Preko mora u stilu britanske aristokratije: “Informacije CG” na jednoj od četiri “kraljice” renomiranog britanskog brodara

Livrejisana posada u svečanoj uniformi koja vas u pažljivo izrađenoj koreografiji poslužuje u bijelim rukavicama, Twinings Master Fine Leaf Tea britanski čajevi od probranih sastajaka iz svih krajeva svijeta, sendviči sa krastavcima, lososem, sirevima ili razna elegantna peciva sa svim zamislivim slatkim i slanim punjenima, pribor od prestižnog kineskog porculana, lagani taktovi žive muzike sa klavira, violončela ili harfe, a sve to u prepoznatljivom tradicionalnom britanskom ambijentu… Zvuči kao nešto što se može iskusititi samo u nekom skupom londonskom hotelu ili pak, raskošnoj vili kakvog aristokrate u engleskoj ruralnoj unutrašnjosti?

Sve ovo možete doživjeti svakog dana u vremenu od 15.30 do 16.30 časova u Njujorku, Sidneju, Sautemptonu, Barseloni, Napoliju, Marseju ili pak, Kotoru…. Isto će vam se desiti svakog dana u to vrijeme i na sred pučine Atlantika, hladnim i olujnim vodama Drejkovog prolaza, vrelom Karipskom moru ili sunčanom Mediteranu, na bilo kojoj poziciji na kojoj se u 15.30 sati, nevezano za preovlađujuće meteo-uslove, u tom trenutku nađe jedna od četiri “kraljice” – luksuzna broda za krstarenje čuvene britanske kompanije Cunard.

Prethodno opisani ritual nazvan “Traditional Afternoon Tea” (Tradicionalni popodnevni čaj) jedno je od jedinstvenih i prepoznatljivih obillježja Cunarda – jednako kao i decentna tamnosiva boja trupa njegovih brodova, kombinovana sa bijelim nadgrađem i jarkocrvenim antifaulingom na vodenoj liniji, te za Cunard karakterističnom crveno-crnom cimunjerom (dimnjakom). Čim vidite na moru veliki putnički brod sa ovakvim obilježjima, odmah znate da je pred vama jedna od (trenutno) četiri Cunardove “kraljice” – brodova koji nose imena po znamenitim damama na britanskom prijestolu u proteklim vjekovima. Jedan od tih brodova je i kruzer “Queen Victoria” koji ovog ljeta u sklopu svojih krstarenja Mediteranom, redovno pohodi i Boku Kotorsku, odnosno luku Kotor.

Zahvaljujući angažovanju prvog Crnogorca koji je još 2006. zaplovio kao oficir na brodovima ove prestižne britanske kompanije, danas chief HVAC engineer-u – glavnom oficiru za grijanje, ventilaciju i klimatizaciju na “Queen Victoria” Borisu Lukši, “Informacije CG” su dobile ekskluzivnu priliku da obiđu ovaj impozantni brod. Osim što smo mogli da posjetimo sve javne prostore broda dostupne putnicima, ovo je bila i jedinstvena prilika da “zavirimo i iza kulisa”, odnosno prođemo kroz djelove broda koje njegovi putnici nikada neće vidjeti, a bez kojih impozantni luksuzni hotel koji se morem kreće brzinom i do 24 čvora, jedostavno ne može funkcionisati: strojarnicu, kontrolnu sobu brodskog pogona, masivna skladišta i hladnjače za hranu, djelove centraliziovanog brodskog sistema klimatizacije i ventilacije, ogromne kuhinje u kojima se sprema hrana za više od 2.000 putnika, prostorije u kojima živi i hrani se preko 900 članova posade broda, te na kraju i sam komandni most “Queen Victiorie” gdje smo razgovarali i sa njenim zapovjednikom, kapetanom duge plovidbe Endrujom Holom.

Reporter “Informacije CG” imao je već priliku da obiđe mnoge kruzere koji su proteklih godina dolazili u Boku, ali je ova nesvakidašnja mogućnost da uđe u tehničko-tehnološke prostore broda koji najčešće ostaju daleko od očiju javnosti, bila izuzetno interesantno i teško ponovljivo iskustvo (iako je fotografisanje u većini tih prostora od njih bilo zabranjeno).

Sa svoja 294 metra dužine, 36 širine i 8 metara gaza, “Queen Victoria” je sa 90.746 bruto-tona, izgrađena 2007. u Italiji, najmanji od četiri broda u aktuelnoj floti Cunarda – tek je malčice zbog sitnih razlika u konstrukciji krmenog dijela nadgrađa, manja od svoje nešto mlađe blizankinje, broda “Queen Elizabeth”. Još veća je njihova “polusestra”, kruzer “Queen Anne” dok je na vrhu Cunardovog lanca impozantna “Queen Mary 2” od 149.215 bruto-tona – jedini još pravi transatlantik (lajner) na svijetu.

Transatlantici su namjenski građeni veliki putnički brodovi čija je osnovna misija da održavaju redovne brodske linije između Evrope i istočne obale Amerike. Svoj zenit oni su imali prije Drugog svjetskog rata kada su te moćne mašine bile ogledalo luksuza, tehnološke moći i nacionalnog prestiža država čije su ih kompanije gradile. Ultračvrsto građeni da se mnogu nositi sa najvećim olujama na sjevernom Atlantiku, jednom od najnegostoljubivijih morskih područja na svijetu, bogato i luksuzno opremljeni i pokretani mašinskim kompleksima ogromne snage koji su tim brodovima omogućavali da plove brzinama i većim od 30 čvorova, transatlantici (lajneri) su bili vrlo skupi za gradnju i eksploataciju, ali su do pojave prvih mlaznih aviona koji su mogli preletjeti Atlantik krajem pedesetih godina prošlog vijeka, upravo ovi brodovi bili glavni oslonac putničkih kretanja između Evrope i Amerike, te izvor nemjerljivog nacionalnog ponosa i ultimativni simboli država čiju su zastavu vili.

Kompanija Cunard baštini bogatu istoriju započetu još 1839. godine kada je njen osnivač, britansko-kanadski brodarski magnat Samuel Cunard dobio ugovor sa britanskom kraljevskom poštom da uspostavi redovan putničko-poštanski brodski servis preko Atlantika, povezujući Britaniju i SAD. Naredne, 1840. godine on je s partnerima u Glazgovu formirao “British and North American Royal Mail Steam-Packet Company”, kompaniju koja je kasnje postala danas svima znani Cunard Line. Ona je narednih više od stotinu godina bila jedna od najuticajnijih na transatlantskim rutama. Od njihovog prvog transatlantika, broda “Britannia” iz 1840, do danas Cunard je u istoriji svjetskog pomorstva ostao zabilježen po nekim od najvećih, najljepših, najbržih i tehnički najsofisticiranijih brodova svog vremena poput znamenitih blizankinja “Mauretania” i “Lusitania” sa početka 20. stoljeća, čuvenih prvih “Queen Mary” i “Queen Elizabeth” iz tridesetih godina prošlog vijeka, preko fascinantne “Queen Elizabeth 2” sa kraja šezdesetih do aktuelne nepobitne kraljice svjetskih mora – impozantne “Queen Mary 2” iz 2004. a koja je moderna reinterpretacija klasičnog transatlantika i jedini je još aktivan takav brod u svijetu.

Lajneri kakav je “Queen Mary 2” zbog enormnih naprezanja broda koji velikom brzinom (da bi održao redovnost plovidbenog rasporeda) plovi kroz teško more na Sjevernom Atlantiku i bori se s valovima čija visina prelazi i 10 metara, mnogo su čvršće (i skuplje) građeni od znatno “nježnijih” brodova za kružna turistička putovanja (kruzera) koji po pravilu izbjegavaju veća nevremena i olujno more. Ipak, iako su oni u osnovi kruzeri, “Queen Victoria” i njene dvije sestre “Queen Elizabeth” i “Queen Anne” su ipak u sebi zadržale neke od osobina klasičnih lajnera – prvenstveno u smislu unutrašnjeg uređenja. Stoga, kada stupite na “Queen Victoria” nećete steći utisak da ste na nekom bezličnom “plovećem hotelu i rizortu” kakvi su uobičajeno, kruzeri drugih brodovlasnika, jer se Cunard postarao da ovdje ipak imate dojam da se nalazite na, prvenstveno, brodu čiji je osnovni smisao plovidba. Brod ima ukupno 16 paluba od kojih je 12 dostupno putnicima.

Ovaj utisak vema decentno i nenametljivo, ali permanento nameće dizajn enterijera ovog kruzera, nešto tamnijih tonova, tako karakterističnih za viktorijansku Englesku krajem 19. stoljeća. Brod koji nosi ime britanske kraljice Viktorije (1819-1901) koja je skoro 64 godine bila na tronu Britanske imperije, u velikom dijelu svojih klasično dizajniranih i uređenih javnih prostora poput veličanstvenog centralnog lobija sa stepeništem koje se proteže u visini tri palube, odnosno Royal Court Theatra koji se nastavlja na ovaj lobi, nosi simboliku i direktnu asocijaciju na viktorijansku Britaniju. Sve je u masivnom, punom plemenitom drvetu, teškom mesingu, granitu, mermeru i bogato tkanim tepisima, a stepeništem dominira mozaik u drvu sa siluetom samog broda “Queen Victoria” – reljefom koji je izradio poznati škotski skulptor Džon Mek Kena.

Iz skoro svakog detalja u unutrašnjosti “Queen Victorie” izvire tradicija i diskretni šarm britanske aristokratije – počev od brojnih umjetnina koje krase enterijer, raskošnih lustera što vise nad lobijima i salonima, preko decentne dekoracije brojnih detalja, mnogih maritimnih portreta slavnih starih Cunardovih brodova iz 186-godišnje istorije te kompanije ili njihovih velikih modela, do portreta same kume broda – aktuelne britanske kraljice Kamile.

Ona je 2007. kao tadašnja vojvotkinja od Kornvola, krstila ovaj brod. Iako se u prvom navratu boca šampanjca kojom je Kamila krstila brod nije razbila o njegovu oplatu što se u pomorstvu smatra skoro-pa-garantovanom nesrećom i baksuzom po novi brod, ipak je “Queen Victoria” uprkos ovom sujevjerju, u proteklih 19 godina svoje karijere na svjetskim morima i okeanima bila prilično srećan brod koji nije doživio nikakav veći incident ili ozbiljniji problem….

Prema pramcu broda nastavlja se bogato opremljeni kazino čiji je lend-mark takođe maštovito stepenište sa replikom jednog od londonskih starih uličnih časovnika. Izradila ga je firma “Dent” – ista ona koja je napravila satni mehanizam čuvenog Big Bena.

Posebnost “Queen Victorie” je i njena biblioteka, jedna od najvećih i najbogatijih koja plovi okeanima. Ona čitaocima nudi par desetina hiljada naslova na više jezika i redovno se dopunjava. Sva u drvetu, na dva nivoa i spiralnim drvenim stepenicama u podnožju kojih je veliki starinski globus, biblioteka je jedno od najimpresivnijih mjesta na brodu i često je puna putnika koji ovdje zaista uživaju u jedinstvenom ambijentu, tišini i dobroj litreraturi zbog koje neki od njih često “zaborave” da odu na brojne teatarske, filmske, muzičke i druge zabavne programe što se svakodnevno priređuju na više mjesta na brodu – prvenstveno u velikom teatru na pramcu koji je uređen i dekorisan poput nekog londonskog pozorišta sa početka 20. vijeka, sa sve privatnim ložama sa strana centralnog gledališta.

Putnicima su na raspolaganju impresivni SPA i fitness centri, šoping centar, otvoreni bazeni brojni restorani, barovi i saloni sa različitim konceptima i ponudom – od elegantnog glavnog Bitannia restorana, preko Lido Restorana, Yacht Cluba, Winter Gardena, Comodore Cluba, klasičnog brotanskog Goldren Lion Puba, do posebnog salona namijenjenog pušačima a koji je sasvim prigodno, imenovan Churchill Lounge po najčuvenijem britanskom premijeru i jednom od najpoznatijih ljubitelja tompusa na svijetu – Vinstonu Čerčilu.

Cunard je jedinstven i po tome što na “Queen Victoria” i drugim svojim brodovima i danas zadržava svojevrsnu reminiscenciju nečega što je nekada bila podjela putnika po klasama, odnosno platnim razredima, pa su neki od sadržaja poput prestižnog Queen Grill i Princess Grill restorana sa pripadajućim salonima i terasama, namijenjeni samo putnicima koji plaćaju skuplje karte za putovanje u superluksuznim penthausima, u odnosu na ostale koji na brodu borave u uobičajenim kabinama.

“Ne bih to nazvao klasičnom podjelom putnika po klasama jer je riječ o načinu na koji je organizovano samo posluživanje hrane u glavnim brodskim restoranima gdje je najveći Britannia standardno namijenjen za putnike u kabinama, Britannia Club za one u apartmanima, a Queen Grill i Princess Grill za one u penthausima. Svi ostali javni prostori na brodu su dostupni svim putnicima pod jednakim uslovima i ovo je nešto što je tek lagano i specifično pozicioniranje naše ponude za razne goste koji sami biraju pakete i smještaj na brodu koji njima najviše odgovaraju”, kaže zapovjednik kruzera, kapetan Endruju Hol.

Ovaj 54-godišnjak sa jugozapada Engleske je na more otišao još kao 19-godišnji dječak, nastavljajući porodičnu tradiciju, pa je prve korake u pomorstvu napravio kao kadet i kasnije oficir na pomoćnim brodovima britanske Ratne Mornarice iz Royal Fleet Auxiliary flote, da bi kasnije prešao na putničke brodove P&O Cruisesa, odnosno Cunarda – obje ove kompanije su u vlasništvu najvećeg svjetskog konglomerata kruzing industrije, američkog Carnivala.

Kapetan Hol za sobom ima uspješnu i bogatu karijeru tokom koje je pored ostaloga, plovio i kao oficir na čuvenim britanskim lajnerima “Queen Elizabeth 2” i “Canberra”, a kasnije je kao zapovjednik na impresivnoj “Queen Mary 2”, odnosno sada na “Queen Victoria”. Brodovima Cunarda on zapovijeda već deset godina i kaže da su mu na toj dužnosti, sigurnost broda, putnika i posade i njihova dobrobit glavni prioriteti. Ističe da je veoma izazovno voditi brigu o gotovo svim aspektima besprekornog funkcionisanja čitavog jednog malog plovećeg grada kakva je “Queen Victoria” te činjenici da je na čelu internacionalne posade u kojoj su pripadnici pedestak raznih nacija sa svih krajeva svijeta – jednako nacionalno raznorodni kao što su to i putnici koji dolaze da uživaju u jedinstvenom ambijentu i atmosferi što su se do danas sačuvali na Cunardovim brodovima.

“Cunard je premijum kompanija koja nudi izuzetno visok nivo usluge, ali i ne zaboravlja neke tradicionalne aspekte ove djelatnosti, te vodi računa da i danas u 21.vijeku, uvaži neke stare, dobre tradicije i brodske običaje te je upravo taj specifičan Cunardov “šmek” ono što putnike privlači našim brodovima”, kaže kapetan Hol koji je u skladu sa jednom od tih drevnih tradicija, na svakom pojedinačnom putovanju, domaćin po jedne posebne svečane večere – Captain’s Gala. Ona podrazumijeva i obavezu za sve – kako oficire koji su domaćini za stolovima putnicima, tako i samih putnika da se posebno svečano obuku, pa su ceremonijalne uniforme, odnosno odijela sa kravatom ili smokinzi, te večernje toalete za dame, za tu posebnu noć, neizostavni dress code.

Jedna od tradicija karakterističnih za Cunard je i to što je ova kompanija i dalje glavni servisni koridor koji se proteže čitavom dužinom broda od pramca do krme u visini donjih paluba, a koji služi da se posada, od mašinskog, do servisnog i tzv. bijelog osoblja, može brzo kretati po cijelom brodu i raznositi prtljag, opremu ili hranu i ostale potrepštine, van vidnog polja putnika, i dalje na Cunardu u popularnom marinskom slengu naziva The Burma Road. Ovaj dio broda koji su “Informacije CG” takođe ekskluzivno ovog puta mogle da vide, sa svojih strana sadrži sva skladišta, glavnu infrastrukturu, glavne kuhinje i praonice, prostorije za ishranu posade, kao i prostorije za sakupljanje i tretman otpada.

Svoje popularno ime ovaj od očiju javnosti sakriveni dio broda na kruzerima Cunarda dobio je nakon Drugog svjetskog rata jer su članovi posade koji su ovdje angažovani svoj neprekidan i najčešće vrlo naporan rad u ovom koridoru, poredili sa iscrpljujućim uslovima u kojima su britanski ratni zarobljenici gradili puteve po Burmi tokom japanske okupacije. Zbog izuzetno brzog tempa i veličine aktivnosti koja se ovdje obavlja tokom najvećeg dijela svakog dana, na Burma Road brodskom koridoru važe i posebna pravila saobraćaja kako bi se spriječili sudari između brojnih viljuškara, kolica ili paletara koji se ovuda neprekidno kreću, zajedno sa gomilom ljudi što ovuda vrvi kao u košnici.

I dok je visina komandnog mosta “kraljevstvo” zapovjednika, kapetana Hola i njegovih nautičkih oficira, duboko u unutrašnjosti “Queen Victorie” na najnižim palubama je “carstvo” upravitelja stroja, inženjera Ljubena Georgijeva. Ovaj bugarski pomorski strojar na čelu je tehničkog odsjeka broda, koga čini 81 osoba što se brine o svemu – od rada brodskih motora, preko električnih, vodovodnih i hidrauličnih instalacija, do klimatizacije, ventilacije, funkcionisanja IT sistema, do upravljanja otpadom.

“Srce broda je njegov dizel-električni pogon koji čini ukupno šest srednjehodnih dizel motora Sulzer Wartsilla – dva sa po 16 i četiri sa po 12 cilindara, a koji je ukupne snage 86.000 konja. Ti motori rade kao generatori, odnosno proizvode električnu energiju koja služi za pogon broda, ali i za funkcionisanje svih ostalih brodskih sistema od boutrastera, rasvjete, proizvodnje slatke vode do klimatizacije. Struja koju proizvode dizel generatori koristi se prvenstveno za pogon dva ABB azipoda sa porivnim elektromotorima ukupne snage 33,4 megavata. Azipodi se nalaze na krmi broda i služe kako za pogon, tako i za kormilarenje odnosno upravljanje brodom jer se mogu zakretati preko hidrauličnih motora. Svaki azipod na sebi nosi po jedan četvorokrilni propeler koji se nalazi na njegovom prednjem kraju, usmjeren prema pramcu broda, da bi efikasnije i neometano “vuzkao” vodu na sebe – kao što to rade propeleri na nekim avionima”, objašnjava kapo makine Ljuben Georgijev navodeći kao kuriozitet i podatke da svaki azipod teži 185 tona, propeler na njemu je promjera 5,5 metara, a svaka od njegovih lopatica je težine 4,8 tona.

Ovakav pogon “Queen Victiria” pri maksimalnom opterećenju daje najveću brzinu plovidbe od 24 čvora i ekonomsku od 21 čvora, pri kojoj se brod može okrenuti za 180 stepeni u krugu promjera 544 metra, a sa te brzine se potpuno zaustaviti za 6,5 minuta u slučaju bilo kakve vanredne potrebe za takvim ekstremnim manevrom.

“Što se potrošnje goriva tiče ona zavisi od toga koliko od šest motora imamo u pogonu i koliko su oni opterećeni. Kada smo sinoć dolazili sa Krfa u Kotor, vozili smo smanjenom brzonom od 16 čvorova pa je i potrošnja bila nešto niža od uobičajene. Za nešto više od deset sati plovidbe potrošili smo oko 54 tone goriva, što znači da bi dnevna potrošnja bila skoro 130 tona”, kaže Georgijev dodajući da to varira zavisno od raznih drugih potreba broda – prvenstveno energetskih zahtjeva hotelskog i smještajnog dijela, posebno kada je u pitanju neophodna dnevna proizvodnja slatke vode za tehničke potrebe, a koja se od morske vode pravi tretmanom u evaporatorima i postrojenju za reverzibilnu osmozu.

“E sad, ako imate u vidu da prosječna četvoročlana porodica u svojoj kući mjesečno potroši do 25 kubika vode, a da mi ovdje dnevno u prosjeku proizvedemo i potrošimo od 400 do 600 kubika vode, a u ekstremnim situacijama i preko 1.200 kubika, onda možete da zamislite kolika su naprezanja tog sistema i ljudi koji ga opslužuju”, navodi kapo iz Bugarske.

U klimatizovanoj glavnoj kontrolnoj sobi pogona na “Queen Victoria” 24 sata dnevno, u smjenama dežuraju oficiri i strojhari koji preko niza indikatora, senzora, kompjutera i LCD panela nadziru i upravljaju radom svih djelova ovog izuzetno kompleksnog tehnološkog sistema. Tek kada iz control rooma siđete dvije palube niže na nivo glavne strojarnice u kojoj je smješteno šest velikih dizel-agregata, te osjetite zaglušujuću buku, vrelinu, miris i vibracije 16-cilindričnog Sulzera koji se “vrti” na 514 okretaja u minutu i pritom isporučuje skoro 15.500 konja snage, postanete svjesni koliko je zapravo ova mašinerija kompleksna, moćna i koliko iskustva i znanja posade treba da se ona drži pod kontrolom i pravilno i sigurno koristi.