Predstavljen prvi AI alat za otkrivanje sumnjivih recenzija u naučnim časopisima

<!—->
Izdavačka kuća Instituta za fiziku iz Bristola u Velikoj Britaniji razvila je prvi alat ove vrste koji otkriva duplirane ili sumnjivo slične recenzije naučnih radova. Sistem može pomoći da se otkriju plagirane ili šablonske recenzije koje pojedinci ili organizovane grupe koriste da proguraju rukopise kroz proces objavljivanja ili da povećaju citiranost sopstvenih radova.

„Cilj je da se suprotstavimo ovom hitnom problemu“, rekla je Loren Flintoft, menadžerka za istraživački integritet u Izdavačkoj kući bristolskog Instituta za fiziku, koja je početkom maja predstavila rezultate pilot-studije na Svjetskoj konferenciji o istraživačkom integritetu u Vankuveru. Provjere integriteta uglavnom su usmjerene na knjige i naučne radove, ali je „prevara u procesu pisanja recenzija jednako važna i vjerovatno se događa češće nego što mislite.“, dodala je Flintoft.
U analizi oko pola miliona recenzija rukopisa poslatih Izdavačkoj kući Instituta za fiziku u Bristolu između 2020. i 2025. godine, AI alat je identifikovao skoro 2.500 recenzija koje su imale najmanje 60% preklapanja sa ranijim recenzijama, od čega je 785 imalo najmanje 80% preklapanja. Među označenim slučajevima, otkriveno je 89 identičnih recenzija.
Najavljeno je da Izdavačka kuća Instituta za fiziku ( Institute of Physics Publishing – IOPP) uvodi ovaj alat u sve svoje časopise.<!—->

Fabrikovanje recenzija

Dvije studije otvorenih recenzija otkrile su stotine recenzija koje su izgledale kao da su rađene po šablonu, sa sličnim formulacijama, identičnim slovnim greškama i čestim citiranjem radova samih recenzenata. Marija Oviedo Garsíja sa Univerziteta u Sevilji nazvala je ove slučajeve „fabrikama recenzija“.
U američkoj izdavačkoj kući Public library of science – PLOS zabilježen je porast problema s integritetom recenzija. Između 2024. i 2026. PLOS je istražio oko 150 radova; 40 je povučeno, a 55 označeno napomenama ili izražavanjem zabrinutosti. „Dio ovih slučajeva uključivao je ponovnu upotrebu recenzija ili sličnosti među njima“, rekla je Rene Hok, šefica etike objavljivanja u sjedištu ove izdavačke kuće u San Francisku. „Ono što smo vidjeli vjerovatno je samo vrh ledenog brijega.“

Dvostepena provjera

AI model koji će prepoznati identične ili zabrinjavajuće slične recenzije radi u dva koraka. Najprije nalazi 50 semantički najsličnijih recenzija u bazi, a nakon toga tekstualni algoritam upoređuje tekstove i označava stepen preklapanja.
Alat je otkrio recenzije koje su slijedile šablon i nisu nudile nikakvu konstruktivnu kritiku. Većinu sumnjivih
recenzija potpisuju pojedinaci, ali bilo je i slučajeva dogovora među recenzentima radi povećanja citiranosti.

Kolektivni napor

Zbog povjerljivosti recenzija, duplikati među različitim izdavačima teško se otkrivaju. „Alat će biti mnogo korisniji ako ga i drugi izdavači prihvate i omoguće uvid u svoje recenzije“, rekao je Rene Akvarius, istraživač u Radboud medicinskom centru u Nimegenu u Holandiji.
Izdavačka kuća bristolskog Instituta za fiziku planira da podijeli alat sa drugim izdavačima. Hok je pozdravila inicijativu, ali je i upozorila: „Otkrivanje spornih recenzija je tek prvi korak. Izdavači se zatim suočavaju s teškim odlukama o tome kako postupiti sa radovima na koje se odnose recenzije, a koji mogu sadržati legitimna istraživanja.“