Iran: Sporazum sa Omanom u završnoj fazi, SAD moraju djelovati kako bi se Hormuški moreuz otvorio

Sporazumom bi bile utvrđene nove plovne rute koje bi se koristile kada SAD ispune uslove i moreuz bude ponovo otvoren

Iran je danas saopštio da je sporazum sa Omanom kojim bi bile definisane nove plovne rute kroz Hormuški moreuz u završnoj fazi, ali je ponovio da će moreuz biti ponovo otvoren tek kada Sjedinjene Države ispune druge uslove.

Američki zvaničnik rekao je Rojtersu u petak da je sporazum između Irana i Omana blizu i da bi uskoro mogao omogućiti ponovno otvaranje plovnog puta, kroz koji je prije nego što ga je Iran blokirao kao odgovor na američke i izraelske napade prolazila petina svjetskih isporuka nafte i tečnog prirodnog gasa.

Iranski ministar vanjskih poslova Abas Aragči rekao je danas da je sporazum o moreuzu, koji se nalazi između dvije zemlje, u "završnoj fazi", ali je ponovio izjave od subote da ga Iran neće ponovo otvoriti dok ne budu ispunjeni i drugi uslovi.

Sporazumom bi bile utvrđene nove plovne rute koje bi se koristile kada SAD ispune te uslove i moreuz bude ponovo otvoren, prenijela je iranska novinska agencija Mehr Aragčijeve riječi.

Iran i SAD ne vode pregovore i Teheran ih neće započeti sve dok Vašington krši privremeni sporazum potpisan u junu, rekao je Aragči, dodajući da se poruke razmjenjuju preko posrednika.

Sjedinjene Države počele su vazdušne napade na Iran krajem februara, navodeći da im je cilj da osiguraju da Islamska Republika ne može da stekne nuklearno oružje niti da prijeti regionu raketama ili posredničkim grupama.

U junu su sa Iranom dogovorile prekid vatre, ali su u julu ponovo uvele blokadu iranskog pomorskog saobraćaja u Zalivu, što je Teheran ocijenio kao kršenje primirja koje se već bilo raspalo.

"Kada bude objavljen sporazum o ponovnom uspostavljanju nesmetane komercijalne plovidbe, Sjedinjene Države će ukinuti blokadu iranskih luka", rekao je američki zvaničnik Rojtersu, pod uslovom da ostane anoniman.

Američki potezi biće povezani sa tim da Iran ispuni svoje obaveze, rekao je zvaničnik.

Izjave iz SAD ukazivale su na osjetljiv redosljed koraka ka sporazumu za koji su izvori ranije rekli Rojtersu da bi mogao Teheranu dati kontrolu nad brodovima koji kroz moreuz ulaze u Zaliv, što su predstavnici pomorske industrije ocijenili kao teško primjenljivo u praksi.

Najnoviji status sporazuma nije bio jasan, a odgovor Irana ukazao je da će i drugi faktori imati ulogu.

Aragči je rekao da će ponovno otvaranje moreuza zavisiti od uslova koji uključuju i američku odštetu Iranu zbog opsežnih napada.

Sekretar najvišeg iranskog tijela za nacionalnu bezbjednost Mohamad Baker Zolkadr naveo je i druge zahtjeve: prekid američkih prijetnji Iranu, zaustavljanje agresije na Iran i njegove libanske, palestinske, jemenske i iračke saveznike, ukidanje blokade i sankcija Iranu, kao i oslobađanje iranske imovine.

Ujedinjeni Arapski Emirati saopštili su u subotu da je Iran napao brod povezan sa njihovom državnom naftnom kompanijom. Iran to nije odmah komentarisao.

Iranski napadi na brodove u Hormuškom moreuzu praćeni su pojačanim napadima njegovih saveznika iz Jemena, Huta, koji su gađali brodove na još jednom ključnom pomorskom pravcu za transport nafte, sa druge strane Arapskog poluostrva, između Crvenog mora i Adenskog zaliva.

Huti su prošlog mjeseca proglasili i pomorsku blokadu Saudijske Arabije u Crvenom moru, kao odgovor na, kako su naveli, saudijsku opsadu njihovih snaga u Jemenu. Rijad je odbacio te optužbe i podržava međunarodno priznatu vladu Jemena.

Huti su saopštili da su danas napali rafineriju Džazan kompanije Saudi Aramko, dva dana nakon što je kraljevina potpisala odbrambeni sporazum sa sunitskim saveznicima Turskom i Pakistanom, kao odgovor na rastuću regionalnu nestabilnost izazvanu američko-izraelskim ratom protiv šiitskog Irana.

Saudijsko Ministarstvo energetike saopštilo je da je u rafineriji izbio požar, ali da je kasnije ugašen, bez povrijeđenih, i da nadležni rješavaju incident. Uzrok nije naveden.

Huti su rafineriju gađali dronom, objavio je na mreži X njihov vojni portparol Jahja Sari. Huti su i ranije napadali objekte Aramka u Džazanu, gdje se na jugozapadu Saudijske Arabije prerađuje 400.000 barela sirove nafte dnevno, kao i u Janbuu na Crvenom moru. Takođe su izveli napade na jemensku luku Moha na Crvenom moru, rekla su tri izvora iz vlade sa sjedištem u Adenu.

Nije bilo jasno da li bi se, niti na koji način, Pakistan ili Turska uključili u eventualni saudijski odgovor na najnovije napade.

Turski ministar vanjskih poslova Hakan Fidan rekao je da novi savez nije usmjeren protiv Irana niti bilo koje druge zemlje, već da predstavlja opštu obavezu pružanja podrške bezbjednosti.

Saveznici će kroz konsultacije odlučivati koji stepen, oblik i format podrške bi tražili u slučaju napada, rekao je Fidan.