni okvir. Navodi da se taj okvir, naprosto, prilagođava potrebama crkvenog vrha, i da se to “pravno nasilje” potom legitimizuje “saborskom voljom”.

“Sabor je, pritom, disciplinovanjem sumnjivaca metodom ‘štapa ili šargarepe’, te pažljivom selekcijom kadra, pretvoren u glasačku mašineriju Sinoda, a Sinod je, bez obzira na njegov aktuelni sastav, u potpunosti u rukama patrijarha Porfirija i mitropolita (bačkog) Irineja Bulovića”, tvrdi sagovornik redakcije.

Milićević je rekao da pomenuti dvojac na taj način može da sprovede šta poželi, te da nedavni slučaj mitropolita žičkog Justina pokazuje kako to u praksi izgleda.

“Sinod je mitropolita Justina suspendovao, a Sabor ga je, bez obzira na njegovu detaljnu odbranu od optužbi koje su istaknute protiv njega, prostom većinom glasova smijenio”, podsjeća on.

Justin je smijenjen sredinom maja na Svetom arhijerejskom saboru SPC-a. Šest arhijereja tada je izdvojilo mišljenje protiv toga – između ostalih i Joanikije.

Bivši mitropopolit žički bio je suspendovan od februara, kad je iz SPC-a saopšteno da su komisija Patrijaršijskog upravnog odbora, a potom i Komisija Svetog arhijerejskog Sinoda prikupile materijalne dokaze na osnovu kojih je utvrđeno da je navodno počinio brojne kanonske i druge crkvene prestupe u upravljanju Eparhijom žičkom.

Beogradski mediji izvještavali su u avgustu prošle godine da je Crkva, između ostalog, zamjerila Justinu što je novopazarskim studentima, koji su pješačili na protest u Novom Sadu protiv Vučića i njegove vlasti, omogućio da prespavaju u manastiru Studenica. Justin je više puta kritikovao Vučićev režim, a pružao je podršku građanima u protestima protiv rudarenja litijuma u avgustu 2024. godine.

Milićević navodi da je, kad je riječ o pritiscima, jedno u nizu sredstava koje Patrijaršija ima u rukama – prijetnja tzv. arondacijom, odnosno preraspodjelom kanonskih teritorija eparhija ili stvaranjem novih.

“U konkretnom slučaju, riječ je o najavama da se priprema stvaranje bokokotorske eparhije”, podsjeća on.

Krajem februara spekulisalo se da Porfirije i “njegov duhovni otac” Irinej Bulović imaju u planu da na zasjedanju Sabora SPC-a u maju “ostave” Mitropoliju bez Boke. Međutim, do toga nije došlo.

Iz Mitropolije su tada listu rekli da ne postoje nikakvi crkveni razlozi za izdvajanje Boke kotorske iz sastava MCP-a, dodajući da takve glasine imaju, prije svega, političke motive. Ukoliko bi se one obistinile, dodali su, to bi predstavljalo udar na istorijski kontinuitet, vjekovno nasljeđe i integritet Mitropolije.

Oni su poručili da je vjekovno sjedište “drevne episkopije zetske, blagosloveno svetim Savom, prvim arhiepiskopom srpskim”, bilo na Prevlaci, kod Tivta, te da je upravo od te episkopije nastala Mitropolija crnogorsko-primorska.

Milićević ukazuje da postoje dva faktora koji mogu spriječiti eventualnu Joanikijevu smjenu ili smanjenje njegove jurisdikcije, ali da do njih nije dolazilo u sličnim slučajevima. Prvi je, kaže, hipotetička situacija u kojoj bi se “bezakonje crkvenog vrha na terenu susrelo s neprihvatanjem i pobunom sveštenstva i vjernog naroda”.

“Protiv takvog nečega, ukoliko bi bilo hrabro i jasno artikulisano i sprovedeno u djelo, čak i uz očekivano postojanje pojedinih krtica, ne bi bilo lijeka”, ocjenjuje on.

Drugi faktor je, prema riječima Milićevića, način na koji bi se u cijeloj stvari postavile crnogorske vlasti.

“Crna Gora pretenduje na to da bude ozbiljna država, a to, između ostalog, znači i sekularna. Baš zbog toga, ne smije dopustiti da životima vjernika koji su njeni građani upravlja klika koja to radi za račun političkog krila organizovanog kriminala koji je uzupirao susjednu državu”, istakao je sagovornik.

Vučić je početkom prošle sedmice rekao da su litije iz 2020. godine – koje su počele zbog izmjena Zakona o slobodi vjeroispovijesti – zapravo krenule kad su “neki htjeli da prave pravoslavnu crkvu u Crnoj Gori, samo da izbrišu ono ‘srpska’”. Govorio je i o “opasnim i opakim” idejama u crkvi, te o navodnim namjerama “federalizovanja i konfederalizovanja” SPC-a.

“Riječ je o tzv. policentričnim idejama, a sad u posljednje vrijeme čujete to od istaknutih srpskih nacionalista – ideje o policentričnom srpstvu. To je smrt srpskog naroda, to je smrt srpske crkve”, dodao je on.

Cetinjska mitropolija je u srijedu saopštila da su Vučićeve izjave nejasne, kao i da nepozvano miješanje političara u crkvene stvari – ne donosi dobro državi i crkvi.

“… Smatramo nedopustivim da se ove konfuzne, a ipak glasne optužbe na račun ‘opakih i opasnih ideja u crkvi’ ponavljaju u kontinuitetu, i vrlo nezdravim da se one, po nekom pravilu, vezuju za vrijeme litija u Crnoj Gori 2020, pa i da se nekim aluzijama, nedovršeno i netačno, usmjeravaju ka ‘nekima’ koji su ‘pokušali’ da prave ‘nešto’ s crkvom u Crnoj Gori”, piše u saopštenju Mitropolije.

Kako su kazali, “neki” koji su u Crnoj Gori radili protiv jedinstva Crkve, “bolje reći – koji su imali takve namjere i ideje”, jesu samo i jedino predstavnici ondašnjeg političkog rukovodstva Crne Gore, koji su u tu svrhu donijeli “onaj neprimjereni i anticivilizacijski zakon, pred kraj 2019”.

“Treba reći da ih je u ovim najnovijim Vučićevim izjavama teško prepoznati, i da je vjerni narod sa sveštenstvom, u najmanju ruku, zbunjen ovakvim retroaktivnim tumačenjima razloga pokretanja litija 2020. Ti ‘neki’ ne mogu, ni u najnespretnijim verbalnim aluzijama, imati veze s vrhom SPC-a u Crnoj Gori, kako su to svojevremeno pojedini beogradski tabloidi pripisivali blaženopočivšem mitropolitu Amfilohiju, a za šta se nadamo da nijesu bile govorničke namjere predsjednika Vučića”, kazali su, dodavši da su reagovali jer “Vučićeve tvrdnje vrve od nejasnoća”.

Ipak, u odbranu predsjednika Srbije stali su iz Eparhije budimljansko-nikšićke, navodeći da “njegove poruke unose mir među svetosavski narod i čuvaju jedinstvo SPC-a”.

“Njegovo (Vučićevo) javno ukazivanje na važnost očuvanja crkvenog jedinstva svjedoči o visokoj odgovornosti prema duhovnom identitetu našeg naroda…”, naglasili su iz Eparhije budimljansko-nikšićke, na čijem je čelu mitropolit Metodije.

Kako su kazali, “misija državnog rukovodstva Srbije, usmjerena na napredak, razvoj i zaštitu prava Srba gdje god oni živjeli”, prepoznata je kao “istinski blagoslov i snažan oslonac”.

“Konstruktivna saradnja, poštovanje crkvenog poretka i zajednički rad na snaženju narodnog bića, donose trajno dobro i državi i Crkvi”, poručili su iz te eparhije SPC-a.

Kako je juče objavio beogradski dnevni list “Danas”, saopštenje Eparhije budimljansko-nikšićke preneseno je na sajtu SPC-a, ali ne i ono Mitropolije crnogorsko-primorske.

Joanikije je izabran za mitropolita crnogorsko-primorskog na Saboru SPC-a krajem maja 2021. On je na tronu naslijedio mitropolita Amfilohija, koji je bio poglavar SPC-a u Crnoj Gori skoro 30 godina.

U trenutku dolaska na čelo Cetinjske mitropolije, danima se u brojnim medijima govorilo da je Joanikijev izbor izvjestan, ali da se tome žestoko protivi episkop bački Irinej Bulović, koji je veoma blizak vrhu srbijanske vlasti.

Joanikije je na meti crkvenih krugova i režima u Beogradu od marta prošle godine, kad je potpisao pismo kojim se osuđuju navodi iz SPC-a da su studenti koji protestuju u Srbiji – “srpske ustaše”. Ostali potpisnici pisma su mitropoliti njemački Grigorije, žički Justin i zahumsko-hercegovački i primorski Dimitrije, te arhiepiskop zapadnoamerički Maksim i episkop istočnoamerički Irinej.

Mitropolit budimljansko-nikšićki Metodije je, neposredno nakon Joanikijevog dolaska na čelo MCP-a, došao na njegovu dotadašnju poziciju – episkopa budimljansko-nikšićkog. Ipak, u maju prošle godine, odlukom Svetog arhijerejskog sabora SPC-a, dobio je titulu mitropolita. Takođe, imenovan je i za člana Sinoda SPC-a.

Sabor je, pritom, disciplinovanjem sumnjivaca metodom ‘štapa ili šargarepe’, te pažljivom selekcijom kadra, pretvoren u glasačku mašineriju Sinoda, a Sinod je, bez obzira na njegov aktuelni sastav, u potpunosti u rukama patrijarha Porfirija i mitropolita (bačkog) Irineja Bulovića”, podvlači Milićević