Istraživanje Građanske alijanse: Polovina crnogorske omladine ne osjeća se ozbiljno shvaćenom od strane institucija, ističući sistemske barijere u participaciji

Najnoviji rezultati studije nevladine organizacije Građanska alijansa (GA), detaljno predstavljeni u njihovom policy paperu pod nazivom „Jačanje smislenog učešća mladih u procesima donošenja odluka“, razotkrivaju duboko ukorijenjene sistemske, institucionalne i individualne prepreke koje značajno otežavaju aktivnu participaciju omladine u ključnim procesima odlučivanja u Crnoj Gori. Ovo opsežno istraživanje, koje je sprovela GA, pokazuje da alarmantnih 49 odsto mladih u državi smatra da zvanične institucije ne shvataju njihove stavove ozbiljno. Dodatno, čak 68,4 odsto ispitanika izjavilo je da uopšte nije, ili je bilo nedovoljno, uključeno u mehanizme donošenja odluka na različitim nivoima. Ovi podaci, kako je istakla Građanska alijansa, jasno ukazuju na potrebu za hitnim i sveobuhvatnim reformama.

Analiza identifikovanih smetnji za suštinsko učešće mladih, kako su naglasili iz GA, otkriva nekoliko fundamentalnih faktora. Skoro trećina ispitanika, preciznije 29,9 odsto, ističe deficit u znanju i adekvatnoj podršci kao primarnu barijeru. Nedostatak pravovremenih i relevantnih informacija predstavlja značajan problem za 25,3 odsto mladih, dok je ograničena dostupnost participacije specifičnim društvenim grupama navedena kao prepreka od strane 24,3 odsto njih. Ne manje važno, netransparentni procesi odlučivanja, koje je kao problem navelo 13,5 odsto anketiranih, dodatno doprinose osjećaju isključenosti i obeshrabruju mlade da se aktivnije angažuju.

Detaljna analiza percepcije učešća mladih dodatno potkrepljuje ove nalaze. Iz Građanske alijanse navode da izjava čak 68,4 odsto ispitanika o nedovoljnom ili potpunom izostanku angažmana u procesima donošenja odluka, bilo na lokalnom ili nacionalnom nivou, jasno signalizira izražen osjećaj marginalizovanosti. Nasuprot tome, svega 31,6 odsto mladih ima pozitivnu percepciju o sopstvenoj participaciji, što dodatno naglašava problem. Ovi podaci, prema tumačenju GA, ukazuju na akutni nedostatak autentičnih mogućnosti za participaciju, a mladi dodatno naglašavaju da čak i kada se uspiju uključiti u javne rasprave, konsultacije ili radne grupe, često im izostaje povratna informacija o tome kako su njihovi prijedlozi i sugestije uzeti u obzir. Ova praksa, kako ističu iz NVO, stvara osjećaj da je njihovo učešće samo formalnost, bez stvarnog uticaja.

Istraživanje takođe razotkriva značajnu neujednačenost u distribuciji participacije. Angažman mladih je prevashodno koncentrisan u većim urbanim centrima i među onima koji već posjeduju uspostavljene veze sa organizacijama civilnog društva ili javnim institucijama. Građanska alijansa posebno ističe da su mladi iz ruralnih područja, pojedinci iz socio-ekonomski ranjivih zajednica, pripadnici manjinskih grupa, kao i mladi sa invaliditetom, u izrazito nepovoljnoj poziciji. Ove grupe se suočavaju sa višestrukim, dodatnim preprekama, koje se protežu od fundamentalnog nedostatka informacija do značajnih logističkih i finansijskih ograničenja, što ih efektivno isključuje iz procesa odlučivanja.

Iako je značajan udio ispitanika, tačnije 34,2 odsto, naveo svoje učešće u radionicama ili forumima namijenjenim mladima, posebno je zabrinjavajući podatak da gotovo trećina, odnosno 31,3 odsto, nikada nije imala priliku da se angažuje u ovakvim aktivnostima. Ovo dodatno potvrđuje nedovoljnu uključenost i ograničenu dostupnost postojećih mjera i mehanizama za mlade. Učešće u formalnijim vidovima participacije, međutim, primjetno je rjeđe. Samo 10,2 odsto mladih sudjelovalo je u javnim raspravama, dok je tek 7,9 odsto bilo prisutno na građanskim protestima. Konsultacije sa institucijama, kao i aktivno angažovanje u savjetima mladih ili omladinskim tijelima, bilježe još manju zastupljenost, što signalizira duboki problem. U konačnom, nalazi istraživanja Građanske alijanse nedvosmisleno ukazuju na postojanje značajnog diskrepancije između zvanično uspostavljenih mehanizama za učešće omladine i njihovog stvarnog, mjerljivog uticaja na kreiranje i sprovođenje javnih politika u Crnoj Gori. Dodatna kompleksnost ovog problema leži u izostanku standardizovanih instrumenata za praćenje efekata participacije mladih, kao i u nedostatku precizno definisanih indikatora uspješnosti takvog angažmana. Bez ovih elemenata, teško je objektivno procijeniti efikasnost postojećih mjera i planirati buduće intervencije.