Skoro spremni, ali će Brisel presuditi: Dokle se stiglo sa poglavljima 23 i 24 i mogu li biti zatvorena do kraja godine

Trenutno se radi na finalizaciji potrebnih aktivnosti za Poglavlje 23 i dokazivanju djelotvorne primjene usvojenih propisa i reformi, uključujući uspostavljanje uvjerljivog i održivog bilansa rezultata, kaže Jelena Grdinić

Činjenica da smo za kratko vrijeme uspjeli da realizujemo više od 90% preuzetih obaveza za Poglavlje 24 pokazuje da postoje i kapacitet i politička volja da se posao završi do kraja, istakla Jovana Mijović

Crna Gora nije tražila niti planira da traži tranzicioni period u odnosu na bilo koje završno mjerilo

Crna Gora privodi kraju obaveze iz pregovaračkih poglavlja 23 i 24, koja se odnose na vladavinu prava, i očekuje njihovo privremeno zatvaranje u decembru ove godine.

To su “Vijestima” rekle šefice radnih grupa za poglavlja 23 (Pravosuđe i temeljna prava) i 24 (Pravda, sloboda i bezbjednost) Jelena Grdinić i Jovana Mijović, ističući da Crna Gora nije tražila niti planira da traži tranzicioni period u odnosu na bilo koje završno mjerilo.

Crna Gora je do sada privremeno zatvorila 18 pregovaračkih poglavlja, od ukupno 33, koja su sva otvorena. Cilj Vlade je da do kraja ove godine zatvori sva preostala poglavlja, kako bi Crna Gora postala članica EU 2028. godine…

Poglavlja 23 i 24 se smatraju najtežim, uz Poglavlje 27 (Životna sredina), pa će ona biti zatvorena posljednja.

Kod ranijeg proširenja, kada su Bugarska i Rumunija 2007. postale članice EU, uveden je poseban Mehanizam saradnje i verifikacije (CVM), kojim je Evropska komisija i nakon pristupanja nadzirala otklanjanje preostalih slabosti u pravosuđu i borbi protiv korupcije. EK je taj mehanizam formalno zatvorila u septembru 2023.

Iskustvo sa tim modelom uticalo je na pooštravanje pristupnog procesa, pa se od država Zapadnog Balkana u poglavljima 23 i 24 traži da ključne reforme sprovedu i pokažu održive rezultate prije zatvaranja pregovora, umjesto da se njihovo ispunjavanje ostavlja za period nakon članstva. To je predviđeno novom metodologijom proširenja iz 2020. koju je Crna Gora prihvatila.

Iz Evropske komisije su Crnoj Gori više puta poručili da, kada je u pitanju vladavina prava, “mora izgraditi bilans rezultata u primjeni reformi i pokazati rezultate u praksi”.

Pozitivan IBAR (Izvještaj o procjeni ispunjenosti privremenih mjerila za poglavlja 23 i 24) koji je Crna Gora dobila u junu 2024. bio je prekretnica jer je EU ocijenila da su privremena mjerila u cjelini ispunjena. Time su za poglavlja 23 i 24 utvrđena završna mjerila, a otvorena je i mogućnost ubrzanog privremenog zatvaranja ostalih pregovaračkih poglavlja.

Dato je ukupno šest završnih mjerila koja se odnose na reformu pravosuđa, borbu protiv korupcije, poštovanje ljudskih prava, migracije, azil i vize, te organizovani kriminal.

Šefica Radne grupe za Poglavlje 23 Jelena Grdinić poručuje da se proces zatvaranja tog poglavlja nalazi u završnoj fazi.

“U toku su pripreme završnog izvještaja i završne pregovaračke pozicije, što potvrđuje da je Crna Gora ostvarila značajan napredak u ispunjavanju završnih mjerila, odnosno da je realizacija preostalih aktivnosti u poodmakloj fazi”, kazala je.

Podsjeća da nakon što je Evropska unija u junu 2024. godine potvrdila da je Crna Gora, u cjelini, ispunila privremena mjerila, utvrđena su tri završna mjerila za Poglavlje 23 razrađena kroz 17 podmjerila.

“Dakle, trenutno se radi na finalizaciji potrebnih aktivnosti i dokazivanju djelotvorne primjene usvojenih propisa i reformi, uključujući uspostavljanje uvjerljivog i održivog bilansa rezultata”, kazala je.

Grdinić ističe da se u prethodnom periodu na tome intenzivno radilo uz aktivnu saradnju svih nadležnih resora Vlade, pravosudnih institucija, nevladinog sektora i partnera iz Evropske komisije.

“Sa zadovoljstvom možemo konstatovati da se realizacija obaveza privodi kraju i očekujemo da će dinamika privremenog zatvaranja Poglavlja 23 biti u skladu sa planom, odnosno da će ono biti zatvoreno u decembru 2026. godine”, rekla je.

Ona je dodala da će konačnu ocjenu ispunjenosti završnih mjerila i odluku o privremenom zatvaranju donosi Evropska unija, na osnovu rezultata ostvarenih u zakonodavnom i institucionalnom okviru, ali prije svega u njegovoj praktičnoj primjeni.

Prema njenim riječima, Crna Gora nije tražila, niti planira da traži tranzicioni period u odnosu na bilo koje završno mjerilo u Poglavlju 23.

“Polazi se od toga da će sve obaveze neophodne za privremeno zatvaranje ovog poglavlja biti ispunjene u predviđenom roku”, kazala je.

Grdinić objašnjava da se tranzicioni periodi, po svojoj prirodi, odnose na vremenski ograničena odstupanja od pune primjene pojedinih djelova pravne tekovine EU nakon pristupanja.

Podsjeća da je u odnosu na Poglavlje 23, međutim, fokus na potpunom ispunjavanju završnih mjerila, djelotvornoj primjeni reformi i dokazivanju održivih rezultata prije zatvaranja poglavlja.

“Shodno tome, očekivanje Crne Gore je da Poglavlje 23 bude privremeno zatvoreno u decembru 2026. godine, bez traženja tranzicionih aranžmana”, poručila je.

Šefica Radne grupe za Poglavlje 24 Jovana Mijović rekla je nakon što je Crna Gora u junu 2024. godine dobila IBAR, “koji je predstavljao značajan korak u pregovaračkom procesu”, pred Crnom Gorom su postavljena tri završna mjerila u poglavlju 24.

“Veoma smo optimistični kada je riječ o realizaciji preostalih obaveza i vjerujemo da sva završna mjerila možemo ispuniti u predviđenom roku. U prilog tome govori i činjenica da smo u veoma kratkom periodu realizovali više od 90% obaveza koje proizlaze iz završnih mjerila za Poglavlje 24”, navela je.

To je, kako je dodala, rezultat intenzivnog rada svih i jasne posvećenosti procesu evropskih integracija.

Pojašnjava da završna mjerila obuhvataju veoma širok i zahtjevan set oblasti – od bezbjednosti i kontrole granica, borbe protiv organizovanog kriminala, usklađivanja sa šengenskim standardima, migracija i azila, do vizne politike i borbe protiv trgovine ljudima.

“Upravo činjenica da smo za kratko vrijeme uspjeli da realizujemo više od 90% preuzetih obaveza pokazuje da postoji i kapacitet i politička volja da se posao završi do kraja”, rekla je Mijović.

Kako kaže, preostalih nekoliko obaveza je jasno definisano, na njima se intenzivno radi i očekuje da će i one biti realizovane u roku.

“Zato smo uvjereni da možemo biti zadovoljni dosadašnjom dinamikom i da ćemo, uz nastavak ovakvog intenziteta rada, ispuniti preostale obaveze iz završnih mjerila. Naš cilj nije samo formalno zatvaranje poglavlja, već dostizanje standarda koji će dugoročno unaprijediti bezbjednost građana, upravljanje migracijama, zaštitu granica i ukupnu sigurnost Crne Gore”, poručila je.

Na pitanje da li će Crna Gora tražiti tranzicioni period za neka mjerila, odgovorila je da obaveze koje je potrebno ispuniti prije dana pristupanja ne predstavljaju prelazni period niti derogaciju, već se u zajedničkoj i poziciji Crne Gore tretiraju kao obaveza države, odnosno obaveza koju je država dužna ispuniti od zatvaranja do dana pristupanja.

“S tim u vezi, za obaveze iz Poglavlja 24 neće biti neophodan tranzicioni period”, poručila je.

Evropska komisija je završna mjerila ispostavila u Zajedničkoj pregovaračkoj poziciji.

U poglavlju 23, ona se odnose na: sprovođenje sveobuhvatne reforme pravosuđa; uspostavljanje snažnog i efikasnog sistema za prevenciju i suzbijanje korupcije; obezbjeđenje poštovanja osnovnih prava i sloboda utvrđenih Evropskom konvencijom.

“Crna Gora sprovodi sveobuhvatnu reformu pravosuđa u skladu sa pravnom tekovinom EU i evropskim standardima o nepristrasnosti, nezavisnosti, odgovornosti, efikasnosti, profesionalizmu, pristupu pravdi i kvalitetu”, prvo je završno mjerilo za Poglavlje 23.

U Zajedničkoj poziciji navodi se da će Crna Gora ispuniti ovo završno mjerilo kada, između ostalog, obezbijedi efikasno sprovođenje Strategije reforme pravosuđa i akcionih planova, trajnu nezavisnost, odgovornost, profesionalizam, pristup pravdi i integritet pravosudnog sistema, uključujući njegovu slobodu i otpornost na pokušaje neprimjerenog unutrašnjeg i spoljnog uticaja.

Za ispunjavanje ovog mjerila Crna Gora mora i da obezbijedi kapacitet, nezavisnost, odgovornost i efikasnost samoupravnih tijela pravosuđa, uključujući sastav i proces donošenja odluka Sudskog savjeta i osigura da je pravosudni sistem u cjelini efikasan, sa sudijama i tužiocima koji donose kvalitetne odluke i optužnice u razumnom roku.

Uspostavljanje vjerodostojnog i kontinuiranog niza uspješnih istraga, gonjenja i suđenja za ratne zločine, uključujući visokoprofilne slučajeve u potpunoj saradnji sa Međunarodnim rezidualnim mehanizmom za krivične sudove i obezbjeđivanje pristupa pravdi i reparacije žrtvama, takođe je jedan od uslova za ispunjavanje ovog mjerila.

Uspostavljanje snažnog i efikasnog sistema za prevenciju i suzbijanje korupcije, uključujući korupciju na visokom nivou, drugo je završno mjerilo, dok se treće odnosi na to da Crna Gora štiti osnovna prava kako u zakonodavstvu, tako i u praksi i potpuno je spremna da primijeni Evropsku povelju o osnovnim pravima i ostale relevantne propise EU po pristupanju.

U Zajedničkoj poziciji za poglavlje 24 piše da se završna mjerila odnose na rezultate u oblasti migracija, azila, vizne politike i kontrole granica; suzbijanje i prevenciju organizovanog kriminala; usklađivanje antiterorističkih politika sa zakonodavstvom EU.

Da bi Crna Gora ispunila prvo mjerilo, potrebno je da uspostavi evidenciju o “efikasnom upravljanju mješovitim migracionim tokovima, uključujući dokazanu sposobnost da pravilno kontroliše svoje granice”, da izgradi granične i prihvatne kapacitete i ostvari konkretne rezultate u borbi protiv ilegalnih migracija, krivičnog gonjenja i razbijanja mreža krijumčarenja migranata.

Crna Gora treba da osigura i postojanje funkcionalnog sistema azila u skladu sa zakonodavstvom EU, da obezbijedi adekvatno osoblje u upravi za azil i osigura odgovarajuće kapacitete za prijem.

U trećom podmjerilu piše da država mora svoju viznu politiku u potpunosti uskladiti s EU, “posebno ukidajući praksu izdavanja sezonskih viza i mijenjajući spiskove zemalja čiji su državljani pod obavezom vize i onih čiji su državljani oslobođeni te obaveze…”

EK je nekoliko puta upozoravala Crnu Goru da uskladi viznu politiku, zbog čega je Vlada u julu donijela odluku da državljanima Rusije, Bjelorusije, Turske, Kine i Saudijske Arabije od 1. novembra 2026. uvede vize.

Kako je objavila “Pobjeda” u subotu, Evropska unija priprema novi, ubrzani plan za završetak pristupnih pregovora sa Crnom Gorom, koji predviđa zatvaranje svih preostalih pregovaračkih poglavlja do kraja ove godine i pripremu prve verzije Ugovora o pristupanju do kraja septembra.

Prema informacijama “Pobjede”, ambasadori pet ključnih članica EU održali su u Briselu hitne konsultacije zbog političkih i društvenih dešavanja u Crnoj Gori. Izvori iz Evropske komisije tvrde da je zemlja izložena pojačanom hibridnom uticaju iz regiona, prije svega iz Srbije, koji bi mogao ugroziti njen evropski put.

Ambasadori su potom neformalno obavijestili Komisiju o zaključcima i preporukama za zaštitu pristupnog procesa Crne Gore.

Izrada Ugovora o pristupanju Crne Gore EU zvanično se nalazi u početnoj, pripremnoj fazi. Savjet EU je u maju formalno uspostavio ad hoc radnu grupu za izradu Ugovora o pristupanju Crne Gore.

Na narednoj međuvladinoj konferenciji između Crne Gore i Evropske unije trebalo bi, prema saznanjima “Pobjede”, da budu privremeno zatvorena još četiri ili pet pregovaračkih poglavlja.

Ministarka evropskih poslova Maida Gorčević rekla je krajem jula u Skupštini da se u septembru očekuje zatvaranje Poglavlja 14 (Saobraćajna politika), koje je blokirala Hrvatska u julu.

Kako su “Informacije CG” ranije objavile, Zagreb je to poglavlje blokirao navodno zbog pitanja takozvane kabotaže, odnosno prava prevoznika iz jedne države da obavlja prevoz unutar druge države, ali i vazdušnih mapa tj. granice vazdušnog prostora. Hrvatska smatra da njihov trenutni prikaz može oslabiti poziciju te zemlje u budućem razgraničenju sa Crnom Gorom, imajući u vidu da granice toga prostora treba da se poklapaju s onima na kopnu, odnosno na moru.

Spekuliše se da su Hrvati “zakočili” zatvaranje ovog poglavlja i zbog opreme na aerodromu Ćilipi za koju se sumnja da je ukradena tokom napada na Dubrovnik 1991-1992. i prebačena u Crnu Goru.

Kako je objavila “Pobjeda”, dio plana EU podrazumijeva i veći angažman evropskih partnera u rješavanju otvorenih bilateralnih pitanja između Crne Gore i Hrvatske. U Briselu smatraju da bi trebalo intenzivirati dijalog između dvije države i pronaći kompromis koji neće blokirati završetak pregovaračkog procesa.