“Ovo je prekretnica”: Vještačka inteligencija stvorila nove viruse koji se mogu razmnožavati

Prvi put da su kompletni genomi uspješno dizajnirani uz pomoć vještačke inteligencije. Kao rezultat nastalo je 16 novih virusa, napravljenih da inficiraju bakterije i koji ne predstavljaju prijetnju ljudima

Vještačka inteligencija korišćena je za dizajniranje potpuno novih virusa koji su u potpunosti funkcionalni i mogu da se razmnožavaju u laboratoriji, tvrde istraživači iz Sjedinjenih Američkih Država.

Ovo je prvi put da su kompletni genomi uspješno dizajnirani uz pomoć vještačke inteligencije, prenosi BBC.

Kao rezultat nastalo je 16 novih virusa, napravljenih da inficiraju bakterije i koji ne predstavljaju prijetnju ljudima.

Ovo otkriće opisano je kao „veoma značajna prekretnica“ u nauci, koja bi mogla da otvori novu eru u liječenju bolesti. Međutim, stručnjaci upozoravaju i da virusi dizajnirani pomoću vještačke inteligencije otvaraju „hitna“ pitanja bezbjednosti i zaštite.

Alati zasnovani na vještačkoj inteligenciji ubrzano napreduju i već su korišćeni za razvoj novih antibiotika.

Ipak, to je relativno jednostavno u poređenju sa dizajniranjem potpuno novog, održivog virusa od nule.

„Ovo je naredni korak u složenosti onoga što generativna vještačka inteligencija može da dizajnira. Ovo je prvi put da je generativna AI korišćena za dizajniranje kompletnog genoma, nečega što može da se razmnožava i obavlja druge funkcije unutar ćelija… Za nas je ovo bila potpuno nova teritorija“, kazao je za BBC Brajan Hi, docent na Univerzitetu Stenford.

Tehnologija funkcioniše slično velikim jezičkim modelima, poput ChatGPT-a, koji predviđaju nizove teksta.

U ovom slučaju, modeli vještačke inteligencije, poznati kao Evo1 i Evo2, umjesto riječi predviđaju „jezik života“.

AI modeli obučavani su na genetskim kodovima virusa, bakterija, biljaka i ljudi.

Zatim su dodatno prilagođeni kako bi proizvodili jednu vrstu virusa, poznatu kao bakteriofag, koja inficira samo određene vrste bakterija, piše BBC.

Istraživači sa Stenforda odabrali su 302 najperspektivnija dizajna koje je napravila vještačka inteligencija i sintetizovali ih u laboratoriji. Od njih se 16 pokazalo efikasnim u uništavanju bakterije E. coli.

Samuel King, doktorand u laboratoriji, kazao je da su u ranim jutarnjim satima shvatili da fagi funkcionišu.

Fagi su postavljeni na Petrijeve šolje na kojima je rastao sloj bakterija, a naučnici su čekali znakove da njihovi novi virusi uspješno napadaju bakterije.

„Počeli smo da primjećujemo ove prozirne zone i bilo je nevjerovatno uzbudljivo“, kazao je King. Kada su rezultati podijeljeni sa ostatkom tima, „svi u prostoriji spontano su počeli da aplaudiraju“, prisjetio se Hi.

Razvoj novih faga mogao bi da dovede do novih načina liječenja infekcija koje su postale otporne na antibiotike.

Međutim, ovo otkriće ukazuje i na sposobnost vještačke inteligencije da dizajnira nove biološke sisteme koji prevazilaze ono što postoji u prirodi — oblast poznatu kao sintetička biologija.

Hi smatra da to ima potencijal da „drastično unaprijedi zdravlje ljudi“ kroz razvoj novih ljekova i terapija.

Ipak, već su izražene bojazni da bi ista tehnologija mogla da bude zloupotrijebljena za stvaranje novih bolesti.

U komentaru objavljenom uz istraživanje u časopisu "Science", dr Tomas Inglzbi i dr Moric Hanke iz Centra za zdravstvenu bezbjednost Univerziteta Džons Hopkins napisali su da rezultati otvaraju „hitna pitanja biološke bezbjednosti i biološke zaštite“.

Naveli su da više nije pitanje „da li će postojati generativno dizajniranje virusnih genoma“, već da li se ono može koristiti bez „omogućavanja ozbiljne štete“.

Na primjer, naveli su da ne bi trebalo razvijati nove viruse koji imaju potencijal da izazovu bolesti.

I sami istraživači preduzeli su mjere kako bi bezbjednost bila na najvišem nivou. Iz baze podataka korišćene za obuku isključili su viruse koji mogu da inficiraju složene organizme, istraživanje su sprovodili na fagima, a ne na virusima koji inficiraju ljude, i cijeli eksperiment odvijao se u bezbjednoj laboratoriji.

Hi smatra da čak i postojeće zaštitne mjere u velikoj mjeri doprinose „obezbjeđivanju da se tehnologija koristi u dobre svrhe“.

Virusi nisu živa bića i bio bi potreban još jedan značajan iskorak da bi vještačka inteligencija mogla da stvara žive organizme.

Genetski kod faga dug je oko 5.400 baznih parova, odnosno „slova“. Najmanji genom neke žive ćelije ima oko 500.000 baznih parova. Ljudski genom ima tri milijarde baznih parova.

Hi kaže da bi pokušaj stvaranja nekih jednostavnih organizama „vjerovatno zahtijevao mnogo rada, ali ne bi bio nemoguć“ i dodaje da su istraživači „definitivno zainteresovani da rade u tom pravcu“.

Profesor Mark Guelj iz laboratorije za sintetičku biologiju Univerziteta Pompeu Fabra u Španiji kazao je da je ovo istraživanje „veoma značajna prekretnica“, jer „prvi put u istoriji počinjemo da dizajniramo biologiju na računaru“.

On je rekao da nam to „omogućava da maštamo o uzbudljivim mogućnostima za rješavanje najvećih izazova čovječanstva“, poput razvoja faga za borbu protiv bolesti, enzima za liječenje genetskih poremećaja i antitijela koja bi mogla da se koriste u imunoterapiji.

Profesor Patrik Kai, šef katedre za sintetičku genomiku na Mančesterskom institutu za biotehnologiju, kazao je da istraživanje predstavlja „važnu prekretnicu“.

„Značaj ovog istraživanja daleko prevazilazi fage — ono ukazuje na to da modeli jezika genoma počinju da uče principe dizajna koje je oblikovala evolucija, otvarajući vrata pisanju genoma uz pomoć vještačke inteligencije.“