Neće svi Srbi pod Vučićevu šljivu: Metodije i predsjednik Srbije na jednoj, Joanikije i Mandić na drugoj strani

Dok Mitropolija crnogorsko-primorska poručuje da Vučićevo miješanje u prilike u Crnoj Gori ne donosi dobro, Eparhija budimljansko-nikšićka brani predsjednika Srbije

Metodije se pokazao kao pouzdani izvršilac naloga Beograda, a Mitropolija kao institucija koja može da ima značajnu ulogu u budućnosti Crne Gore, ocjenjuje teolog Vukašin Milićević

Da je sukob u prosrpskom bloku ušao u novu fazu nakon mimoilaženja povodom obilježavanja godišnjice Bitke na Vučjem dolu, svjedoče i optužbe iz Beograda da je Mandić finansirao spomenik Pavlu Đurišiću

Oprečni stavovi Mitropolije crnogorsko-primorske i Eparhije budimljansko-nikšićke zbog izjave Aleksandra Vučića o ulozi Srpske pravoslavne crkve (SPC) u državi, ozvaničili su ono o čemu se u posljednje vrijeme sve glasnije šuškalo, a što se dugo naslućivalo – da se zbog predsjednika Srbije “zavadila” i crkva u Crnoj Gori. Taj je sukob jasnije ocrtao i nove granice između prosrpskih aktera na političkoj sceni – onih koji su do kraja vjerni Vučiću i drugih koji se sve više udaljavaju od njega.

Sagovornici “Informacije CG” ocjenjuju da se mitropolit budimljansko-nikšićki Metodije pokazao kao pouzdani izvršilac naloga režima u Beogradu, te da je jedini razlog zašto ne postoji još otvoreniji sukob s Mitropolijom – njeno razumijevanje konteksta u kom crkva djeluje u Crnoj Gori.

Vučić je početkom sedmice rekao da su litije iz 2020. godine – koje su počele zbog izmjena Zakona o slobodi vjeroispovijesti – zapravo krenule kad su “neki htjeli da prave pravoslavnu crkvu u Crnoj Gori, samo da izbrišu ono ‘srpska’”. Govorio je i o “opasnim i opakim” idejama u crkvi, te o navodnim namjerama “federalizovanja i konfederalizovanja” SPC.

“Riječ je o tzv. policentričnim idejama, a sad u posljednje vrijeme čujete to od istaknutih srpskih nacionalista – ideje o policentričnom srpstvu. To je smrt srpskog naroda, to je smrt srpske crkve”, dodao je on.

Cetinjska mitropolija prekjuče je saopštila da su Vučićeve izjave nejasne, kao i da nepozvano miješanje političara u crkvene stvari ne donosi dobro državi i crkvi.

“… Smatramo nedopustivim da se ove konfuzne, a ipak glasne optužbe na račun ‘opakih i opasnih ideja u crkvi’ ponavljaju u kontinuitetu, i vrlo nezdravim da se one, po nekom pravilu, vezuju za vrijeme litija u Crnoj Gori 2020, pa i da se nekim aluzijama, nedovršeno i netačno, usmjeravaju ka ‘nekima’ koji su ‘pokušali’ da prave ‘nešto’ s crkvom u Crnoj Gori”, piše u saopštenju Mitropolije.

Ipak, u odbranu predsjednika Srbije stali su iz Eparhije budimljansko-nikšićke, navodeći da “njegove poruke unose mir među svetosavski narod i čuvaju jedinstvo SPC”.

“Njegovo (Vučićevo) javno ukazivanje na važnost očuvanja crkvenog jedinstva svjedoči o visokoj odgovornosti prema duhovnom identitetu našeg naroda…”, naglasili su.

Vučiću su ove sedmice bila “puna usta” Crne Gore, a uglavnom se fokusirao na odluku vlasti u Podgorici da pošalju predstavnika na obilježavanje hrvatske operacije “Oluja”. Poručio je da će predstavnici crnogorske Vlade “da se vesele u Kninu srpskom stradanju i zločinima počinjenim nad Srbima”.

Teolog iz Beograda Vukašin Milićević rekao je “Vijestima” da je prošle godine postalo jasno da je Metodije neko na kog režim u Beogradu računa kad su u pitanju “destruktivne politike” kojima pokušavaju da očuvaju vlast.

Naveo je da svaki napad Vučićeve vlasti na države u regionu zapravo za krajnji cilj ima očuvanje položaja moći u Srbiji, koja je veoma uzdrmana od početka protesta koje predvode studenti.

“… To izvoženje krize kroz besmislene mantre o ‘srpskom svetu’ i sve tome slično, pokušaj destabilizacije okolnih zemalja – prije svega su namijenjeni domaćem tržištu. Metodije se, nažalost, pokazao kao veoma pouzdani izvršilac naloga beogradskog režima”, rekao je on.

Metodije je sredinom maja prošle godine postao mitropolit (prethodno je bio episkop), i od tada, kako su pisale “Informacije CG”, njegove izjave sve su oštrije, a potezi sve kontroverzniji. To je kulminiralo tokom i nakon događaja od prije tačno godinu povodom nezakonitog podizanja spomenika ozloglašenom četničkom komandantu Pavlu Đurišiću u beranskom selu Gornje Zaostro.

Milićević je istakao da je njegov utisak da otvorenijeg crkvenog sukoba u Crnoj Gori nije bilo iz razloga što je Mitropolija “razumnija i obzirnija kako s obzirom na kontekst u kom djeluju, tako i s obzirom na ono što bi bili stvarni interesi pravoslavne crkve u Crnoj Gori”.

“A meni se čini da, bez obzira na to kako se ko nacionalno izjašnjava, kako se ko politički opredjeljuje, da je Mitropolija – odnosno pravoslavna crkva u Crnoj Gori – uspjela da sačuva dovoljno autoriteta da i jedni i drugi u njoj mogu da prepoznaju mjesto gdje mogu da praktikuju vjeru, ali i da bude institucija koja može da ima značajnu ulogu u budućnosti Crne Gore kao države, kao što je imala u prošlosti”, podvukao je sagovornik.

Poznavaoci crkvenih i političkih prilika u više navrata su proteklih godina poručivali da Beograd radi na tome da umanji značaj Mitropolije. U tom kontekstu su vidjeli i odluku Sabora SPC iz 2021, donesenu pod vođstvom tada novoizabranog patrijarha Porfirija, da se ukinu episkopski savjeti kao privremena savjetodavna crkvena tijela, među kojima je bio i Episkopski savjet Pravoslavne crkve u Crnoj Gori, oformljen 2006. Tom prilikom (2021) je i mitropolitu crnogorsko-primorskom Joanikiju oduzeta titula arhiepiskopa cetinjskog, koju je imao njegov prethodnik Amfilohije.

Joanikije je na meti crkvenih krugova i režima u Beogradu od marta prošle godine, kad je potpisao pismo kojim se osuđuju navodi iz SPC da su studenti koji protestuju u Srbiji – “srpske ustaše”.

Da su (posljednja) dešavanja u crkvi neodvojiva od politike, pokazuje i nedavna svečana akademija u Nikšiću povodom 150. godišnjice Bitke na Vučjem dolu.

Iako se, na prvu, činilo da je događaj protekao u miru, to nije bio slučaj. Nakon što je akademija održana, beogradska “Politika”, bliska tamošnjim vlastima, objavila je da je događaj organizovala isključivo Eparhija budimljansko-nikšićka, bez učešća Opštine Nikšić. U tekstu piše da je ideja Eparhije bila da posrijedi bude “crkveno-narodno sabranje”, te da je Opština, na čijem je čelu Marko Kovačević (Nova srpska demokratija), htjela da događaj pretvori u “političku i državno-stranačku manifestaciju” pritiscima na Eparhiju, kao i da je potom pokušala da preuzme zasluge za organizaciju akademije.

U tekstu se navodi i da je “posebno sporno” bilo insistiranje da na svečanoj akademiji govore Kovačević i lider Nove srpske demokratije (NSD) i šef crnogorskog parlamenta Andrija Mandić.

“Crkva je, međutim, ostala pri stavu da sabranje posvećeno Vučjem dolu ne smije biti pretvoreno u političku pozornicu, niti u priliku da stranački funkcioneri svoje aktuelne postupke i političke odluke predstave kao politiku koja ima blagoslov SPC”, navodi se.

Opština je negirala te tvrdnje, navodeći da su učestvovali u organizaciji, da su institucionalno stajali uz Eparhiju, ali da im je jedini zahtjev bio da im se unaprijed dostavi program događaja, za koji tvrde da su ga dobili sat vremena prije njegovog početka, te da se u njemu nije nalazio govor istoričara Aleksandra Stamatovića.

Stamatović je u svom govoru više puta prozvao NSD, koji u posljednjih nekoliko mjeseci nije na istoj liniji s Vučićem. Stamatović je, između ostalog, pozvao Nikšić da “ostane dosljedan istorijskom nasljeđu vučedolskih ratnika i kosovskom zavjetu”, zatraživši da se ne “izda” inicijativa da se na lokalnom nivou poništi odluka kojom je Crna Gora priznala Kosovo.

Te inicijative Demokratske narodne partije (DNP) Milana Kneževića zasad su “prošle” u Zeti i Pljevljima, ali je NSD u Nikšiću rekao da neće podržati takav predlog, poručujući da “Nikšić nikad nije priznao Kosovo da bi ga danas otpriznavali”.

“Naš je odgovor uvijek bio, u ime onog zemljopisa Knjaževine i Kraljevine Crne Gore, da u Crnoj Gori žive sve sami i čisti Srbi”, kazao je on.

To je bila indirektna “strelica” ka “novom srpskom odgovoru za novo vrijeme” – nedavno skovanoj krilatici i političkom pravcu NSD-a.

U javnosti se spekuliše da Eparhija navodno nije dozvolila Mandiću da govori na akademiji, da je on napustio događaj prije njegovog završetka, ne ostavši na večeri koja je upriličena, a na kojoj je Kovačević navodno oštro prigovorio Stamatoviću zbog njegovog govora. Međutim, “Informacije CG” nisu mogle to da potvrde.

Da je organizacija bila problematična, ukazuje i tekst Milutina Mićovića, brata mitropolita crnogorsko-primorskog, objavljen na portalu “Žurnal.me”. On je naveo da Eparhija budimljansko-nikšićka nije mogla da isključi instituciju države Crne Gore, niti Mitropoliju iz organizacije jubileja, te da je time “stvorila unutrašnji konflikt” u Crnoj Gori.

Da je sukob u prosrpskom bloku ušao u novu fazu, svjedoči i prekjučerašnje pisanje “Politike”. U članku naslovljenom “Ko je postavio zamku mitropolitu Metodiju u Gornjem Zaostru”, tvrdi se da su “pripreme na terenu” za prošlogodišnje postavljanje spomenika Pavlu Đurišiću odradili ljudi iz Mandićevog političkog okruženja, te da je šef parlamenta lično finansirao kip. “Politika” ističe da je, kad je “akcija ušla u završnicu”, Mandić ostao nevidljiv, a da je sav javni, politički i pravosudni teret prebačen – na Metodija.

Taj tekst uslijedio je nakon što je Vučić uputio nekoliko “otrovnih strelica” ka Mandiću, koji se posljednjih mjeseci sve krupnijim koracima udaljava od njega, zbog čega je i sve češće na tapetu beogradskih tabloida. Predsjednik Srbije je naveo da ne zna o čemu bi njih dvojica razgovarali, te da bi “Srbi u Crnoj Gori trebalo da gledaju ko radi u njihovom interesu”.

Na pitanje da li je crkveni sukob početak šireg razlaza u prosrpskom bloku u Crnoj Gori, Vukašin Milićević rekao je redakciji da, ako se govori o srpskom korpusu kao nečemu što može da se veže za političke faktore – smatra da to ima veze s podjelom da se sad bira između “normalne države koja ima neku perspektivu kroz evropske integracije” i stanja u kakvom se nalazi Srbija.

“… Ni Srbija, ni Crna Gora još nisu normalne države. Srbija je daleko od toga, Crna Gora je napravila iskorak u tom smjeru, ali oni su s tim izborom suočeni. Sad svako ko odbija to da vidi, tu činjenicu mora da kompenzuje dodatnom količinom sumanutog otrova i propagande kojim treba da zaslijepi ne samo one kojima se obraća, već izgleda i sebe”, dodao je on.

Iz Mandićevog kabineta juče nisu odgovorili na pitanja “Informacije CG” kako prvi čovjek Skupštine gleda na Vučićevu izjavu i pisanje “Politike”.

Ako nije dobio priliku da održi govor na obilježavanju godišnjice Bitke na Vučjem dolu, Andrija Mandić to neće propustiti da uradi na obilježavanju 150. godišnjice Boja na Fundini.

Taj događaj će biti danas održan u Kučima, u organizaciji Srpskog nacionalnog savjeta, a pod pokroviteljstvom Skupštine Crne Gore.

Na događaju će govoriti Mandić, a najavljeno je da će skupu prisustvovati i Joanikije.