Djeca ne smiju lutati od šaltera do šaltera

Crna Gora priprema plan za borbu protiv siromaštva i socijalne isključenosti

Dubinska analiza pokazala da podrška djeci u riziku zapinje zbog rascjepkanih usluga, slabe koordinacije institucija i nejednake dostupnosti pomoći između regiona

Djeca koja žive u siromaštvu ili su u riziku od socijalne isključenosti trebalo bi da dobiju lakši i jednak pristup vrtićima, školama, zdravstvenoj zaštiti, adekvatnoj ishrani, stanovanju i socijalnoj i dječjoj zaštiti, kroz Nacionalni akcioni plan Garancije za djecu za period od 2026. do 2030, čiju izradu koordinira Ministarstvo socijalnog staranja, brige o porodici i demografije.

Dokument se priprema uz podršku Delegacije Evropske unije u Crnoj Gori, UNICEF-a i drugih razvojnih partnera, a cilj je uspostavljanje održivog sistema podrške djeci koja su najviše izložena siromaštvu i socijalnoj isključenosti.

U Informaciji o statusu pripreme Nacionalnog akcionog plana, koju je prije dva dana usvojila vlada, navodi se da Evropska garancija za djecu predstavlja “jednu od ključnih inicijativa Evropske unije usmjerenu na prevenciju i smanjenje siromaštva i socijalne isključenosti djece” kroz obezbjeđivanje jednakog pristupa kvalitetnim uslugama.

Proces izrade plana, kako piše u dokumentu, zasniva se na “principima međusektorske saradnje, participativnog pristupa i donošenja politika zasnovanih na dokazima”, s ciljem uspostavljanja podrške djeci koja su izložena riziku od siromaštva i socijalne isključenosti.

U pripremi plana završena je Dubinska analiza za operacionalizaciju Evropske garancije za djecu u Crnoj Gori, koja je u dokumentu označena kao “prva sveobuhvatna analiza položaja djece u riziku od siromaštva i socijalne isključenosti u Crnoj Gori”.

Analizom su, navodi se u dokumentu Ministarstva, identifikovane najranjivije grupe djece, procijenjena dostupnost i kvalitet usluga, prepoznate prepreke u ostvarivanju prava djece i definisane preporuke za unapređenje javnih politika i sistema podrške.

Nalazi su, međutim, pokazali i ozbiljne slabosti sistema.

“Među najznačajnijim izazovima su nedovoljno razvijena međusektorska koordinacija, fragmentiranost usluga, neujednačena dostupnost podrške između regiona, ograničeni kapaciteti pojedinih sistema i nedovoljno razvijeni mehanizmi za praćenje rezultata i razmjenu podataka između institucija”, precizirano je.

U dokumentu se ističe da je analiza potvrdila potrebu za “jačanjem integrisanog pristupa u radu sa djecom i porodicama”, naročito kada je riječ o djeci koja se suočavaju sa višestrukim oblicima ranjivosti.

Prema informaciji, na osnovu nalaza Dubinske analize razvijena je Teorija promjene, metodološki okvir za definisanje strateških ciljeva, mjera, aktivnosti, indikatora i očekivanih rezultata Nacionalnog akcionog plana.

U pripremi tog dokumenta sprovedene su interne konsultacije sa institucijama nadležnim za sprovođenje Garancije za djecu, uključujući Ministarstvo prosvjete, nauke i inovacija, Ministarstvo zdravlja i Ministarstvo prostornog planiranja, urbanizma i državne imovine.

Predložene izmjene odnose se na uspostavljanje funkcionalne međusektorske saradnje, održivih mehanizama finansiranja usluga i programa podrške za djecu i porodice, kao i na unapređenje integrisanog pristupa u planiranju i pružanju usluga.

Mjere predviđaju “uspostavljanje nacionalnih i lokalnih mehanizama koordinacije, razvoj sistema razmjene podataka između sektora, unapređenje procedura međusektorskog upućivanja djece, razvoj multidisciplinarnih timova, standardizaciju usluga”, kao i bolju dostupnost podrške u ruralnim i manje razvijenim područjima.

Posebna pažnja biće posvećena saradnji sistema socijalne i dječje zaštite, obrazovanja, zdravstva i lokalne samouprave.

Prema dokumentu usvojenom na sjednici Vlade, poces izrade Nacionalnog akcionog plana sprovodi se uz kontinuiranu podršku UNICEF-a i Evropske unije. UNICEF je, saopšeno je, obezbijedio angažovanje međunarodnog finansijskog eksperta, koji će Ministarstvu pomoći u budžetiranju plana.

Podrška eksperta obuhvatiće procjenu troškova planiranih mjera i aktivnosti, analizu fiskalnih implikacija i identifikaciju mogućih izvora finansiranja, uključujući državni budžet, IPA fondove i druge razvojne instrumente EU.

Rezultati tog procesa, precizirano je, predstavljaće osnov za definisanje finansijskog okvira Nacionalnog akcionog plana.

Ministarstvu je obezbijeđena i dodatna tehnička pomoć kroz IPA III projekat Evropske unije, vrijedan 1.918.500 eura, usmjeren na podršku finalizaciji Nacionalnog akcionog plana i pripremnim aktivnostima za njegovo pilotiranje.

Ta tehnička pomoć, navodi se u dokumentu, obuhvata podršku u finalizaciji logičkog okvira, razvoju mehanizama koordinacije i upravljanja, definisanju sistema praćenja dječjeg siromaštva u skladu sa EU-SILC standardima, unapređenju indikatora za mjerenje rezultata, planiranju pilot aktivnosti i razvoju preporuka za institucionalizaciju predloženih modela saradnje.

Predviđeno je i sprovođenje informativnih kampanja na lokalnom nivou, kako bi djeca, roditelji i relevantni akteri bili upoznati sa dostupnim uslugama i pravima koja proizlaze iz Garancije za djecu, a u proces su uključena i djeca, kroz princip dječje participacije.

Planirano je i pilotiranje odabranih aktivnosti u saradnji sa jedinicama lokalne samouprave i relevantnim institucijama.

“Pilot aktivnosti biće usmjerene na testiranje modela međusektorske koordinacije, rad multidisciplinarnih i međusektorskih timova, primjenu procedura međusektorskog upućivanja djece, razvoj modela razmjene podataka između institucija, kao i pilotiranje modela zajedničkog finansiranja usluga i programa podrške za djecu i porodice”, navodi se u Informaciji.

Rezultati pilot aktivnosti, dodaje se, koristiće se za dodatno unapređenje predloženih rješenja i njihovu postepenu primjenu na nacionalnom nivou.

U narednom periodu planirano je finalizovanje preostalih mjera, aktivnosti, indikatora, mehanizama praćenja i finansijskog okvira Nacionalnog akcionog plana.

Nakon toga, navodi se u dokumentu, Ministarstvo će organizovati konsultacije sa Evropskom komisijom (EK), radi dodatnog usaglašavanja dokumenta s ciljevima Evropske garancije za djecu i relevantnim politikama EU.

“Po okončanju konsultacija sa Evropskom komisijom, Ministarstvo će sprovesti javnu raspravu o Nacrtu nacionalnog akcionog plana, kako bi se obezbijedilo učešće svih zainteresovanih strana u njegovom konačnom oblikovanju”, stoji u dokumentu.