MMF o Zapadnom Balkanu: Članstvo u EU nudi ubrzanje rasta i podizanje životnog standarda

U izvještaju "Premošćavanje granica: Maksimalno iskorišćavanje pristupanja EU" (Bridging Borders: Making the Most of EU Accession), MMF navodi da bi Bruto domaći proizvod (BDP) po glavi stanovnika u zemljama Zapadnog Balkana mogao da poraste za oko jednu trećinu u roku od jedne decenije pod određenim uslovima.

Međunarodni monetarni fond (MMF) saopštio je danas u novom izvještaju posvećenom pristupu Evropskoj uniji (EU) i Zapadnom Balkanu da članstvo u EU nudi "jedinstvenu priliku za ubrzanje rasta i podizanje životnog standarda" zemljama kandidatima.

U danas objavljenom izvještaju "Premošćavanje granica: Maksimalno iskorišćavanje pristupanja EU" (Bridging Borders: Making the Most of EU Accession), MMF navodi da bi Bruto domaći proizvod (BDP) po glavi stanovnika u zemljama Zapadnog Balkana mogao da poraste za oko jednu trećinu u roku od jedne decenije pod određenim uslovima.

Ostvarivanje ovog potencijala zahtijevaće tri međusobno pojačavajuće sile: domaće strukturne reforme utemeljene u pravnim tekovinama EU, dublju integraciju u jedinstveno tržište i efikasno korišćenje sredstava EU, što bi u velikoj mjeri slično doprinijelo ukupnom dobitku, navodi se u izvještaju i dodaje da ke put ka prosperitetu je rast produktivnosti, koji čini dvije trećine povećanja prihoda, vođen jačim institucijama, boljim upravljanjem i dinamičnijim privatnim sektorom.

MMF navodi da će postojeće članice EU takođe imati koristi, posebno ako Evropa nastavi da produbljuje svoje jedinstveno tržište i omogući sve prednosti trgovine robom i uslugama, kapitalom, radom i integracijom tržišta energije.

Šest zemalja Zapadnog Balkana i Moldavija produbile su veze sa EU i napreduju na putu pristupanja, mada različitim brzinama. Zemlje kandidati pokazuju značajne razlike u prihodima u odnosu na članice EU, što ukazuje na značajan neostvareni potencijal rasta i usklađivanje.

Tokom proteklih 25 godina, usklađivanje prihoda u EU je bila brza, uglavnom vođena zemljama koje su se pridružile EU od 2004. godine pa nadalje. Nasuprot tome, zemlje Zapadnog Balkana i Moldavija su postigle lošije rezultate.

Da bi se ojačala institucionalna spremnost i podržala usklađenost, EU je uvela Planove rasta za Zapadni Balkan i Moldaviju.

Institucionalni fond za reforme i rast Zapadnog Balkana obezbjeđuje šest milijardi eura, odnosno 3,3 odsto BDP-a regiona za 2025. godinu – u vidu grantova i povlašćenih kredita za period 2024–27, navodi se u izvještaju.

Za Moldaviju, finansiranje iznosi 1,9 milijardi eura (10,5 odsto BDP-a za 2025. godinu) za period 2025–27.

Pristupanje može ubrzati usklađivanje kroz nekoliko međusobno pojačavajućih kanala.

Integracija u jedinstveno tržište – kroz slobodno kretanje robe, usluga, kapitala i radne snage – proširuje veličinu tržišta proizvoda i faktora, jača konkurenciju i olakšava transfer tehnologije.

Usvajanje pravnih tekovina EU poboljšava upravljanje, regulatorni kvalitet i kredibilitet politike, smanjujući neizvjesnost i snižavajući premije rizika, što zauzvrat može podržati priliv kapitala.

Pristup finansiranju EU za infrastrukturu i institucionalni razvoj povećava javni kapital i privlači privatne investicije.

Jače investicije i usvajanje tehnologije povećavaju produktivnost rada i rast plata, poboljšavajući rezultate na tržištu rada i pomažući u ublažavanju spoljnih migracija čineći domaće mogućnosti atraktivnijim, dodaje se u opširnom izvještaju.

Razlike trenutnih kandidata uglavnom se podudaraju sa onima iz rundi pristupanja 2007. i 2013. godine. Međutim, zemlje koje su pristupile 2004. godine imale su bolje rezultate u upravljanju, posebno za kontrolu korupcije i vladavinu prava, i nastavile su da postižu neke od najjačih rezultata produktivnosti i usklađivanja nakon pristupanja.

Trenutni okviri monetarne politike i deviznog kursa, posebno relevantni za upravljanje dinamikom tranzicije – uglavnom odražavaju one iz prethodnih rundi pristupanja. Među trenutnim kandidatima, Albanija, Moldavija, Sjeverna Makedonija i Srbija održavaju režime deviznog kursa koji se kreću od plutajućeg do de fakto stabilizovanog, dok Bosna i Hercegovina, Kosovo i Crna Gora nemaju nezavisnu monetarnu politiku.

Slična podjela karakterisala je ranije runde pristupanja: neke zemlje su zadržale monetarnu nezavisnost čak i nakon pristupanja EU (na primjer, Češka, Mađarska, Poljska i Rumunija), dok su je druge odustale pre pristupanja (na primjer, baltičke zemlje i Bugarska), dodaje se u izvještaju MMF-a.