Uticaj, veze i mjesto na desnom centru: Šta članstvo u Evropskoj narodnoj partiji predstavlja za Spajićev PES

Ulaskom u EPP, Spajićeva stranka postala dio najveće i najuticajnije političke porodice u Evropi, pozicionirajući sebe kao stranku desnog centra, kaže Nikola Radišić

Iz PES-a nisu odgovorili kad i zašto su odlučili da EPP bude njihovo evropsko usmjerenje, da li su razmatrali članstvo u drugim partijama, te gdje je PES ideološki

Pridruženo članstvo Pokreta Evropa sad (PES) u Evropskoj narodnoj partiji (EPP) doprinijeće jačanju međunarodnog integriteta stranke premijera Milojka Spajića i omogućiti joj bliže veze s nekim od najuticajnijih partija na Starom kontinentu, kao i čelnim ljudima važnih evropskih institucija, ali istovremeno podrazumijeva i pozicioniranje PES-a na desnom centru, te usklađivanje s politikama EPP-a po pitanjima koja dijele Evropu – poput rata u Ukrajini ili statusa migranata.

To je za “Informacije CG” ocijenio dopisnik Televizije N1 iz Brisela Nikola Radišić, komentarišući potencijalne benefite, ali i obaveze koje bi Spajićeva partija mogla imati pridruženim članstvom u najvećem političkom savezu u Evropi.

Spajić je u utorak (30. jun), kad je odluka ozvaničena, naveo da članstvo u EPP-u znači neposredniju komunikaciju s liderima koji donose ključne odluke u Evropskoj uniji (EU), dodajući da “za Crnu Goru, ovo članstvo ima poseban značaj”.

“Kao najnaprednija država kandidat za članstvo u EU, Crna Gora ovim dobija još snažniju političku podršku u završnoj fazi pregovora i neposredniju saradnju s političkim liderima koji donose ključne odluke na evropskom nivou”, podvukao je on.

Poruke na sličnom fonu poslali su i članovi Predsjedništva PES-a, ministarka evropskih poslova Maida Gorčević i potpredsjednik Vlade Filip Ivanović, koji su kazali da će članstvo u EPP-u ubrzati proces evropskih integracija Crne Gore.

Predstavnici EPP-a pokrivaju brojne važne funkcije u evropskim institucijama, a iz tog saveza dolaze i predsjednica Evropske komisije Ursula fon der Lajen (njemačka Hrišćanska demokratska unija – CDU) i predsjednica Evropskog parlamenta (EP) Roberta Mecola (malteška Nacionalistička partija).

Iz Spajićeve stranke nisu odgovorili na pitanja “Informacije CG” kad i zašto su odlučili da EPP bude evropsko usmjerenje PES-a, da li su razmatrali članstvo u drugim evropskim partijama, ukoliko jesu – u kojim, te gdje vide PES ideološki – lijevo, desno ili na centru.

Nikola Radišić rekao je redakciji da ulazak PES-a u EPP znači da je Spajićeva stranka postala dio najveće i najuticajnije političke porodice u Evropi, pozicionirajući sebe na taj način kao stranku desnog centra.

On je pojasnio da je EPP najveća politička grupacija u EU i da okuplja partije desnog centra i centra, među kojima su demohrišćanske, konzervativne, centrističke i druge njima bliske proevropske stranke, navodeći da je svim tim partijama zajedničko zalaganje za socijalnu tržišnu ekonomiju, vladavinu prava i evropske integracije.

“Najveća su i najuticajnija grupacija i u EP, a njenim redovima pripadaju brojne vladajuće stranke država članica EU, kao što su njemački CDU/CSU ili Hrvatska demokratska zajednica (HDZ). Članstvo u EPP-u generalno će doprinijeti jačanju međunarodnog integriteta PES-a i omogućiti bliže veze s najuticajnijim evropskim partijama, njihovim liderima i institucijama, kao i mogućnost jače političke saradnje s Evropskom komisijom, Evropskim parlamentom i vladama država u kojima su na vlasti članice EPP-a”, kazao je Radišić.

Sagovornik je ocijenio da PES pridruženim članstvom dobija i veću mogućnost da kroz EPP učestvuje u oblikovanju stavova i politika te grupacije, ističući da EPP ne zahtijeva da njegove članice imaju identične programe, niti da mijenjaju svoje nacionalne politike, ali da se od njih očekuje da politika stranke bude usklađena s vrijednostima i političkim pravcem EPP-a.

“… Što PES u praksi i jeste: naglašavanje proevropske orijentacije, podrška ekonomskim reformama i tržišnoj privredi, fiskalna disciplina, jačanje institucija i vladavine prava… Međutim, od članica se očekuje visok stepen koordinacije i usklađivanja stavova o ključnim evropskim pitanjima, kao što su budžet EU, podrška Ukrajini, migracione politike ili azil”, ukazao je Radišić.

Uoči evropskih parlamentarnih izbora na ljeto 2024, EPP je objavio manifest u kom je, između ostalog, naveo da se zalaže da se broj službenika Evropske agencije za graničnu i obalsku stražu (Fronteks) poveća sa 10 na 30 hiljada, ali i da oni koji apliciraju za azil u EU budu prebačeni u tzv. “treće zemlje” do okončanja postupka.

U tom dokumentu piše i da im je dugoročni cilj “da razviju pravu evropsku odbrambenu uniju s integrisanim evropskim snagama na kopnu, moru, u sajber prostoru i u vazduhu”.

Radišić je podvukao da je PES postao pridruženi, a ne punopravni član, ali i da to nije neuobičajeno za stranke iz država koje nisu članice EU, ali dijele političke vrijednosti EPP-a. Dodao je da će, kad Crna Gora postane članica EU, Spajićeva stranka moći da zatraži punopravno članstvo.

“Pridruženi članovi učestvuju u radu tijela EPP-a, raspravama i političkoj koordinaciji, ali nemaju prava odlučivanja kao punopravne članice”, objašnjava on.

Osim ta dva “nivoa”, postoje i posmatrači koji, dodaje Radišić, mogu da prisustvuju sastancima i prate rad EPP-a, ali ne i da učestvuju u donošenju odluka i kreiranju politika te grupe.

Osim CDU-a, Nacionalističke partije i HDZ-a, punopravni dio tog saveza su i stranka “Naprijed Italija” na čijem je čelu ministar vanjskih poslova te države Antonio Tajani, Građanska koalicija poljskog premijera Donalda Tuska, kao i Slovenačka demokratska partija koju predvodi šef Vlade u Ljubljani Janez Janša.

Među pridruženim članovima su Bošnjačka stranka crnogorskog šefa diplomatije Ervina Ibrahimovića, Srpska napredna stranka Alekandra Vučića (iako formalno nije na njenom čelu), Stranka demokratske akcije Bakira Izetbegovića, VMRO-DPMNE aktuelnog premijera Sjeverne Makedonije Kristijana Mickoskog, Demokratska partija Albanije nekadašnjeg premijera i predsjednika te države Salija Beriše, HDZ Bosne i Hercegovine…

PES je 23. novembra prošle godine saopštio da je formalizovao članstvo u Centrističkoj demokratskoj internacionali (CDI), globalnom savezu hrišćanskih demokrata i desnog centra, što su pojedini analitičari ocijenili kao udaljavanje PES-a od liberalnog i progresivnog centra i približavanje evropskoj desnici.

Veliki dio stranka tog saveza – članice su i EPP-a.

Neke od članica CDI-ja su, osim Fidesa Viktora Orbana i HDZ-a Andreja Plenkovića, CDU njemačkog kancelara Fridriha Merca, francuski Republikanci, Narodna partija iz Španije, Savez vojvođanskih Mađara iz Srbije, Batkivšina nekadašnje ukrajinske premijerke Julije Timošenko…

Lider tog saveza je bivši predsjednik Kolumbije Andres Pastrana Arango, a potpredsjednici, između ostalih, Plenković, Orban, Janša, nekadašnji predsjednik Ekvadora Giljermo Laso…

CDI je nastao 1961. godine kao Svjetska unija hrišćanskih demokrata. Korijene vuče još iz perioda između dva svjetska rata, ima podružnice u Evropi, Latinskoj Americi, Africi i Aziji, a 1999. je promijenio ime u CDI zbog pristupa nehrišćanskih partija.