CBAM smanjuje prihode, skuplja struja nije opcija: Zbog novih EU…

Kompanija lani zbog rekonstrukcije TE i lošije hidrologije morali da uvezu struju za 142 miliona, i po duplo većim cijenama od prodajne za potrošače

Nema konačne odluke o roku gašenja TE, očekuje prve kilovate iz "Gvozda", tri veće solarne elektrane, dok će dokumentacija za HE "Kruševo" biti završena da kraja godine

Elektroprivreda je zbog primjene Mehanizma za prekogranično prilagođavanje ugljenika (CBAM) u prva tri mjeseca imala umenjene prihoda za 13 miliona prilikom izvoza struje, ali je ukupan rezultat bio pozitivan. Prošle godine je EPCG uvezla 1.341 GWh električne energije vrijedne 142 miliona eura, najviše jer Termoelektrana zbog rekonstrukcije nije radila osam mjeseci, po cijenama i više nego duplo većim od prodajnih za potrošače. Zasada ne planiraju povećanje cijena električne energije potrošačima. Odluka o gašenju Termoelektrane u 2041. godini nije zvanično donijeta. EPCG će uskoro priključiti na sistem vjetroelektranu “Gvozd”, tri veće solarne elektrane, dok će do kraja godine biti pripremljena dokumentacija za izgradnju hidroelektrane “Kruševo”.

To je saopšteno iz ove državne kompanije na pitanja “Informacije CG".

Prema energetkom bilansu za 2025. godinu, ukupna proizvodnja električne energije u Crnoj Gori, računajući i privatne elektrane, iznosila je 2.373 GWh, dok je ukupna potrošnja bila 3.410 GWh. Distributivni potrošači imali su potrošnju veću u odnosu na plan za 164 GWh ili za šest odsto.

EPCG je prošlu godinu završila sa gubitkom od 90 miliona eura, zbog toga što je najveći proizvođač TE “Pljevlja” usljed ekološke rekonstrukcije nije radila osam mjeseci, ali i zbog loše hidrološke godine uslijed čega je proizvodnja HE “Piva” i “Perućica” bila ispod plana.

“Prošla godina predstavlja praktičan primjer situacije u kojoj veći dio perioda nismo imali na raspolaganju TE Pljevlja, što je rezultiralo značajnim deficitom i neophodnošću nabavke velike količine zamjenske energije. Ovo jasno ilustruje ključnu ulogu Termoelektrane u osiguravanju energetske stabilnosti Crne Gore. EPCG nastavlja posvećeno da radi na održivim rješenjima, uključujući ekološku rekonstrukciju i razvoj obnovljivih izvora, kako bi minimizovala buduće rizike”, naveli su iz kompanije.

Zbog obaveze u procesu pridruživanja Evroskoj uniji i prema Energetskoj zajednici, u Crnoj Gori je od 1. januara u primjeni takozvani Mehanizam prekograničnog prilagođavanja ugljenika (CBAM), kojim se uvodi svojevrsna novčana kazna za one koji u EU uvoze struju proizvedenu iz termoelektrana, odnosno prodavcima se umanjuje njihov prihod.

“Kako EPCG nije direktni uvoznik u EU, uticaj se manifestuje kroz cijene električne energije na tržištima koja su dio carinskog područja Unije. U periodu od januara do marta 2026. godine, zbog povoljne hidrologije i izražene prodaje, vrijednost te prodaje umanjena je oko 13 miliona eura zbog CBAM-a”, naveli su iz kompanije.

Na pitanje da li uvođenje CBAM-a i povećanje troškova za EPCG može uticati na povećavanje cijena električne energije za potrošače u Crnoj Gori, iz EPCG su odgovorili da “trenutno nemaju informacije o mogućem povećanju cijena za potrošače, ali će nastaviti da prate razvoj situacije i teže minimizaciji uticaja”.

“Zbog osmomjesečnog zastoja TE “Pljevlja” usljed ekološke rekonstrukcije u periodu od aprila do novembra, nabavljeno je 1.341 GWh električne energije na tržištu, u ukupnoj vrijednosti od 142 miliona eura, što čini 83 odsto ukupne kupovine. Zastoj je bio duži za oko šest mjeseci u odnosu na standardnu godinu (redovni remont od dva mjeseca). Od ukupne količine, 780 GWh odnosi se na manjak iz TE “Pljevlja”, 320 GWh na lošiju hidrologiju, uključujući značajno manju proizvodnju hidroelektrana “Perućica” i “Piva”, 73 GWh na veću potrošnju koja je iznosila 104 odsto plana i 168 GWh na standardni uvoz”, naveli su iz EPCG.

Kazali su i da im je ova godina dobro počela i da očekuju značajno pozitivno poslovanje. Termoelektrana “Pljevlja” je trenutno u probnom radu sa novom opremom.

“Prvi kvartal karakterisala je povoljna hidrologija, spremnost hidroelektrana i stabilan rad TE ‘Pljevlja’, što je rezultiralo proizvodnjom većom oko 50 odsto u odnosu na plan. Osim planiranog jednomjesečnog zastoja u periodu od 15. aprila do 15. maja, zbog redovnog remonta opreme i postrojenja i kvalitetne finalizacije svih radova u okviru projekta ekološke rekonstrukcije, očekujemo puni pogon termoelektrane tokom 2026. godine, uz kontinuirano praćenje hidroloških uslova i tržišnih trendova”, kazali su u EPCG.

Na pitanje da li će termoelektrana predstati sa radom 2041. godine, kako je predviđeno Nacionalnim energetskim i klimatskim planom, iz kompanije navode da takva konačna odluka zasada ne postoji.

“EPCG ostaje jasno opredijeljena ka energetskoj tranziciji i postepenom smanjenju oslonca na termoenergetske kapacitete, ali u ovom trenutku ne postoji konačna i formalno usvojena odluka o gašenju TE ‘Pljevlja’ do 2041. godine. Takva odluka biće uslovljena regulatornim okvirom, dinamikom dekarbonizacije, kao i sigurnošću snabdijevanja električnom energijom. Paralelno sa tim, EPCG intenzivno razvija portfelj obnovljivih izvora energije. Već tokom 2026. godine očekuje se početak proizvodnje iz vjetroelektrane ‘Gvozd’, čime će se napraviti važan iskorak u diverzifikaciji proizvodnje. Istovremeno, EPCG-Solar gradnja, kao ključni operativni nosilac, realizuje projekte solarnih elektrana “Kapino polje”, “Željezara” i “Krupac”, uz plan da se tokom tekuće godine završi najmanje 30 MW novih solarnih kapaciteta u vlasništvu EPCG”, naveli su iz ove kompanije.

U tom cilju, kako su kazali, u srednjem roku planirana je i realizacija dodatnih hidroenergetskih projekata, čime bi se obezbijedila stabilna i balansirana proizvodnja.

“Važno je naglasiti da EPCG već danas kroz projekte ‘Solari’ i aktivnosti EPCG-Solar gradnje gradi snažnu bazu decentralizovane proizvodnje, koja će do kraja 2026. godine premašiti 130 MW instalisane snage kod prozjumera (proizvođač – potrošač), uz dodatnih minimum 30 MW iz velikih solarnih elektrana. Ovi kapaciteti će na godišnjem nivou obezbijediti oko 200 GWh nove električne energije, što predstavlja značajan korak ka supstituciji proizvodnje iz termoelektrana”, naveli su iz EPCG.

Kazali su da je u okviru projekta “Solari”, postavljanja mini solarnih elektrana na krovovima kuća i poslovnih prostora potrošača, tokom 2025. godine proizvedeno između 72 i 74 GWh električne energije.

“Ova proizvodnja ima dodatnu težinu kada se posmatra kroz ukupne rezultate EPCG-Solar gradnje, koja je do sada realizovala instalacije na 9.643 objekta sa ukupnom snagom od 95 MWp, od čega je 88,67 MWp već priključeno na mrežu. Prema prosječnoj tržišnoj cijeni od 106,63 eura po megavat-satu, vrijednost ove proizvodnje procjenjuje se na između 7,7 i 7,9 miliona eura. Međutim, njen značaj prevazilazi tržišnu vrijednost, jer je riječ o energiji proizvedenoj unutar sistema, čime se direktno smanjuje potreba za uvozom i povećava energetska sigurnost. Crna Gora se po broju prozjumera pozicionirala među liderima u Evropi. U posljednjih nekoliko mjeseci bilježi se značajan rast interesovanja, uključujući i sektor privrede, gdje je već ugovoreno oko 15 MW novih instalacija, što obezbjeđuje kontinuitet realizacije tokom cijele 2026. godine”, naveli su iz EPCG.

U EPCG očekuju da će do kraja godine, sa partnerom francuskim EDF-om, završiti dokumentaciju za gradnju HE “Kruševo” na Pivi.

“U skladu sa Ugovorom za izradu projekta i izvođenje detaljnih geoloških radova, potpisanim 29.11.2024. godine između EPCG i Instituta za vodoprivredu ‘Jaroslav Černi’, nakon izrađenog i revidovanog projekta detaljnih geoloških istraživanja za HE ‘Kruševo’, instalisane snage 82 MW i procijenjene godišnje proizvodnje 170 GWh, u oktobru 2025. godine otpočela je realizacija geoloških istražnih radova koja je u toku, u cilju stvaranja preduslova za paralelno sprovođenje svih potrebnih aktivnosti u okviru projekta. Namjera EPCG je da u tekućoj godini, u saradnji sa EDF-om, potvrdi optimalno tehničko rješenje (uz sagledavanje mogućnosti izgradnje reverzibilne hidroelektrane – pump storage) i izradi tehničku dokumentaciju potrebnu za izgradnju HE ‘Kruševo’, nakon čega bi se i potpisao EPC/izvođački ugovor”, naveli su iz EPCG.

Oni su sa EDF-om potpisali Memorandum o razumijevanju, prema kojem bi EDF mogao da učestvuje kao strateški partner i da doprinese kao projektant, industrijski koinvestitor i operator u oblasti hidroenergije, sa posebnim osvrtom na HE “Kruševo”.

“Što se tiče projekta izgradnje HE ‘Komarnica’, u toku je razmatranje optimalnog rješenja za realizaciju ovog projekta i nastavak projektnih aktivnosti. Svakako, trenutni prioritet je projekat izgradnje HE ‘Kruševo’”, kazali su u EPCG.