CBAM već utiče na izvoz struje, Crna Gora gubi konkurencijalnost

Novi ekološki mehanizam Evropske unije za prilagođavanje ugljenika (CBAM) već utiče na izvoz električne energije iz Crne Gore. Analiza NVO “Eko tim” pokazuje da planirani komercijalni tokovi iz Crne Gore prema južnoj Italiji smanjeni su za više od 2.100 MWh dnevno u odnosu na isti period prethodne godine, uz činjenicu da je cijena električne energije u Južnoj Italiji veća nego u Crnoj Gori.

“Prema nalazima analize, podaci za prvi kvartal 2026. godine pokazuju da su prvi tržišni efekti CBAM-a već vidljivi,” reći su iz saopštenja. “Energija se u Italiji mogla prodati po znatno višoj cijeni nego u Crnoj Gori, razlika je iznosila oko 43 eura po megavat-satu. U uobičajenim tržišnim okolnostima to bi bio jasan podsticaj za izvoz. Međutim, na izvoz električne energije iz Crne Gore sada se dodaju i CBAM trošci koji procijene 74 eura po megavat-satu. Kako je taj dodatni trošak veći od razlike u cijeni između crnogorskog i italijanskog tržišta, izvoz prema Italiji prestaje da bude jednako isplativ,” navodi.

“Ovo je važan signal za Crnu Goru. CBAM već mijenja tržišne odluke i pokazuje da izvoz električne energije iz sistema sa visokim emisijama postaje sve manje konkurentan, čak i kada su cijene na EU tržištu više,” kazala je Diana Milev Čavor, koordinatorka programa za klimu i energiju NVO “Eko tim”.

Analiza procjenjuje da bi oko 500 GWh planiranih prodaja električne energije u 2026. godini moglo biti tretirano kao EU-relevantni izvoz, odnosno kao dio prodaje potencijalno izložen CBAM riziku. Ako bi se stopa pada trgovine od približno 25% primijenila na toj obmini, manji izvoz u odnosu na godišnji plan iznosio bi oko 125 GWh.

“Realniji pokazatelj mogućeg manjeg prihoda jeste izgubljena izvozna premija, koja bi za 125 GWh iznosila oko 5,6 miliona eura,” reći su iz saopštenja. “Suština problema nije samo u tome koliko Crna Gora može izgubiti kroz manji izvoz, već u tome što se mijenja cijela ekonomska računica proizvodnje i prodaje električne energije.”