Pad Njemačke

„Pad fudbalske reprezentacije odražava pad ekonomskih rezultata i političkog jedinstva u Njemačkoj“, smatra Klemens Fuest, predsjednik minhenskog Instituta za ekonomska istraživanja Ifo, piše Newsweek

Kada je Njemačka u julu 2014. godine u Rio de Žaneiru podigla pehar namijenjen prvaku svijeta, mnogi su taj trenutak proglasili početkom „vijeka njemačkog uspjeha“, piše Newsweek.

Među igračima, sportskim komentatorima i političarima vladalo je uvjerenje da je riječ o istorijskoj prekretnici, nakon koje će njemačka dominacija u sportu, ali i u brojnim drugim oblastima, postati nenadmašna u Evropi. Smatralo se da će njemački tehnokratski model rješavanja problema postati uzor ostatku svijeta.

„Godine 2014. Njemačka se nalazila usred perioda stabilnog ekonomskog rasta, pada nezaposlenosti i smanjenja javnog duga, a njen ekonomski i politički položaj djelovao je veoma sigurno“, rekao je Klemens Fuest, predsjednik minhenskog Instituta za ekonomska istraživanja Ifo.

Međutim, zemlja je upravo doživjela još jedno rano ispadanje sa Svjetskog prvenstva. Nakon remija 1:1, Njemačka je izgubila od Paragvaja poslije izvođenja jedanaesteraca rezultatom 4:3. To je prvi poraz Njemačke na penale u istoriji svjetskih prvenstava i nastavak teškog perioda za „Elf“.

Od 1954. do 2014. godine Njemačka je čak 12 puta stigla do polufinala Svjetskog prvenstva u 16 nastupa. Ipak, od osvajanja titule 2014. nije dobila nijednu utakmicu nokaut faze, dok je na prvenstvima 2018. i 2022. eliminisana već u grupnoj fazi.

Najnoviji neuspjeh mnogi vide kao simbol šireg i očiglednog pada koji prevazilazi granice fudbala.

Poslije pobjede od 1:0 protiv Argentine u finalu, kojoj je prethodila istorijska pobjeda od 7:1 nad domaćinom Brazilom, gotovo svi su smatrali da je Njemačka postavila novi standard tehničke superiornosti koji će obilježiti međunarodni fudbal.

Taj uspjeh nije posmatran samo kao sportski podvig, već i kao potvrda ugleda Njemačke kao uređene, efikasne i stabilne države u nestabilnom svijetu.

Njemačka je tada učvrstila status ekonomske sile, oslonjene na snažan izvoz, stabilno tržište rada i vrhunsku industrijsku proizvodnju.

Na političkom planu bila je ključni posrednik Evropske unije tokom dužničke krize u eurozoni, održavala je dobre odnose i sa Briselom i sa Vašingtonom, dok je kancelarka Angela Merkel često opisivana kao najmoćnija žena svijeta i, po mišljenju mnogih, neformalni lider Evrope.

„Posljednja titula reprezentacije poklopila se sa pojavom nove Njemačke – samouvjerene i optimistične u pogledu budućnosti“, kaže Sudha David-Vilp iz Njemačkog Maršalovog fonda.

„Njemačka je profitirala od globalizacije i nije bila zabrinuta zbog rastućih geopolitičkih rizika. Pod vođstvom Angele Merkel uživala je veliki međunarodni ugled, dok je raznovrsni sastav fudbalske reprezentacije omogućio građanima da osjećaju nacionalni ponos, što je zbog istorijske prošlosti ranije često bilo osjetljivo pitanje.“

Međutim, dvanaest godina kasnije, veliki dio temelja na kojima je počivao taj optimizam ozbiljno je uzdrman. Država, baš kao i njena reprezentacija, nije uspjela da povrati nekadašnji osjećaj nepobjedivosti koji ju je činio neprikosnovenim evropskim uzorom.

„Pad fudbalske reprezentacije odražava pad ekonomskih rezultata i političkog jedinstva u Njemačkoj“, smatra Fuest.

Veći dio 21. vijeka njemački ekonomski model zasnivao se na snažnoj industriji i dominaciji u izvozu.

„Od 2019. njemačka ekonomija praktično ne raste. Bilo je manjih uspona i padova, ali je bruto domaći proizvod i dalje na nivou iz 2019. godine, dok su privatne investicije pale na nivo iz 2015. godine.

U tom smislu, Njemačka je prošla kroz izgubljenu deceniju.“

Prognoze Evropske unije pokazuju da se zemlja veoma sporo oporavlja od dugotrajnog perioda stagnacije i recesije, uz očekivani rast od svega 0,6 odsto tokom 2026. godine.

Od pandemije kovida-19 Njemačka bilježi jedan od najslabijih oporavaka među razvijenim ekonomijama. Konkurencija iz Kine, američke carine i rast cijena energije doveli su do dugotrajne stagnacije.

Dodatni udarac predstavljala je ruska invazija na Ukrajinu 2022. godine. Njemačka je ranije više od polovine prirodnog gasa i oko trećine nafte uvozila iz Rusije, pa je prekid tog snabdijevanja izazvao skupu energetsku tranziciju, povećao troškove industrije i oslabio konkurentnost.

Istovremeno, kineska proizvodnja preuzela je dio tržišta koje su ranije držali njemački proizvođači, posebno u oblastima mašinske industrije, hemije i visokotehnološke proizvodnje.

Iako Njemačka ostaje važan proizvođač industrijske opreme, više nije neprikosnoveni svjetski lider, već po izvozu mašina zaostaje za Sjedinjenim Američkim Državama i Kinom.

Promjene su posebno vidljive u automobilskoj industriji, koja je decenijama predstavljala stub njemačkog prosperiteta.

Pad prodaje i smanjenje tržišnog udjela doveli su ovaj sektor u ozbiljnu krizu.

Proizvodnja automobila pala je sa rekordnih 5,65 miliona vozila 2017. godine na očekivanih 4,1 milion tokom 2026.

Prelazak na električna vozila, uz brojne promjene strategije najvećih proizvođača, dodatno je razotkrio strukturne slabosti. Tradicionalni proizvođači našli su se između visokih troškova proizvodnje i slabljenja potražnje.

Ekonomski problemi pratili su i rast političkih podjela.

Jačanje krajnje desne Alternative za Njemačku (AfD) značajno je promijenilo političku scenu. Stranka je ostvarila rekordnu podršku birača i pobijedila na više regionalnih izbora.

Istraživanja javnog mnjenja pokazuju da AfD trenutno vodi po podršci za izbore za Bundestag.

Migracije su postale jedno od ključnih političkih pitanja koje dijeli društvo i urušava široki politički konsenzus koji je postojao 2014. godine između demohrišćana i socijaldemokrata.

Prema riječima Hansa Kundnanija iz Kraljevskog instituta za međunarodne poslove u Londonu, izbjeglička kriza 2015–2016. godine iz temelja je promijenila njemačku politiku, dok kontinuirani rast AfD-a predstavlja snažnu reakciju dijela stanovništva na useljavanje.

Istovremeno, uticaj Njemačke u Evropi više nije onakav kakav je bio prije desetak godina.

„Njemačka je danas u znatno slabijem položaju unutar Evrope nego 2014. godine“, smatra Kundnani, navodeći da je posebno od 2016. postala znatno zavisnija od Francuske kada su u pitanju odbrambena i ekonomska pitanja.

Uprkos svemu, Njemačka i dalje ostaje bogata i visoko razvijena država sa brojnim prednostima: kvalifikovanom radnom snagom, snažnim institucijama i izuzetnim industrijskim znanjem.

I dalje je treća najveća svjetska ekonomija prema bruto domaćem proizvodu, jedan od najvećih svjetskih izvoznika i najuticajnija članica Evropske unije.

Takođe je posljednjih godina značajno povećala ulaganja u odbranu i vojsku, pokazujući da ozbiljnije nego ranije pristupa bezbjednosnim izazovima.

Ipak, razlika u odnosu na 2014. godinu je očigledna.

Ekonomski problemi, slabljenje industrije, politička fragmentacija i pad rezultata fudbalske reprezentacije ukazuju na zemlju koja se teško prilagođava svijetu koji se mijenja brže od njenih institucija.

Kada je penal Jonatana Taha završio iznad prečke u Bostonu i označio kraj još jednog razočaravajućeg nastupa Njemačke na Svjetskom prvenstvu, simbolika je bila snažna: država koja je nekada bila sinonim za preciznost, stabilnost i sigurnost danas se suočava sa neizvjesnošću i sve većim sumnjama u sopstvenu budućnost.