Elitni moskovski univerzitet kao tajna škola ruskih špijuna

Interna dokumenta otkrivaju kako se studenti Baumana obučavaju za hakovanje, kampanje dezinformacija i rad u sajber-jedinicama vojne obavještajne službe

Ruski predsjednik Vladimir Putin je u aprilu posjetio kampus Moskovskog državnog tehničkog univerziteta Bauman, smješten na obalama rijeke Jauze na istoku grada, gdje se školuju neki od najbistrijih naučnih umova u zemlji.

On je obišao kampus, razgovarao sa studentima i hvalio ambiciozne planove Moskve za svemirske misije na Mjesec i Mars. „Imate sve što je potrebno da budete konkurentni“, rekao je Putin studentima.

Ono što u zvaničnom izvještaju Kremlja o ovoj posjeti nije pomenuto je tajni odsjek unutar univerziteta, poznat kao Odjeljenje 4 ili „Specijalna obuka“.

Tamo se odabrana grupa studenata tiho priprema za karijere u GRU – ruskoj vojnoj obaveštajnoj službi, čiji operativci su hakovali zapadne parlamente, trovali disidente u inostranstvu i miješali se u izbore širom Evrope i Sjedinjenih Američkih Država.

Do sada je njegova uloga u pripremi budućih obavještajnih operativaca uglavnom bila tajna, poznata samo među odabranom grupom insajdera.

„Ponekad vas prvo primijete još u školi, zatim odete na Bauman i priključite se službama … to je dio jednog sistema regrutacije“, rekao je bivši visoki ruski zvaničnik iz sektora odbrane.

Postojanje ovog puta, od jedne od najprestižnijih ruskih institucija direktno u vojni obavještajni aparat, prvi put je otkriveno kroz više od 2.000 internih dokumenata univerziteta Baumana, do kojih je došao konzorcijum novinara iz šest redakcija: „Gardijan“, „Špigl“, „Mond“, „Insajder“, „Delfi“ i „Vsquare“.

Dokumenta, koja pokrivaju više godina aktivnosti do 2025, uključuju nastavne programe, ispitne zapisnike, ugovore zaposlenih i rasporede karijera pojedinih diplomaca, prateći njihov put od vježbi hakovanja i dezinformacija u učionici do raspoređivanja u neke od najzloglasnijih sajber-jedinica ruskog vojnog obavještajnog aparata.

Bauman, jedan od vodećih ruskih tehničkih univerziteta, nikada nije skrivao veze sa vojskom. Osnovan 1830. godine, kasnije je školovao inženjere i naučnike koji su razvijali sovjetske rakete, tenkove i oružane sisteme, a to nastavlja i danas.

U internom pismu iz 2013. godine, u koje je „Gardijan“ uvid imao i koje je bilo upućeno tadašnjem ministru odbrane Sergeju Šojguu, rektor je naveo da univerzitet sprovodi više istraživanja i razvoja nego bilo koja druga visokoškolska ustanova u Rusiji, pri čemu se više od 40 odsto tih aktivnosti odvija u interesu Ministarstva odbrane.

U okviru univerzitetskog centra za vojnu obuku, Odjeljenje 4 je, prema dokumentima, podijeljeno u tri specijalizovana pravca. Najistaknutiji, pod šifrom 093400, nosi naziv „Specijalna izviđačka služba“.

Dokumenta ukazuju da GRU ima direktnu kontrolu nad procesom regrutacije i ocjenjivanja – šalje sopstvene oficire da sprovode ispite, odobravaju kandidate i nadgledaju raspoređivanje. Iz dokumenata se ukazuje slika programa u kojem je zamagljena granica između profesora i operativnog rukovodioca, kao i između nastave i regrutacije.

Odeljenjem rukovodi potpukovnik Kiril Stupakov, oficir signalno-obavještajne službe, koji je, prema dokumentima, 2022. potpisao trogodišnji ugovor sa jedinicom GRU 45807, jednom od ključnih jedinica agencije. Nije jasno da li je i dalje u aktivnoj službi.

Na Baumanu, Stupakov predaje predmete koji obučavaju studente za elektronsko prisluškivanje i tajni nadzor. Slajdovi u PowerPointu, očigledno osmišljeni kao prateći materijal za njegova predavanja i u koje je konzorcijum imao uvid, predstavljaju svojevrstan katalog obmana: detektor dima koji je zapravo kamera, uređaj koji se postavlja između tastature i računara i bilježi svaki pritisak na taster, kabl monitora koji ujedno snima ekran i čuva snimke na skrivenom USB uređaju.

Još jedan predavač pomenut u dokumentima je Viktor Netiško, general-major koji je bio pod zapadnim sankcijama i komandovao jedinicom 26165 – hakerskom grupom poznatom kao „Fancy Bear“ – čije je pripadnike američko Ministarstvo pravde optužilo za miješanje u predsjedničke izbore 2016. godine.

Među ključnim kursevima je „Odbrana od tehničkog izviđanja“. Tokom 144 časa u dva semestra, studenti uče kompletan set alata savremenog hakovanja, uključujući napade na lozinke, softverske ranjivosti i takozvane trojance – štetne programe prikrivene kao legitimni softver koji mogu omogućiti neovlašćen pristup sistemu.

Da bi položili predmet, studenti moraju da sprovedu „praktične testove proboja“, dok je jedan modul u potpunosti posvećen kompjuterskim virusima. Kao dio ocjenjivanja, od njih se zahtijeva da sami razviju jedan.

Studenti se takođe uče strukturi i organizaciji američkih i britanskih vojnih obavještajnih službi. Odvojene sesije posvećene su korišćenju zapadnih obavještajnih podataka u ratu u Ukrajini, kao i razvoju neprijateljskih izviđačkih i udarnih dronova na ukrajinskom ratištu.

Pored zadataka iz hakovanja, nastavni program obuhvata i informacioni rat. Napredni studenti moraju da završe seminar o razvoju kampanje dezinformacija, u okviru kojeg se od njih traži da naprave video za društvene mreže koristeći „manipulaciju, pritisak i skrivenu propagandu“.

Studenti se uče i mehanizmima psihološke manipulacije i kako da publici nametnu „ispravnu“ percepciju informacija.

Nastavni materijali, u međuvremenu, bombarduju studente ideologijom Kremlja: rat u Ukrajini je bio „neizbježan“, u toj zemlji su na vlasti „nacionalisti i neonacisti“, a Rusi u Donbasu su izloženi „genocidu“, uz podršku evropskih zemalja.

Zapadne obavještajne službe posljednjih godina sve glasnije upozoravaju na razmjere ruskih sajber-operacija.

U izvještaju objavljenom u februaru, holandske obavještajne službe su upozorile da Rusija pojačava hibridne aktivnosti širom Evrope, kombinujući sajber napade, sabotaže i operacije uticaja usmjerene na kritičnu infrastrukturu.

Švedski ministar civilne zaštite Karl-Oskar Bolin javno je 15. aprila optužio Rusiju da redovno izvodi destruktivne sajber napade na institucije Evropske unije.

Dokumenta pokazuju da je među 69 studenata koji su diplomirali na Odjeljenju 4 u proljeće 2024. bio Danil Poršin, koji je šest godina na Bauman univerzitetu imao gotovo savršene ocjene, dok je igrao i za fudbalski tim fakulteta. Po diplomiranju je raspoređen je u jedinicu Fancy Bear.

Ne uspijeva svaki student da prođe selekciju: dokumenta pokazuju da su desetine studenata isključene ili nisu diplomirale, a ocjene nekih, koje su davali viši GRU oficiri koji nadgledaju program, bile su veoma oštre. „Nedovoljno razumijevanje kako se izvodi udaljeni mrežni napad“, navodi se u jednoj procjeni.

Ipak, mnogi se smatraju dovoljno kvalifikovanim za rad u okviru GRU: još 15 studenata iz Poršinove generacije je raspoređeno u slične jedinice.

Među njima je bio i student koji je prvo radno mjesto dobio tog ljeta, oko 1.500 kilometara od Moskve, u jedinici 74455 u crnomorskom gradu Anapa – jednom od popularnih ruskih ljetovališta i domu hakerske jedinice poznate na Zapadu kao Sendvorm.

Zapadne obavještajne službe su optužile Sendvorm da je izvela neke od najrazornijih sajber napada u posljednjoj deceniji, uključujući napad na ukrajinsku električnu mrežu 2015. godine, hakerske upade tokom predsjedničke kampanje Emanuela Makrona 2017. godine, napade na Zimske olimpijske igre u Južnoj Koreji 2018. godine, kao i operacije vezane za britansku istragu trovanja nervnim agensom u Solzberiju.

Konzorcijum novinara je univerzitetu Bauman, Netišku, Stupakovu i Poršinu poslao zahtjeve za komentar povodom optužbi, ali do objavljivanja teksta nije stigao nikakav odgovor.

Kako se rat u Ukrajini nastavlja, obavještajni stručnjaci ukazuju da Rusija pojačava „hibridne“ napade na evropske saveznike Ukrajine, pokušavajući da sprovede široku kampanju miješanja i sabotaža kako bi izazvala haos na Zapadu, a da pritom zadrži mogućnost poricanja odgovornosti i ne pređe prag koji bi mogao izazvati vojni odgovor.

Hakerske operacije i sajber napadi su ključni dio te strategije, a dokumenta sugerišu da program na Bauman univerzitetu ne pokazuje znake usporavanja. Najnovija generacija polaznika neće diplomirati prije kraja akademske 2027. godine.

Iako ova kolekcija dokumenata pruža dosad neviđen uvid u tajni i sistematski program obuke ruskih sajber agenata, upućeni tvrde da je to samo dio šire slike. Drugi ruski univerzitet, Mirea, prema riječima bivšeg vojnom zvaničnika, ima još važniju ulogu u obuci hakera.

„Bauman je jedan od nekoliko elitnih univerziteta koji se koriste za identifikaciju nadarenih studenata za regrutovanje u vojne i obavještajne strukture“, rekao je izvor.