U Crnoj Gori 44 slučaja hantavirusa u posljednjih deset godina

<!—->Dok američki sojevi, poput Andes virusa, mogu izazvati teški respiratorni oblik bolesti sa visokom smrtnošću, evropski hantavirusi uglavnom uzrokuju hemoragičnu groznicu s bubrežnim sindromom (HGBS), koja pretežno zahvata bubrege i krvne sudove. U Crnoj Gori se hantavirusna infekcija prati upravo kao hemoragična groznica s bubrežnim sindromom (HGBS).

Izbijanje infekcije hantavirusom na kruzeru MV Hondius, na kojem su preminule tri osobe, a više njih oboljelo, izazvalo je medijsku pažnju i zabrinutost javnosti. 

Na brodu se nalazi i crnogorska državljanka koja je, kako je potvrđeno iz Instituta za javno zdravlje, dobrog zdravstvenog stanja.Iz Instituta najavljuju da će pratiti situaciju i postupati u skladu sa međunarodnim zdravstvenim procedurama i preporukama relevantnih institucija. 

Apeluju i na javnost i medije da se informišu putem zvaničnih izvora, kako bi se spriječilo širenje neprovjerenih informacija, budući da je istraga o okolnostima događaja i dalje u toku.

Evropski sojevi virusa, prisutni kod nas i u regionu, razlikuju se od opasnijeg Andes hantavirusa povezanog sa izbijanjem zaraze na kruzeru MV Hondius.

Hantavirusi su grupa virusa koje prenose glodari i koji mogu izazvati tešku bolest kod ljudi. 

U Americi mogu uzrokovati hantavirusni kardiopulmonalni sindrom (HCPS) — tešku respiratornu bolest sa stopom smrtnosti do 50%. U Evropi i Aziji uzrokuju hemoragičnu groznicu s bubrežnim sindromom (HFRS), koja primarno pogađa bubrege i krvne sudove. 

Iz Instituta za javno zdravlje pojašnjavaju da se u Crnoj Gori  hantavirusna infekcija prati kao hemoragična groznica s bubrežnim sindromom (HGBS), koja se redovno registruje tokom prethodne dekade i često je povezana s epizootijama među mišolikim glodarima.

“U periodu od 2016. do 2025. godine, zabilježeno je ukupno 44 slučaja HGBS-a, bez smrtnih ishoda. Najveći broj slučajeva zabilježen je 2019. i 2021. godine (po 10 slučajeva, incidencija 1,6/100.000), dok je 2025. godina sa jednim registrovanim slučajem (incidencija 0,2/100.000) ispod desetogodišnjeg prosjeka. Ni u jednoj godini posmatranog perioda nije zabilježen smrtni ishod”, saopšteno je iz Instituta.

<!—->Koji tipovi hantavirusa su prisutni u Evropi i Crnoj Gori i po čemu se razlikuju od američkih?

U Americi, posebno u Južnoj i Sjevernoj Americi, dominira hantavirusni kardiopulmonalni sindrom (HCPS), kojeg uzrokuju virusi poput Sin Nombre i Andes, a koji pretežno zahvata pluća i može imati stopu smrtnosti i do 50%. Ovaj oblik bolesti nije evidentiran u Evropi, a ni rezervoari – glodari koji ga prenose – nisu prisutni na evropskom kontinentu. (ECDC, 2026)

U Evropi i Aziji prisutna je isključivo hemoragična groznica s bubrežnim sindromom (HGBS/HFRS), koja pretežno zahvata bubrege i krvne sudove, uz znatno nižu stopu smrtnosti — obično ispod 1 do 12%, zavisno od soja. 

Godišnje se u EU/EEA registruje između 1.500 i 5.000 potvrđenih slučajeva, uz značajne varijacije među godinama koje su povezane s ekološkim promjenama u populacijama glodara rezervoarskih vrsta. (ECDC, 2026)

Glavni evropski sojevi:

● Puumala virus (PUUV) — najčešći evropski soj, široko rasprostranjen u sjevernoj i zapadnoj Evropi. Prenosi ga šumska voluharica (Myodes glareolus). Uzrokuje blagi oblik HGBS-a poznat kao nefropatia epidemica. Stopa smrtnosti je niska, obično ispod 1%. (ECDC, 2026)

● Dobrava-Beograd virus (DOBV) — rasprostranjen pretežno u jugoistočnoj Evropi, uključujući Balkansko poluostrvo. Prenosi ga žutogrli miš (Apodemus flavicollis). Uzrokuje teže oblike HGBS-a sa stopom smrtnosti do 12%, te je epidemiološki najznačajniji soj za naš region. (ECDC, 2026)

● Saaremaa virus (SAAV) — prisutan u istočnoj i sjevernoj Evropi; prenosi ga prugasti poljski miš (Apodemus agrarius). Povezan je pretežno s poljoprivrednim staništima, a klinički značaj mu je manji. (ECDC, 2014)“U Crnoj Gori i širem regionu Balkana dominantno prisustvo ima upravo Dobrava-Beograd virus, koji uzrokuje teže kliničke slike u poređenju sa blažim sojevima koji se nalaze u sjevernoj Evropi.

Ovo je važan kontekstualni podatak koji razlikuje našu epidemiološku situaciju od, na primjer, skandinavskih zemalja, gdje dominira Puumala virus sa nižom stopom smrtnosti. U oba slučaja, prenos s čovjeka na čovjeka nije dokumentovan u Evropi — što je još jedna ključna razlika u odnosu na Andes virus u Južnoj Americi”, kazali su iz instituta.

Kako se prenosi hantavirus?

Prenos hantavirusa na ljude nastaje kontaktom s kontaminiranim urinom, izmetom ili pljuvačkom zaraženih glodara. Do zaraze može doći i, mada rjeđe, ujedom zaražene životinje. 

Aktivnosti koje podrazumijevaju kontakt s glodarima — kao što su čišćenje zatvorenih ili slabo provjetravanih prostora, poljoprivredni rad, šumarski rad i spavanje u objektima sa prisustvom glodara — povećavaju rizik od izloženosti. 

Prenos s čovjeka na čovjeka do sada je dokumentovan jedino kod soja Andes virusa u Americi i ostaje rijedak. Kada se i desi, vezan je za blizak i produžen kontakt, naročito među ukućanima ili intimnim partnerima, i čini se najvjerovatnijim u ranoj fazi bolesti. 

Koji su simptomi?

Simptomi kod ljudi obično se javljaju između jedne i osam sedmica nakon izloženosti, zavisno od vrste virusa. Tipično uključuju groznicu, glavobolju, bolove u mišićima te gastrointestinalne tegobe kao što su bol u stomaku, mučnina ili povraćanje. 

Na brodu MV Hondius WHO je registrovao febrilna stanja, gastrointestinalne simptome, te brzu progresiju ka upali pluća, akutnom respiratornom distres sindromu i šoku. 

“Hantavirusne infekcije praćene su stopom smrtnosti od ispod 1 do 15% u Aziji i Evropi, te do 50% u Americi. Ne postoji specifičan lijek ni vakcina protiv hantavirusa. Rana potporna medicinska njega i hitno upućivanje u ustanovu sa  jedinicom intenzivne njege mogu poboljšati izglede za preživljavanje”, kazali sui z Instituta.

WHO trenutno ocjenjuje da je rizik po globalnu populaciju od događaja na kruzeru MV Hondius nizak, i nastavlja da prati epidemiološku situaciju. (WHO DON599, 4. maj 2026)

Kako se zaštititi — preventivne mjere

Ne postoji lijek niti vakcina protiv hantavirusa, pa je sprječavanje kontakta s glodarima i njihovim izlučevinama osnovna i najdjelotvornija mjera zaštite, kažu u Institutu.

Prema preporukama CDC-a, ECDC-a i WHO-a, ključne preventivne mjere su sljedeće:

1. Kontrola glodara u domaćinstvu i oko njega

● Zatvoriti sve rupe, pukotine i otvore na zidovima, temeljima i krovovima kroz koje glodari mogu ući u objekat. 

● Hranu čuvati u hermetički zatvorenim posudama; ne ostavljati ostatke hrane ni kuhinjski otpad dostupnim glodarima.

● Postavljati klopke (zamke) uz unutrašnje zidove i redovno ih kontrolisati.

● Ukloniti nagomilana drva, kompost i ostale materijale koji služe kao potencijalna gnijezda i odmaknuti ih od temelja objekta. 

2. Otvaranje i čišćenje vikendica, planinarskih domova i neiskorišćenih objekata. Objekti koji su duže vrijeme bili neiskorišćeni (vikendice, planinske kuće, skladišta, staje) predstavljaju poseban rizik, jer se u njima često nastane glodari. Preporuke CDC-a i WHO-a su:

● Prije ulaska otvoriti sve prozore i vrata i prozračiti objekat najmanje 30 minuta, a za to vrijeme ostati napolju.

● Tokom čišćenja obavezno nositi rukavice (lateks, nitrile ili gumirane), masku (FFP2/N95 je preporučena) i zaštitnu odjeću s dugim rukavima.

● NIKADA ne usisavati, mesti niti brisati suve ostatke i gnijezda kao i potencijalne ostatke mokraće glodara jer takav način čišćenja raspršuje virusne čestice u vazduh. Umjesto toga: poprskati sve kontaminirane površine rastvorom bjelila ili natrijum-hipohlorita (1 čaša na 10 čaša vode) ili dezinfekcionim sredstvom, ostaviti da djeluje 5–10 minuta, a zatim obrisati mokrim krpama. 

● Mrtve glodare, gnijezda i kontaminirane predmete staviti u dvije plastične vreće, zavezati i odložiti kao komunalni otpad ili zakopati. Poslije čišćenja obavezno oprati ruke sapunom i vodom.

● Posteljinu, odjeću i tkanine isprati u vrućoj vodi s deterdžentom

3. Ponašanje u prirodi i na terenu

● Izbjegavati kontakt s glodarima i mjestima njihovog obitavanja — rupe u zemlji, kamenjare, gomile sijena i slame, stare zgrade u ruralnim područjima. 

● Tokom kampovanja, planinarenja i šumarskih radova spavati na podlozi koja nije direktno na tlu, koristiti vreću za spavanje u zatvorenom šatoru i ne ostavljati hranu dostupnom divljim životinjama. (ECDC, 2014)

● Lica koja obavljaju poljoprivredne radove (obrađivanje, sakupljanje sijena itd.) i šumarski radnici, su u povećanom riziku i preporučuje im se korištenje zaštitnih maski i rukavica tokom radova koji podrazumijevaju dodir sa prljavštinom i prašinom. (ECDC, 2014; WHO, 2026)

● Ne piti vodu iz neprovjerinih izvora, potoka ili bunara koji mogu biti kontaminirani izlučevinama glodara.

4. Lična higijena

● Redovno i temeljno prati ruke sapunom i vodom — posebno nakon rada na otvorenom, manipulacije hranom ili kontakta s potencijalno kontaminiranim površinama. (CDC, 2024)

● U slučaju ugriza glodara odmah oprati ranu sapunom i vodom i posjetiti ljekara. (WHO, 2026)

● Ako se jave simptomi — groznica, jak bol u mišićima, bol u leđima ili trbuhu — u roku od nekoliko sedmica nakon mogućeg izlaganja, hitno se obratiti ljekarskoj službi i napomenuti potencijalni kontakt s glodarima. (WHO, 2026)

Hantavirusna infekcija nije bolest svakodnevnog života u urbanim sredinama — rizik je pretežno u ruralnim predjelima veći i sezonski (kasno proljeće i jesen), vezan uz boravak u prirodi, rad na terenu i nekorištene objekte. 

Pravovremene i jednostavne mjere higijene i preventivnog ponašanja u većini slučajeva dovoljne su da se rizik svede na minimum.

“Za širu gradsku populaciju koja ne boravi u ruralnim područjima niti dolazi u kontakt s glodarima, rizik od hantavirusne infekcije je nizak. Najviše su izloženi poljoprivrednici, šumarski radnici, lovci, planinari, te osobe koje povremeno borave u vikend-kućama i planinarskim objektima. Pravovremenim informisanjem o simptomima i preventivnim mjerama moguće je efikasno smanjiti izloženost”, poručili su iz Instituta.

 <!—->