Pašina kuća umire pred očima institucija

Ministarstvo kulture i medija odbilo je prijedlog za izradu konzervatorskog projekta, dok Opština Ulcinj ni ove godine nije pokazala interes da pokrene obnovu jednog od najvrednijih spomenika kulturno-istorijskog nasljeđa grada

I opet nije bilo sluha za Pašinu kuću – ovog puta Ministarstvo kulture i medija nije prihvatilo predlog Centra za kulturu za izradu konzervatorskog projekta za urušeni objekat u srcu Ulcinja od neprocjenjivog kulturno-istorijskog značaja.

“Nijesmo dobili podršku za Pašinu kuću. Mislim da se mi kao Centar za kulturu, uzalud angažujemo kada za nju Opština nema interesovanja” kazala je “Vijestima” direktorica Centra za kulturu Adriana Hodža.

Tako je u nepovrat otišla jedna od rijetkih prilika da se sačuva zdanje sagrađeno prije više od 280 godina, svojevremeno Spomenik I kategorije, a danas kulturno dobro od lokalnog značaja.

I pitanje je, budući da lokalne vlasti u kontinuitetu ne iskazuju interes za jednu od temeljnih vrijednosti kulturno-istorijskog identiteta grada, da li će kuća dočekati još jednu šansu za spas…

Hodža je prošle godine pokrenula inicijativu da taj projekat bude dio ovogodišnjeg Programa zaštite i očuvanja kulturnih dobara.

Nije dobila obrazloženje Ministarstva zašto je predlog odbijen.

“Mi dostavljamo predloge a Ministarstvo potom odlučuje koji su od njih prioritetni i na osnovu toga donosi Program zaštite i očuvanja kulturnih dobara. Zbog toga nama kao instituciji koja je podnijela predlog, nije dostavljeno posebno obrazloženje u vezi sa Pašinom kućom. Posjedujemo samo Program i odluku koju smo preuzeli sa sajta”, kazala je Hodža.

Ove godine, Centar za kulturu je kod Minisitrstva kulture i medija, konkurisao sa dva druga projekta.

“Nijesmo ove godine konkurisali sa projektom za Pašinu kuću već sa dva druga, koja su vezana za Muzej”, kazala je Hodža.

Kao ni ranije, Opština se ni ove godine povodom Pašine kuće nije obratila nadležnom.

“Nijesmo aplicirali za Pašinu kuću”, kratko je saopšteno “Vijestima” iz resornog opštinskog sekretarijata.

Pašinu kuću 1742. godine sagradio je skadarski paša Jusuf Čaušoli po naredbi sultana Mahmuda.

Sultan je naredio paši da sagradi kuću u Ulcinju u blizini džamije i preseli svoje ljude kako bi suzbio piratstvo u gradu.

Svojevremeno je bila pod jurisdikcijom Zavoda za zaštitu spomenika kulture koji je izdvojio 12 hiljada eura za izradu konzervatorskog projekta, ali se tu stalo, a novac nikad nije upotrijebljen u svrhe za koje je bio predviđen.

Kuća je bila jedinstveni kompleks sa česmom, hamamom i Pašinom džamijom.

Nalazi se u uskoj Ulici Draška Vujanovića, nekada čuvenoj ulici broj 7, koja povezuje Ploču sa Sabornom crkvom Svetog Nikole. Odmah iza kuće, nalazi se OŠ “Boško Strugar” ispod koje je Pašina džamija sa hamamom, a sve ih nadvisuju bedemi Starog grada.

A pogled na Pašinu kuću, djeluje obespokojavajuće…

Kuća je na dvije vode, na višoj zgradi krov je djelimično urušen i oštećen a vidljivi su ostaci krovne konstrukcije i crjepova na srednjem dijelu. Desni dio kuće više je kameni. Donji, lijevi dio kuće jako je oštećen, ima nekoliko dimnjaka od kojih je jedan cigleni. Prozori i vrata su izvaljeni, zidovi se ljušte a vegetacija raste kroz prozore i pukotine. Unutar građevine, nalaze se ostaci od propale krovne konstrukcije, crjepova, cigala i kamena. Oko ruševine, nabacane su stare gume dok je dvorište zaraslo…

Uprkos takvim stanju kuće, u Upravi za zaštitu kulturnih dobara tvrde da je moguća rekonstrukcija tog kulturnog dobra.

“Uprava za zaštitu kulturnih dobara raspolaže informacijama da se kulturno dobro “Pašina kuća” nalazi u izuzetno lošem stanju i da je stepen njegove degradacije veoma visok. Međutim, imajući u vidu da postoji relevantna dokumentacija o autentičnom izgledu objekta, kao i dokumentacija koja omogućava identifikovanje njegovih kulturno-istorijskih i arhitektonskih vrijednosti, smatramo da je, u skladu sa Zakonom o zaštiti kulturnih dobara i uz sprovođenje odgovarajućih konzervatorskih procedura, moguća rekonstrukcija ovog kulturnog dobra”, piše u odgovoru uprave na pitanja “Informacije CG”.

Ističe se da je Zakonom o zaštiti kulturnih dobara propisano da je vlasnik, odnosno držalac kulturnog dobra, u ovom slučaju Opština Ulcinj, dužan da kulturno dobro čuva, pravilno koristi, redovno održava i blagovremeno sprovodi propisane mjere zaštite.

“Međutim, važeći zakonski okvir ne prepoznaje mehanizam kojim bi se vlasnik mogao neposredno primorati da izradi projektnu dokumentaciju i sprovede konzervatorske mjere o svom trošku. Istovremeno, zakon predviđa određene mjere u slučajevima kada vlasnik ne postupa u skladu sa svojim obavezama, uključujući i mogućnost oduzimanja kulturnog dobra pod uslovima propisanim zakonom”, stoji u odgovoru.

Dodaje se da je u posljednjoj komunikaciji sa Opštinom Ulcinj, prepoznata jasna namjera da se u narednom periodu pokrenu aktivnosti na sanaciji i rekonstrukciji Pašine kuće.

“Ovo pitanje bilo je predmet razgovora na posljednjem sastanku sa predstavnicima Opštine, kada su definisani i naredni koraci koje je potrebno preduzeti kako bi se stvorili uslovi za pokretanje procedura zaštite i obnove ovog kulturnog dobra”, navode u Upravi.

Rukovodilac ulcinjskih muzeja Gazmend Kovači ocijenio je da je, imajući u vidu u kakvom se stanju nalazi Pašina kuća, neophodno hitno preduzeti mjere zaštite.

“To prevashodno podrazumijeva prikupljanje arhivske građe i svih relevantnih podataka kao podloge za dalja istraživanja. Zatim izrada konzervatorskog projekta koji bi se realizovao na osnovu kulturno- istorijske vrijednosti samog objekta i datih konzervatorskih uslova Uprave za zaštitu kulturnih dobara”, kazao je Kovači “Vijestima”.

Nakon toga bi se, dodao je, moglo pristupiti istraživanju prikupljene dokumentacije i samom konzervatorskom istraživanju na terenu, odnosno analizi postojećeg stanja objekta.

“Ovaj proces obuhvata detaljno analizu strukture materijala i same statičke stabilnosti objekta, te izolacije kapilarne i atmosferske vlage i restauratorske intervencije. Prevashodno treba obratiti pažnju tokom istraživanja na identifikaciji postojećeg stanja autentičnih materijala poput gradivnog i vezivog materijala i malternog sloja, te drvenih karakterističnih postojećih elemenata”, smatra Kovači.

Ističe da bi tim u konačnom, sprovođenje konzervatorskih mjera bilo realizovano u skladu sa uzusima struke čime bi se objekat fizički sačuvao od propadanja i postigla njegova izvorna autentičnost u domenu mogućeg.

“U okviru konzervatorskog projekta, shodno postojećoj infrastrukturi i samom položaju objekta u odnosu na naseljenost, treba predvideti budeću funkciju ove građevine, odnosno prenamjenu koja bi bila funksionalna u odnosu na gore navedeno i date uslove. Takođe, trebalo bi apostrofirati ulogu lokalne samouprave sa njihovim nadležnim organima koji bi formirali interdisciplinarnu komisiju za realizaciju akcionog plana sa jasnom definisanim sveobuhvatnim smjernicama”, naglasio je.

Kako je kazao, u cilju prenamjene objekta, stručna komisija bi trebalo da shodno procjeni samog položaja i potreba lokalne zajednice, analizira mogućnosti turističke valorizacije, odnosno stavljanja Pašine kuće u funkciju kabineta za israživački rad sa bogato prikupljenom stručnom literaturom i arhivskom dokumentacijom koja bi poslužila naučnicima, studentima, đacima, turistima i drugim zainteresovanim stranama.

“Isto tako, treba uzeti u obzir i mogućnost za stalne ili povremene izložbe, kao otvoreni kulturni centar za aktivnosti koje generišu širi javni interes. Za realizacije ovog projekta prvi korak bi bio da lokalna samouprava formira stručni tim koji bi sproveo sve potrebne mjere”, kazao je Kovači.

On je ranije kazao da se svojom arhitekturom sa specifičnim elementima poput drvene rezbarene tavanice, kuća izdvaja kao spomenik značajnog stilskog karaktera ali da je kao i veći dio kulturne baštine Opštine Ulcinj i taj spomenik prepušten propadanju zbog neadekvatnog odnosa institucija.

I u Upravi za zaštitu kulturnih dobara “Vijestima “je svojevremeno rečeno da je do propadanja značajnog kulturno-istorijskog spomenika došlo zbog izostanka saradnje lokalnih i državnih institucija.

“Pašina kuća tretirana je kroz Studiju zaštite kulturnih dobara za potrebe izrade Prostorno-urbanističkog plana Opštine Ulcinj, koju je uradila Uprava. U oba dokumenta, u mjerama zaštite, navedeno je da je potrebno izraditi Projekat sanacije pomenutog kulturnog dobra, na osnovu prethodno izvršenih detaljnih konzervatorskih istraživanja”, odgovoreno je ranije iz Uprave.

Konstatovali su “da je činjenica da je vrijeme učinilo svoje i da se kuća nalazi u lošem stanju”.

U dokumentaciji Uprave, pored ostalog, postoji dopis iz 1968. u kom tadašnji stanar Pašine kuće obavještava Zavod za zaštitu spomenika kulture da je u nedavnom zemljotresu oštećen objekat.

Kuća je pretrpjela znatna oštećenja i u zemljotresu iz 1979. godine.

Ali ni tada nije bilo adekvatne inicijative nadležnih lokalnih institucija u Ulcinju i saradnje sa tadašnjim Zavodom za zaštitu spomenika kulture da se ovo kulturno dobro obnovi.

A Pašina kuća, izgledom beživotna i depresivna, mami i danas i budi sjećanja na prošli život i neimare, čija zadužbina, iako propala i pusta, ipak traje…

Ministarstvo kulture i medija, Programom zaštite i očuvanja kulturnih dobara za prošlu godinu, opredijelilo je 30 hiljada eura za izradu konzervatorskog projekta sanacije i sprovođenje hitnih sanacionih mjera na Crkvi Svete Marije u srednjovjekovnom gradu Svaču, 25 hiljada eura za izradu konzervatorskog projekta i sanaciju krova objekta Crkve-Džamije i Carinarnice Zavičajnog muzeja i pet hiljada eura za nedestruktivne metode istraživanja kroz Medium precision snimanje stanja i oštećenja bedema Starog grada.