MKCG: Crna Gora gradi inkluzivan, tehnološki unaprijeđen sistem kinoprikazivačke djelatnosti

<!—->Predsjednik Opštine Berane Đole Lutovac kazao je da ovaj grad nije samo domaćin značajnog skupa, već i mjesto susreta ideja, kreativnosti i zajedničke vizije razvoja filmske umjetnosti i kulture u cjelini.

On je istakao da posebno raduje okupljanje istaknutih stručnjaka iz oblasti kinematografije, što potvrđuje da Berane ima kapacitet i značaj da bude dio savremenih kulturnih tokova.

Lutovac je naglasio da je Berane grad bogate istorije i kulturnog nasljeđa, koji je kroz vjekove bio prostor susreta različitih uticaja i tradicija, iz čega su potekli brojni umjetnici i kulturni djelatnici koji su ostavili trag i van Crne Gore.

Prema njegovim riječima, organizovanje ovakvih događaja doprinosi očuvanju te tradicije i otvara prostor novim generacijama stvaralaca.

Govoreći o temama skupa, Lutovac je ukazao na značaj unapređenja bioskopske djelatnosti, regionalne saradnje i razvoja filmske publike, posebno u vremenu brzih promjena i digitalizacije.

„Očuvanje i razvoj bioskopa kao mjesta susreta, dijaloga i zajedničkog doživljaja umjetnosti od izuzetnog je značaja“, poručio je Lutovac.

On je dodao da Opština Berane prepoznaje kulturu kao jedan od ključnih stubova razvoja društva i da će nastaviti da podržava inicijative koje doprinose kulturnom životu grada, kao i razmjeni znanja, iskustava i ideja.

Direktorica Centra za kulturu Berane Tamara Kenjić istakla je da Berane ima dugu i značajnu tradiciju u oblasti kinoprikazivačke djelatnosti.

Podsjetila je da Centar za kulturu, osnovan 1961. godine, predstavlja jedan od ključnih stubova kulturnog života grada, dok je bioskop decenijama bio mjesto okupljanja i zajedničkog doživljaja umjetnosti, gdje su generacije građana otkrivale svijet filma.

Poseban značaj za ovu godinu, kako je naglasila, predstavlja obilježavanje tri godine od digitalizacije bioskopske sale u Beranama.

„Ovaj projekat donio je tehničko unapređenje i omogućio publici pristup savremenim standardima projekcije i najnovijim filmskim ostvarenjima. Ono što ovaj jubilej čini dodatno važnim jeste činjenica da je upravo u Beranama, tim povodom, potpisan memorandum o saradnji koji je postavio temelje za osnivanje Mreže kinoprikazivača Crne Gore“, kazala je Kenjić.

Prema njenim riječima, formiranje Mreže pokazalo je da se kroz partnerstvo, razmjenu iskustava i zajedničke inicijative može odgovoriti na izazove savremenih tokova u filmskoj industriji, ali i očuvati suština bioskopa – jedinstveno iskustvo gledanja filma na velikom platnu.

Ona je ukazala i na promjene u navikama publike usljed razvoja digitalnih platformi, naglašavajući da je uloga kinoprikazivača danas još važnija. Poseban akcenat stavila je na potrebu razvoja publike, naročito mladih, kroz edukaciju i stvaranje novih generacija gledalaca koje će prepoznati vrijednost bioskopskog iskustva.

Kenjić je istakla i značaj afirmacije domaće i regionalne kinematografije, naglašavajući da Centar za kulturu Berane ostaje posvećen unapređenju svojih kapaciteta i aktivnom učešću u radu mreže.

Predstavnik Ministarstva kulture i medija Ognjen Damjanović istakao je značaj decentralizacije i ravnomjernog razvoja kulture u Crnoj Gori, kao i važnost razmjene profesionalnih iskustava i zajedničkog promišljanja budućeg razvoja crnogorske kinematografije.

Podsjetio je da Nacionalni program razvoja kulture Crne Gore za period 2023–2027. godine, kao krovni strateški dokument, predviđa unapređenje bioskopske mreže i kontinuirano podizanje tehničko-tehnoloških standarda, uključujući digitalizaciju sala lokalnih centara za kulturu.

„Ministarstvo kulture i medija, u partnerstvu sa Filmskim centrom Crne Gore i lokalnim samoupravama, sprovodi projekte digitalizacije bioskopskih sala, a rezultati su već vidljivi u više opština“, rekao je Damjanović.

U 2025. godini, kako je istakao, otvorena je digitalizovana bioskopska sala u Kulturno-informativnom centru „Budo Tomović“ u Podgorici, kao i prvi stalni ljetnji bioskop u Crnoj Gori na ljetnoj pozornici Doma kulture „Vladimir Popović Španac“ u Baru.

„Takođe, potpisani su ugovori o sufinansiranju digitalizacije Centra za kulturu Žabljak i nabavci prenosivog bioskopskog sistema za opštinu Herceg Novi, čime se unapređuje dostupnost filmskog sadržaja i u sredinama koje do sada nijesu imale kontinuirane prikazivačke kapacitete“, naveo je Damjanović.

Govoreći o Zakonu o kinematografiji, Damjanović je ukazao da se jedna od ključnih novina odnosi na povećanje osnovnog procenta povraćaja sredstava sa 25 na 30 odsto ukupno priznatih troškova realizovanih u Crnoj Gori, uz mogućnost dodatnog podsticaja do 5 odsto za projekte u manje razvijenim opštinama.

Prema njegovim riječima, ovakvi koraci doprinose ravnomjernom regionalnom razvoju, aktiviranju lokalnih ekonomija, jačanju kinematografije kao generatora ekonomskog razvoja i instrumenta kulturne diplomatije.

„Od suštinskog značaja je zajednički rad na izgradnji savremenog, inkluzivnog i tehnološki unaprijeđenog sistema kinoprikazivačke djelatnosti, pri čemu Ministarstvo kulture i medija ostaje posvećen i pouzdan partner u tom procesu“, naveo je Damjanović.

Direktorica Filmskog centra Crne Gore Aleksandra Božović podsjetila da je prije tri godine otvoren prvi digitalizovani bioskop u Beranama kada je potpisan i memorandum o saradnji.

„Prije dvije godine u Mojkovcu osnovana je Mreža kinoprikazivača, s ciljem da filmovi koji se stvaraju i podržavaju stignu do publike. Prošle godine prikazani su prvi rezultati ove inicijative: više od 130 projekcija širom zemlje, gotovo 3.000 gledalaca, uključujući premijere crnogorskih filmova istovremeno u Podgorici i u udaljenim opštinama“, navela je Božović.

Božović je naglasila da misija Filmskog centra nije ograničena samo na sufinansiranje filmske proizvodnje i međunarodnu prezentaciju, već je podjednako važna i dostupnost filmova publici, kao i kreiranje zajednica u kojima će se o filmovima razgovarati. Posebno je istakla uspjeh bioskopa u Beranama, gdje je broj gledalaca u prvim mjesecima 2026. godine premašio ukupan broj gledalaca u 2025.

Ističući uspjehe Mreže kinoprikazivača, Božović je posebno pomenula film „Obraz“ Nikole Vukčevića, koji je u okviru mreže kinoprikazivača prošle godine pogledalo više od 20.000 gledalaca u Crnoj Gori, pri čemu je u prvih deset dana registrovano 10.000 gledalaca.

„Ova mreža nije samo logistika i raspored projekcija, ona je most između filma i čovjeka koji sjedi u sali svog grada i osjeća da je ta priča ispričana i za njega“, zaključila je Božović, uz poziv na produktivan rad i zahvalnost svima koji su učestvovali u Skupštini.

Predsjednica MKCG Ana Lazarević naglasila je da je prošla godina bila izazovna, ali puna važnih pomaka za crnogorsku kinematografiju.

„Godina koja je za nama bila je godina ozbiljnog rada. Nije donosila lake korake, ali jeste donosila važne pomake. Vrijednost se ogleda u kontinuitetu, odgovornosti i spremnosti da se iznova potvrđuje ono što svi dobro znamo, publika se ne osvaja povremeno, već se gradi strpljivo“, kazala je Lazarević.

Ukazala je da je poseban fokus Mreže bio na decentralizaciji i jačanju domaće filmske produkcije.

Cilj je, kako je istakla Lazarević, bio ne samo da film stigne do većeg broja gradova i opština, već i da uspostavi vezu sa lokalnom publikom, kao i probudi interesovanje za zajednički kulturni prostor.

Lazarević je posebno naglasila programe posvećene crnogorskim autorima i temama iz domaćeg iskustva, jezika i pamćenja.

„Među značajnijim projektima izdvajaju se:dugometražni dokumentarni film Čovjek lavina rediteljke Slobodanke Radan, prikazan u 15 opština, posvećen Dragolju Đuričiću. Film Otapanje vladara u režiji Ivana Salatića, koji je nakon festivalskog života prikazan i domaćoj publici.Dokumentarni film Vude ti si pobjedio reditelja Senada Šahmarovića, posvećen Dušanu Vukotiću, jedinom crnogorskom dobitniku Oskara. Internacionalna koprodukcija Jugo Florida, koja nosi značajno crnogorsko učešće. Dugometražni igrani film Obraz raditelja Nikole Vukčevića, koji je prikazan širom Crne Gore i gledalo ga je više od 20.000 ljudi“, rekla je Lazarević.

Podsjeilaje i na distribuciju dugometražnog igranog filma “15 i po” reditelja Milivoja Miša Obradovića, kao i programe poput European World Season 2026, u okviru kojeg su u 13 gradova predstavljeni evropski animirani filmovi.

Govoreći o međunarodnoj saradnji, Lazarević je ukazala da se ona naročito ogledala, kroz program Dani francuske kinematografije u Crnoj Gori, realizovan u partnerstvu sa Francuskom ambasadom, Francuskim institutom, Crnogorskom kinotekom i centrima za kulturu.

Lazarević se zahvalila Filmskom centru Crne Gore, Crnogorskoj kinoteci, centrima za kulturu, autorima, producentima, distributerima i medijima.

„Bez njihovog rada, povjerenja i posvećenosti nijedan od ovih programa ne bi mogao dobiti svoj puni smisao. Imamo razloga da budemo ponosni na ono što smo uradili, ne zato što je posao završen, već zato što znamo da je put kojim idemo ispravan“, zaključila je Lazarević.

Tokom panela „Javni bioskopi i evropska podrška na zapadnom Balkanu: između nasljeđa i evropskih tokova: održivost, saradnja i razvoj“, regionalni ataše za audiovizuelnu djelatnost pri Francuskoj ambasadi Laëtitia Kulyk, istakla je značaj evropskih filmskih inicijativa i programa koji podupiru razvoj filmske industrije u regiji.

Tokom posljednje četiri godine, Kulyk je koordinisala aktivnosti u mreži Europa Cinemas, kroz program Kreativna Evropa.

„Ovo je glavni program koji predstavlja područje filmskih izazova u Evropi. Ranije su aktivnosti bile fokusirane na pojedine zemlje, ali sada obuhvataju sve teritorije u okviru Europa Cinemas“, navela je Kulyk.

Ona dodaje da podrška EU filmskoj industriji uključuje i specifične inicijative za mlade autore i filmske odbore, koje su finansijski potpomognute kroz različite programe.

„Ukupan budžet uložen u evropsku filmsku programaciju i aktivnosti filmskih odbora premašuje deset miliona eura. Pored toga, postoje i inicijative koje omogućavaju dijeljenje dobrih praksi među evropskim filmskim institucijama. Svaka zemlja suočava se sa različitim izazovima, ali mreža Europa Cinemas omogućava da se razmjenjuju iskustva kroz projekte, kolaboracije, inovacije i bootcampove“, objasnila je Kulyk.

Ukazala je da filmski prikazivači širom Evrope često imaju slične probleme, a programi i konferencije, poput Collaborate to Innovate u okviru Kreativne Evrope, pomažu u pronalaženju zajedničkih rješenja i jačanju saradnje u sektoru.

„Ovi programi omogućavaju profesionalcima da unaprijede svoje prakse, povežu se sa kolegama iz drugih zemalja i doprinesu razvoju evropske filmske scene kroz edukativne i inovativne inicijative“, navela je Kulyk.

Rukovoditeljka Media deska Srbije Una Domazetoski kazala je da su kriterijumi za apliciranje na programe Evropske komisije postali strožiji, ali i da to otvara nove mogućnosti za umrežavanje i zajedničke projekte.

„U jednom trenutku je bilo mnogo lakše prijaviti se, a sada su kriterijumi porasli, jer Evropska komisija želi da se ljudi povezuju i da više aktera zajednički aplicira, što smanjuje birokratiju. To je njihova simplifikacija koja ponekad djeluje komplikovanije nego što treba“, objašnjava Domazetoski.

Kako je dodala, kulturni akteri uspješno se prijavljuju i Media desk redovno sarađuje sa mrežom kinoprikazivača.

Domazetoski ukazuje da je najteži dio procesa to što su većina kulturnih aktera u Srbiji kulturni centri, gdje je potrebno dodatno ulaganje u kapacitete zaposlenih.

„Ljudi moraju da odvoje vrijeme pored svojih redovnih poslova da pripreme aplikaciju, što može trajati tri do četiri nedelje. Takođe, donatorska sredstva se često ne prepoznaju kao sopstvena i ne mogu se dodati na platu, što dodatno komplikuje situaciju“, pojasnila je Domazetoski.

Istakla je da je važno razumijevanje direktora prema zaposlenima koji rade na projektima, navodeći da bez finansijske stimulacije zaposleni možda neće vidjeti razlog da se dodatno angažuju.

Za one koji planiraju da apliciraju, Domazetoski je ukazala na značaj povećanja profesionalnih kapaciteta kroz edukacije i kurseve koje organizuju Filmski centar i Ministarstvo kulture.

„Takođe, preporučuje se da se angažuju mladi i koriste kreativni pristupi: od TikTok kampanja, sinhronizacije filmova, do edukativnih projekata u igrama poput Minecrafta. Važno je animirati mlade i pokazati da apliciranje nije komplikovano, posebno sada kada alati poput Chat GPT-a mogu pomoći u pripremi aplikacija“, kazala je Domazetoski.

Smatra da će programi Evropske komisije vjerovatno do 2028. postati još veći i da će mreže moći da zajedno apliciraju, čime će se unaprijediti saradnja i inovacije u kulturnom sektoru.

Direktor Filmske agencije Sjeverne Makedonije Sashko Micevski kazao je da je ta agencija preuzela projekte koji su ranije nisu korišteni proaktivno, poput 15 godina starog filmskog projektora, i reorganizovala ih kako bi služili kulturnim i obrazovnim ciljevima.

Ukazao je da novi model uključuje obaveznu projekciju makedonskih filmova, uključujući nove naslove poput filmova koji su nominovani za Oskara.

Micevski je ocijenio da odnos publike prema domaćem filmu još uvijek nije idealan.

„Mlađe generacije su i dalje privučene stranim produkcijama poput Netflixa, Marvela i Disney-ja. Stoga Agencija koristi moderne digitalne platforme, uključujući TikTok i Instagram Reels, kako bi filmove približila mladima i širem auditorijumu“, naveo je Micevski.

Ukazao je da poseban akcenat stavljaju na koprodukcije sa zemljama Balkana, poput Crne Gore, Albanije, Kosova, Srbije i Hrvatske, navodeći da takve saradnje ne služe samo finansiranju, već i kulturnoj razmjeni i depolitizaciji filmskih projekata.

“Dobar film može ostvariti koprodukciju u drugoj zemlji ako je kvalitetan, bez obzira na politiku,” rekao je Micevski, dodajući da cilj agencije ostaje da publika vidi sve filmove koji su finansirani iz državnog budžeta, čime se osigurava veća dostupnost i prepoznatljivost domaće kinematografije.

Direktorica Filmskog centra Crne Gore Aleksandra Božović podsjetila je da je po preuzimanju funkcije 2021. godine, krenula sa obilaskom kulturnih centara širom sjevera Crne Goreod, Šavnika i Žabljaka do Pljevalja, Bijelog Polja, Mojkovca i Berana, kako bi se stekao uvid u stanje bioskopa i sala namijenjenih prikazivanju filmova.

„Nakon prvih posjeta, uslijedilo je potpisivanje šest ugovora o digitalizaciji, što je omogućilo nabavku nove opreme i obnovu bioskopa u centrima za kulturu“, rekla je Božović.

Naglasila je da je, pored institucionalne podrške Ministarstva kulture i medija, važna bila i saradnja lokalnih samouprava, koje su sufinansirale projekte obnove.

Poseban doprinos je imao mobilni bioskop nabavljen 2020. godine, koji je omogućio prikazivanje filmova u gradovima i opštinama bez stalnog bioskopa. Božović je istakla da je ovim projektom omogućeno da filmovi dođu do publike širom Crne Gore, uključujući i manifestacije poput Herceg Festa.

Osvrnula se i na ulogu Mreže kinoprikazivača u državi, koja olakšava distribuciju filmova i podstiče razvoj publike.

„Osnivanje Mreže omogućava lakšu distribuciju i prepoznatljivost filmova od strane centara za kulturu“, navela je Božović.

Ukazala je na važnost obrazovanja i stvaranja publike, naodeći da Filmski centar Crne Gore planira da, u saradnji sa Zavodom za obrazovanje, Ministarstvom prosvjete i Univerzitetom Crne Gore, uvede filmsku edukaciju kao izborni predmet za učenike osnovnih i srednjih škola.

„Cilj je da djeca kroz školu steknu znanje o filmskoj umjetnosti i razviju naviku gledanja filmova u bioskopu“, rekla je Božović.

Ukazala je i na izazove sa kojima se suočava crnogorska kinematografija, uključujući ograničen budžet i probleme u distribuciji filmova.

„Naš godišnji budžet iznosi oko 1,7 miliona eura, dok je u susjednoj Hrvatskoj budžet za kinematografiju 12 miliona“, rekla je Božović, dodajući da je finansijska podrška, uz institucionalnu koordinaciju i mrežu distributera, ključna za uspjeh projekata.

Zaključila je da je cilj Filmskog centra Crne Gore ne samo obnoviti bioskope, već i osigurati održivost publike i stvaranje kvalitetnih filmskih projekata kroz edukaciju, podršku i regionalnu saradnju.

Događaj okuplja predstavnike filmske industrije, institucija i ekspertske zajednice sa ciljem razmjene iskustava i unapređenja razvoja audiovizuelnog sektora u Crnoj Gori i regionu.