Dobar dan! Nije baš tema za dan rezervisan za šalu, ali sam smatrao da je vrijeme dozrelo za rekapilulaciju svega onoga što nam se dešavalo devedesetih – najviše zbog toga što se dio vlasti nikad nije odrekao ideologije koja je kriva za krvavi raspad Jugoslavije. Dolaskom na vlast, Andrija Mandić i ekipa ulažu ogromne resurse i energiju da rehabilituju ne samo sebe nego i ideje i vrijednosti koje su nas zarobile u vremenu i prostoru i zamrznule na nekoliko decenija.
Kliknite ovđe da se uključite u našu viber grupu, u kojoj vas iz časa u čas uživo obavještavamo o novostima i direktno odgovaramo na vaša pitanja.
Ko je Počeo Rat?
Krenimo redom. Od prve Jugoslavije.
Prije neki dan sam gledao Suđenje đeneralu Vešoviću, televizijsku dramu RTCG-a iz 2001. General Radomir Vešović je prokazan i optužen od plemenika i andrijevačkih suvarošana za veleizdaju. Na sufu ga je branio Sekula Drljević, koji tokom odbrane drži politički govor o tome kako su Crnogorci i Srbi ulaskom u zajedničku državu postali svjesni razlika nastalih kroz viševjekovnu „razdvojenost“.
Ako i uzmemo da je priča o razdvojenosti tog jednog južnoslovenskog naroda primordijalna fantazija nacionalističkog romantizma, ima nešto u ovome što je Drljević rekao. Ulaskom u zajedničku državu, južnoslovenski narodi su se vrlo brzo otrijeznili od jugoslovenske ideje.Mnogi su kroz to iskustvo prošli duboku transformaciju. Alojzije Stepinac – od Solunca do protivnika Jugoslavije. Sekula Drljević – od velikosrbina do crnogorskog fašiste. Mnoge biografije tog vremena prate sličnu trajektoriju.
Neke elite su nastavile robovati jugoslovenskoj ideji – uključujući i komunističke. Jugoslovenskim komunistima je nakon 1945. trebalo gotovo dvadeset godina da shvate da je država neodrživa bez ozbiljne decentralizacije i liberalizacije. Hrvatska prva reaguje kroz MASPOK, koji je brzo ugušen. Srbija tada prolazi kroz liberalnu fazu, ali se nakon Titove smrti, upravo u centru federacije, budi velikosrpski nacionalizam. Protesti na Kosovu postaju okidač i opravdanje, a Memorandum SANU artikuliše nezadovoljstvo Srbije Jugoslavijom, koja je doživjela finansijski kolaps.
Milošević pravi puč u srpskoj partiji, zatim u pokrajinama, i na kraju u Crnoj Gori. JNA pokušava da obezbijedi širu podršku i smijeni Miloševića, ali UDBA tjera ostale da prihvate Osmu sjednicu kao završenu stvar. „Događanje naroda“ pokušava se izvesti i van Srbije, ali ne uspijeva. Niko osim Srba i dijela Crnogoraca nije htio novog Tita s Temu-a. Time je zapaljen plamen koji će zahvatiti cijelu zemlju. Nacionalistički preduzetnici ubrzano jačaju.
Srbija krajem osamdesetih traži promjenu ustava SFRJ. Amandmani iz 1988. omogućavaju joj da 1989. izmijeni sopstveni ustav i praktično razgradi savezni ustavno-pravni poredak. Slovenija ubrzo donosi svoj ustav. Slijedi 14. vanredni kongres SKJ – raspada se partija, a zatim i država. U Hrvatskoj i Bosni se bude slični sentimenti, koji nakon prvih višestranačkih izbora dobijaju političku formu kroz dolazak etnonacionalista na vlast.
Kod nas je srpska UDBA najtemeljnije odradila posao. Potpaljeni su nezadovoljni radnici i dat prostor ambicioznom i neostvarenom mladom kadru, koji je oćerao pitome i Jugoslaviji i Crnoj Gori odane kadrove. Crna Gora tako preko noći postaje sluškinja srpskog nacionalizma.
Kada postaje jasno da Jugoslavije više nema, srpske elite prelaze na plan stvaranja jedinstvene teritorije sa srpskim stanovništvom. Krnja JNA postaje instrument Miloševićeve politike. Naoružavaju se pobunjenici, crtaju se mape podjela. Počinje zločinački poduhvat koji iza sebe ostavlja više od 140.000 mrtvih. U Srbiji vlast preuzimaju kriminalne strukture, sistem vrijednosti se izvrće. Legija i Arkan postaju društveni autoriteti. Milošević naručuje ubistva političkih protivnika. Srpske snage, koordinisane iz Beograda, vrše genocid nad Bošnjacima, etnički čiste djelove Hrvatske, a Albanci na Kosovu žive u aparthejdu. Na kraju Milošević prodaje i Srbe u Hrvatskoj koje je prethodno pobunio. Gubi rat na Kosovu. Jedini „uspjeh“ ostaje Bosna – koja je zbog toga i danas talac iste politike.
Zato ovo treba stalno ponavljati. Precizno, bez mistifikacije. Da ne dođemo u situaciju da se Milošević predstavlja kao pravednik i borac protiv imperijalizma. Čovjek koji je ubio svog nekadašnjeg prijatelja i bacio ga u kreč. Da ne dođemo u situaciju da se ideologija koja je bila gorivo za masovna silovanja, strijeljanja i klanja devedesetih danas nudi kao moralni kompas u borbi protiv „dekadentnog Zapada“.
I ovdje treba da bude potpuno jasno da ovaj tekst nije svaljivanje sve odgovornosti na Srbiju. Srpski nacionalizam je višeglavo čudovište. U pitanju je autohtoni crnogorski proizvod. Jedna njegova verzija naravno. Milošević i Karadžić su bili etnički Crnogorci. Porasli i odgajani na najgoroj i najekstremnijoj tradiciji srpskog nacionalizma, koja se decenijama gajila u Crnoj Gori.
Ova ideologija i danas ima svoje predstavnike u našoj zemlji. Eno ih, ne vade se od Vučića. Podržavaju njegov autoritarizam, vlažno sanjajući da će ovaj jednog dana nakupiti dovoljno kineskih raketa, francuskih rafala i bjeloruskih migova i krenuti u konačno ujedinjenje. Zato se uvijek trebamo podsjećati, da nam se istorija ne bi ponovila.
Toliko za danas. Ugodan ostatak dana želimo.
S poštovanjem,
Ljubomir Filipović, analitičar i kolumnista CdM-a
(Mišljenja i stavovi autora kolumni nisu nužno stavovi redakcije CdM-a)
