Prodavnice postaju kiosci da bi radili nedjeljom: Novi primjeri zloupotreba Zakona o unutrašnjoj trgovini

Inspekcija za sedam mjeseci izrekla 244 prekršajna naloga i kazne vrijedne 123 hiljade eura, ali prekršioci i pored toga nastavljaju da rade nedjeljom jer im se više isplati Organizacije trgovaca i poslodavaca traže od države da preispita zakonska rješenja kako bi spriječili zloupotrebe

Tokom ove ljetnje sezone povećan je broj manjih trgovaca koji otvaraju radnje nedjeljom i praznicima i time krše član 35b Zakona o unutrašnjoj trgovini. Kazne ih ne zaustavljaju jer njihov iznos ostaje isti bez obzira na ponavljanje prekršaja. U praksi se javljaju slučajevi da se prodavnice preregistruju u kioske kako bi radili nedjeljom, to je saopšteno “Vijestima” iz Tržišne inspekcije, ali i iz poslodavačkih organizacija trgovaca koji traže da donosioci odluka preispitaju ovo zakonsko rješenje jer se ideja o danu odmora za radnika ovim obesmišljava.

Direkcija za tržišnu inspekciju je u periodu od početka godine do 30. jula tokom kontinuiranog inspekcijskog nadzora nad primjenom člana 35b Zakona o unutrašnjoj trgovini, utvrdila 161 nepravilnost, odnosno rad nedjeljom i u dane državnih i drugih praznika, na osnovu čega je donijela 244 prekršajna naloga i izrekla novčane kazne vrijedne 123.400 eura.

“Podnesen je jedan zahtjev za pokretanje prekršajnog postupka. Privredni subjekti odnosno poslovni objekti kod kojih je utvrđeno nepoštovanje odredbi člana 35b Zakona o unutrašnjoj trgovini, zatvoreni su za vremenski period za koji rad nije dozvoljen, u skladu sa zakonom. Zakonom u unutrašnjoj trgovini, za nepoštovanje zabrane rada, propisane su novčane kazne od 1.000 eura za pravno lice, 200 eura za odgovorno lice u pravnom licu, 300 eura za preduzetnika i 200 eura za fizičko lice. Visina kazni ostaje ista bez obzira na broj utvrđenih prekršaja kod istog trgovca”, naveli su “Vijestima” iz Tržišne inspekcije.

Odbor za trgovinu Privredne komore prije deset dana je ukazao da postoje sve izraženije zloupotrebe zakonskih izuzetaka koji omogućavaju rad pojedinih trgovinskih objekata nedjeljom, državnim i drugim praznicima čime narušavaju tržišnu ravnopravnost i zahtijevaju hitnu reakciju nadležnih institucija.

Ti zakonski uzuzeci trgovina koje mogu da rade nedjeljom su kiosci/trafike i prodavnice na benzinskim pumpama, međutim, većina zloupotreba se dešava kroz korišćenje nepreciznih zakonskih odredbi šta je kiosk, koliki on može da bude i šta može da prodaje.

Iz Odbora za trgovinu PKCG-a navode da pojedini trgovci kroz preregistraciju objekata, izmjene njihove organizacije ili druga kreativna tumačenja zakonskih odredbi koriste mogućnost rada nedjeljom, dok oni koji poštuju propise posluju u nepovoljnijem položaju, zbog čega su pozvali na odlučnije institucionalno djelovanje.

Iz Tržišne inspekcije “Vijestima” su kazali da u periodu od početka godine do kraja jula bilježe blagi porast privrednih subjekata, koji krše odbredbu člana 35b Zakona o unutrašnjoj trgovini, uzimajući uporedni period za 2025. godinu.

“Tokom ljetnje turističke sezone primijećeni su pokušaji pojedinih trgovaca da preregistruju objekte u suvenirnice, kioske ili trafike kako bi izbjegli primjenu zakona. Direkcija za tržišnu inspekciju, odnosno tržišni inspektori, dosljedno primjenjuju Zakon o unutrašnjoj trgovini, kao i Zakon o prekršajima, a u vezi s visinom kazne. Dakle, iznos novčane kazne se ne mijenja bez obzira na učestalost prekršaja. Tržišni inspektori kontinuirano vrše nadzor kod privrednih subjekata koji ponavljaju prekršaj. U skladu s nadležnostima Direkcije za tržišnu inspekciju, kao i preporukama Koordinacionog tijela za usklađivanje i praćenje inspekcijskog nadzora, svakodnevno se sprovode pojačane kontrole nad primjenom člana 35b Zakona o unutrašnjoj trgovini, s posebnim akcentom na primorske opštine, kako bi se obezbijedila dosljedna primjena zakona i ravnopravni uslovi poslovanja za sve učesnike na tržištu”, naveli su iz Tržišne inspekcije “Vijestima”.

Na sjednici odbora za trgovinu glavna tržišna inspektorka Marina Radulović kazala je da oni kontinuirano sprovode kontrole i zatvaraju objekte koji posluju suprotno propisima, ali da postojeća kaznena politika nije dovoljno odvraćajuća zbog čega se prekršioci često ponavljaju.

Trgovci su ukazali da se zabrana rada, koja se u ovim slučajevima izriče prekršiocima, najčešće odnosi samo na taj dan kada je prekršaj utvrđen, da su kazne niske i da je potrebno izmijeniti kaznene politike kako bi se efikasnije sankcionisalo kršenje i spriječile zloupotrebe koje narušavaju tržišnu konkurenciju, posebno kod onih koji ponavljaju prekršaje.

Odbor je zaključio da treba pripremiti inicijativu za unapređenje ovog zakonodavnog okvira, odnosno da se preciznije definišu zakonski izuzeci, unaprijedi kaznena politika i jačanje koordinacije nadležnih inspekcijskih organa, kako bi se spriječile zloupotrebe, obezbjedili jednaki uslovi poslovanja i dosljedna primjena propisa.

Iz Unije poslodavaca su početkom ove sedmice saopštili da je za 30 dana zatvoreno 118 maloprodajnih objekata zbog rada nedjeljom i da to pokazuje koliko je zakon o zabrani trgovine loš i ponovo pozvali da se razmoti njegovo ukidanje.

Podsjetili su da je Ustavni sud poništio ovaj član zakona iz 2019, a da je zatim Skupština ponovo usvojila član sa skoro istim tekstom. Poslodavci i sindikati su bili postigli kompromisno rješenje – da tokom sezone može nedjeljom u jednoj smjeni da radi jedna trgovina trgovačkog lanca u jednoj opštini, dnevnicu uvećanu za 80 odsto i obavezan slobodan naredni vikend, ali Skupština nije prihvatila takvo rješenje.

Kršenja zabrane rada nedjeljom najčešće se dešavaju na primorju tokom ove sezone.

“U Direkciji za tržišnu inspekciju zaposleno je 40 inspektora. Trenutno u ljetnjoj turističkoj sezoni na primorju imamo 16 inspektora koji su svakodnevno na terenu, dok se manji broj inspektora nalazi na teritoriji opštine Podgorica. Takođe, u cilju kontrola poštovanja zabrane rada nedjeljom i u dane državnih i drugih praznika, kao i pokrivenosti terena, povećava se broj angažovanih inspektora u primorskim opštinama”, navedeno je iz ove inspekcije.

Nadležnost ove inspekcije su i kontrola regularnosti unutrašnje trgovine i usluga, bezbjednost proizvoda, efikasno korišćenje energije, zaštita ekonomskih interesa potrošača, zaštita prava intelektualne svojine,…

Kada je prvi put razmatran ovaj član zakona na skupštinskom odboru za ekonomiju 2019. godine, jedno od pitanja poslanika bilo je zbog čega su kiosci i trafike definisani kao izuzeci koji mogu da rade nedjeljom.

Odgovor predstavnice Ministarstva ekonomije kao predlagača bio je da je Ustavom zagarantovano pravo građana na informisanje i da mora postojati neko ko će nedjeljom prodavati novine i da su zbog toga odlučili da trafike i kiosci budu izuzetak.

Međutim, u praksi se desilo da trafike postaju sve veće i sa sve većim asortimanom prodaje, a da neke od njih uopšte nemaju novine u ponudi i da to ukazuje na zloupotrebe ovog izuzetka.