Sukob špijunskih službi u Vašingtonu usred sukoba sa Iranom

Spor CIA-e i kancelarije Tulsi Gabard oko podjele nadležnosti, pristupa podacima i deklasifikacije dokumenata narušava izradu analiza na koje se predsjednici SAD godinama oslanjaju

Američka Centralna obavještajna agencija (CIA) je prestala da doprinosi pojedinim obavještajnim procjenama, uključujući one koje se odnose na rat sa Iranom, a koje izrađuje kancelarija najvišeg obavještajnog zvaničnika u zemlji, dok eskaliraju sporovi oko razmjene obavještajnih podataka i podjele nadležnosti, kazali su za Rojters upućeni izvori.

Sukob između CIA-e i Kancelarije direktora nacionalne obavještajne službe (ODNI) traje više od godinu dana i narušava saradnju na analizama nacionalne bezbjednosti na koje su se predsjednici dugo oslanjali kako bi se nosili sa složenim spoljnopolitičkim izazovima, rekli su jedan američki zvaničnik i tri osobe neposredno upoznate sa slučajem.

Izvori su govorili pod uslovom anonimnosti kako bi razgovarali o osjetljivim internim pitanjima.

U središtu neslaganja je sukob oko radne grupe koju je u aprilu 2025. formirala Tulsi Gabard, direktorka nacionalne obavještajne službe, rekli su izvori.

CIA, na čijem je čelu direktor Džon Retklif, tvrdi da je Gabardina Grupa za inicijative direktora postupala nepromišljeno, zaobilazeći tradicionalne protokole za razmjenu obavještajnih podataka i skidanje oznake tajnosti, rekle su dvije osobe. Zvaničnici ODNI-ja kažu da je CIA uporno blokirala pristup te grupe obavještajnim podacima.

Slom saradnje između obavještajnih agencija dolazi u opasnom trenutku za Trampovu administraciju, dok su SAD upletene u sukob sa Iranom i suočavaju se sa bezbjednosnim izazovima koji sežu od kineskog vojnog širenja do ruskog rata protiv Ukrajine.

To takođe sugeriše da reforme sprovedene poslije 11. septembra 2001, kojima je uvedena funkcija direktora nacionalne obavještajne službe radi koordinacije 18 američkih obavještajnih agencija, nijesu okončale disfunkcionalnost sistema.

„ODNI bi trebalo da bude podsticaj sistema koji omogućava da arterije obavještajne zajednice nesmetano funkcionišu, da uklanja blokade”, rekla je Bet Saner, bivša zamjenica direktora nacionalne obavještajne službe tokom prvog mandata predsjednika Donalda Trampa.

„Kada to ne radite, otvarate mogućnost da se agencije prosto povuku u svoje zatvorene kanale, čime stvarate uslove za obavještajne propuste.”

Gabard je prošle sedmice rekla da će se 30. juna povući sa mjesta Trampove najviše obavještajne zvaničnice, navodeći bolest svog supruga. Tramp je danas saopštio da će za vršioca dužnosti direktora nacionalne obavještajne službe imenovati šefa Federalne agencije za stambeno finansiranje Bila Pultija.

Potez CIA-e da znatno smanji svoj doprinos procjenama koje izrađuje Gabardina kancelarija jedna je od najozbiljnijih posljedica uzajamnog nepovjerenja između tih agencija.

CIA je bila jedan od glavnih saradnika u izvještajima koje izrađuje Nacionalni obavještajni savjet (NIC), vodeće američko analitičko tijelo u obavještajnoj zajednici. Ti izvještaji imaju težinu, naročito tokom rata.

Dva izvora neposredno upoznata sa slučajem rekla su da su procjene o Iranu – gdje američka vojska ratuje od februara – među onima u kojima ta agencija više ne učestvuje redovno.

CIA i ODNI sada uglavnom funkcionišu kao dvije odvojene analitičke strukture, rekli su izvori.

Trvenja između agencija počela su ubrzo nakon što je Gabard u februaru 2025. stupila na dužnost, rekla su četiri Rojtersova izvora.

Jedan od njenih prvih poteza bio je da uspostavi čvršću kontrolu nad izradom Predsjedničkog dnevnog brifinga. CIA je dugo imala vodeću ulogu u sastavljanju tog brifinga, strogo povjerljivog dnevnog pregleda obavještajnih izvještaja koji se priprema za predsjednika.

Odnosi su se dodatno pogoršali osnivanjem Grupe za inicijative direktora, čiji je cilj bio da „iskorijeni” navodnu politizaciju obavještajne zajednice, navode izvori.

Grupa je takođe radila na skidanju oznake tajnosti sa dokumenata povezanih sa ubistvom bivšeg predsjednika Džona F. Kenedija, kao i na istrazi bezbjednosti glasačkih mašina i porijekla kovida-19.

Kritičari, među kojima su i pojedini bivši obavještajni zvaničnici, tvrde da je grupa osnovana kao sredstvo za osvetu protiv onih koje Tramp doživljava kao političke protivnike.

Članovi radne grupe su u više navrata pritiskali CIA-u da podijeli obavještajne podatke i materijale potrebne za završetak istraga koje je dodijelio ODNI, ali su smatrali da nije dostavljeno dovoljno, prema riječima dvije osobe upoznate sa slučajem.

U maju 2025. Gabard je smijenila dvojicu visokih zvaničnika CIA-e koji su predvodili NIC.

Jedan obavještajni zvaničnik, koji je želio da ostane anoniman, rekao je da je ODNI smijenio tu dvojicu „zato što su stvorili toksično radno okruženje, što je dokumentovano anketom među zaposlenima, i zato što su imali istoriju politizacije obavještajnih podataka”.

Zatim je u avgustu Gabard oduzela bezbjednosne dozvole 37 sadašnjih i bivših zvaničnika, pri čemu je otkriven identitet prikrivenog operativca CIA-e koji je službovao u inostranstvu.

Gabard je tvrdila da je tih 37 osoba politizovalo i odavalo obavještajne podatke, ali nije ponudila dokaze.

Bivši zvaničnici i drugi tvrdili su da je taj potez djelimično bio odmazda zbog obavještajne procjene iz 2017. prema kojoj je Rusija sprovela opsežnu operaciju uticaja kako bi predsjedničke izbore 2016. usmjerila u korist Trampa.

Tenzije između CIA-e i ODNI-ja izbile su u javnost prošlog mjeseca, kada je jedan oficir CIA-e, raspoređen u Grupu za inicijative direktora, pred senatskim odborom rekao da je agencija toj grupi blokirala pristup obavještajnim podacima o porijeklu kovida-19.

Taj spor pokrenuo je istragu kancelarije generalnog inspektora obavještajne zajednice, nezavisnog nadzornog tijela smještenog u okviru ODNI-ja, rekle su dvije osobe upoznate sa istragom.