Strancima dozvola za boravak i rad uz saglasnost ZZCG: MUP sprema jače kontrole za ulazak radne snage iz inostranstva

Uloga Zavoda za zapošljavanje prilikom davanja saglasnosti bi bila da ocjenjuje ispunjenost uslova za pristup stranca tržištu rada koji se odnose na potrebe tržišta rada, ispunjenost uslova od strane poslodavca i eventualna ograničenja pri zapošljavanju stranaca…

Ministarstvo unutrašnjih poslova (MUP) predložilo je da se izmijeni postupak za izdavanje dozvole za privremeni boravak i rad stranaca na način da se uvede sistem jedinstvene dozvole koju bi kao i do sada izdavao MUP preko svojih područnih jedinica nakon sprovedenog postupka, ali bi novina bila pribavljanje saglasnosti od Zavoda za zapošljavanje bez koje se dozvola ne bi mogla izdati.

O tome je na predlog MUP-a usvojena informacija na Vladi.

Predlog MUP pravda, prije svega, ubrzanim rastom broja stranaca koji dolaze u Crnu Goru sa 20.580 izdatih dozvola za privremeni boravak i rad u 2021. godini na 40.567 u 2025, dok je samo u prvih pet mjeseci 2026. izdato već 14.778 ovih dozvola. Uz to, kako se navodi, predstojeće članstvo Crne Gore u Evropskoj uniji (EU) zahtijeva usklađivanje domaćeg zakonodavstva sa evropskim propisima o sprečavanju nezakonitih migracija, što podrazumijeva i jaču kontrolu boravka i rada stranaca, ne samo na granici nego i tokom njihovog boravka u zemlji.

Taj rast broja stranaca, kako se navodi u dokumentu, dodatno usložnjava kontrolu zakonitosti boravka i rada stranaca, a sistem izdavanja dozvola trenutno ne omogućava dovoljnu razmjenu podataka između institucija. Zato bi, prema predlogu, u sistem trebalo uključiti i Poresku upravu, koja bi provjeravala poreske obaveze i poslovni status poslodavaca, Fond za zdravstveno osiguranje, koji bi davao uvid u socijalno osiguranje, kao i Inspekciju rada, koja bi prijavljivala utvrđene nepravilnosti u zapošljavanju stranaca.

MUP pojašnjava da pristupanje Crne Gore Evropskoj uniji koje predstoji zahtijeva dalje značajno usaglašavanje crnogorskog zakonodavstva sa evropskim direktivama i regulativama kad je u pitanju ulazak, boravak i rad stranaca u Crnoj Gori, a u cilju sprečavanja nezakonitih migracija, uključujući sprečavanje nezakonitog boravka i rada stranaca u Crnoj Gori.

“Evropski propisi odnose se kako na jačanje kontrole ulaska stranaca u Crnu Goru, što će iziskivati značajne dopune Zakona o strancima i Zakona o graničnoj kontroli u dijelu procedura koje sprovodi policija, tako i na jačanje kontrole boravka i rada stranaca u Crnoj Gori, što podrazumijeva uspostavljanje drugačijeg institucionalnog okvira i funkcionisanja nadležnih organa, počev od izdavanja dozvola za boravak i rad, a zatim prilikom praćenja rada stranaca i ostvarivanja njihovih prava, odnosno izvršavanja njihovih obaveza i obaveza poslodavaca kod kojih su stranci zaposleni po bilo kom osnovu, pojasnili su iz ovog Vladinog resora kojim rukovodi ministar Danilo Šaranović.

Za razliku od dosadašnjeg sistema izdavanja dozvola za privremeni boravak i rad, MUP smatra opravdanim uvođenje sistema jedinstvene dozvole za privremeni boravak i rad koju bi, kao i do sada, izdavao taj resor Vlade preko svojih područnih jedinica nakon sprovedenog postupka, a novina bi bila pribavljanje saglasnosti od Zavoda za zapošljavanje bez koje se dozvola ne bi mogla izdati.

“Ovaj sistem podrazumijeva da Ministarstvo unutrašnjih poslova i dalje ima ključnu ulogu – prima zahtjeve za izdavanje dozvola za privremeni boravak i rad, provjerava da li je zahtjev uredan, odnosno da li je dokumentacija potpuna i vjerodostojna, provjerava identitet podnosioca zahtjeva i pribavlja potrebne podatke iz službenih evidencija nadležnih organa. Uloga Zavoda za zapošljavanje prilikom davanja saglasnosti bi bila da ocjenjuje ispunjenost uslova za pristup stranca tržištu rada koji se odnose na potrebe tržišta rada, ispunjenost uslova od strane poslodavca i eventualna ograničenja pri zapošljavanju stranaca (zabrana zapošljavanja, kontrola tržišta rada, kvote)”, pojasnili su iz MUP-a.

Imajući u vidu, prije svega, prirodu pitanja koja bi bila u nadležnosti Zavoda (radnopravni aspekt i socijalna zaštita), kao i kompleksnost njihovog uređivanja u skladu sa propisima Evropske unije, pri čemu će se nadležnost Zavoda odnositi i na zapošljavanje i rad stranaca državljana država članica Evropske unije i članova njihovih porodica koji nijesu u režimu dozvola, neophodno je da ova pitanja, smatra MUP, budu predmet uređivanja posebnog zakona – zakona o zapošljavanju i samozapošljavanju stranaca. Ukazuju da bi se na taj način osnažila uloga Zavoda za zapošljavanje i Ministarstva rada, zapošljavanja i socijalnog dijaloga, i jasno razgraničile nadležnosti organa kada je u pitanju zapošljavanje i rad stranaca.

“Sistem izdavanja dozvola za privremeni boravak i rad, kao i praćenje i kontrolu rada stranaca treba dopuniti i jasno propisati nadležnosti brojnih drugih institucija, kao i dostupnost podataka iz evidencija koje vode. Uloga Poreske uprave bi bila da omogućava pravovremenu provjeru poreskih obaveza i finansijskog poslovanja poslodavaca koji zapošljavaju strance, kao i podatke o registraciji privrednih subjekata, stečajevima, likvidacijama i poslovnom statusu poslodavaca koji se vode u Centralnom registru privrednih subjekata. Fond za zdravstveno osiguranje Crne Gore takođe treba da omogući uvid u podatke o socijalnim osiguranjima i aktivnom poslovanju poslodavaca. Inspekcija rada bi trebalo da obezbijedi podatke o utvrđenim nepravilnostima u zapošljavanju i radu stranaca kod poslodavca. Sve to bi doprinijelo zaštiti stranaca koji rade u Crnoj Gori, s jedne strane, a istovremeno i zaštiti interesa države s druge strane”, naveli su iz MUP-a.

Neprijavljivanje stranaca nadležnim organima i njihovo angažovanje bez zakonito regulisanog statusa ne predstavlja samo povredu propisa iz oblasti kretanja stranaca već, ističu u MUP-u, proizvodi i značajne negativne fiskalne posljedice po budžet Crne Gore.

“U slučajevima kada poslodavci ne prijavljuju strane radnike Poreskoj upravi i ne vrše obračun i uplatu poreza, država ostaje uskraćena za prihode po osnovu poreza na dohodak fizičkih lica. Primjera radi, ako bi strani radnik primao minimalnu zaradu (većina stranaca je osigurana na minimalnu zaradu), koja je u Crnoj Gori 600 eura mjesečno, a poslodavac ga uopšte ne prijavi, država ne gubi samo porez na tu zaradu, već i sve pripadajuće doprinose i druge obaveze koje bi bile obračunate na tu zaradu. Znači, ako je u 2025. godini izdato oko 40.000 dozvola i ako je svaki poslodavac prijavio stranca na obavezno socijalno osiguranje, u skladu sa propisima o radu, i ako je minimalni porez na mjesečnom nivou koji se plaća državi oko 120 eura, to bi značilo da se državi na mjesečnom nivou uplati oko 4.800.000 eura, odnosno na godišnjem nivou oko 60.000.000 eura, što dalje dovodi do pitanja da li je zaista ovaj novac u 2025. godini uplaćen u budžet Crne Gore”, ukazali su u ovom Vladinom resoru.

U informaciji se navodi da je krajem 2025. godine, u saradnji sa Poreskom upravom, MUP i Uprava policije identifikovali su više od 1.000 stranaca (većinom državljana Republike Turske), koji od 1. 1. 2025. do 1. 11. 2025. godine nijesu imali niti jedan euro fiskalizovanog ulaza niti izlaza.

“U pitanju su izvršni direktori i vlasnici firmi. Na ovaj način se stvara i nelojalna konkurencija na tržištu rada, jer poslodavci koji posluju u skladu sa propisima snose veće troškove poslovanja u odnosu na one koji angažuju neprijavljenu radnu snagu. Jasno je i da ograničen obim neprijavljenog rada može rezultirati višemilionskim gubicima za državni budžet kroz neplaćene poreze i doprinose”, navodi MUP.

Dalje se konstatuje da efikasna razmjena podataka između MUP-a, Poreske uprave i drugih nadležnih organa omogućava pravovremeno otkrivanje neprijavljenog rada stranaca, smanjenje sive ekonomije i povećanje naplate javnih prihoda.

“Iz ugla države, svaki neprijavljeni strani radnik znači manje budžetskih prihoda, više sive ekonomije i slabiju kontrolu zakonitosti boravka i rada stranaca. To je zapravo najkraći opis suštine trenutnog problema. S tim u vezi, potreba uvođenja novog sistema izdavanja dozvole za boravak i rad stranaca doprinosi zaštiti fiskalnih interesa države, smanjuje prostor za izbjegavanje poreskih obaveza i jača kontrolu nad zakonitošću zapošljavanja stranaca. U tom kontekstu, posebno je značajno učiniti funkcionalnijom i efikasnijom razmjenu podataka između organa državne uprave, kao i drugih organa čiji su registri i evidencije izvor podataka potrebnih za odlučivanje o boravku i radu stranaca i praćenje njihovog rada, odnosno ostvarivanja njihovih prava i izvršavanja njihovih obaveza i obaveza poslodavaca”, stav je MUP-a.

Napomene radi, elektronska razmjena podataka između organa državne uprave u Crnoj Gori uređena je Zakonom o elektronskoj upravi. Pored toga, niz zakona kojima su uspostavljeni posebni informacioni sistemi za određene oblasti uređuju pristup tim sistemima kad su nadležnim organima potrebni određeni podaci u vršenju njihovih nadležnosti. Predloženi sistem izdavanja jedinstvene dozvole za boravak i rad stranaca predstavljao bi jedan od ključnih mehanizama upravljanja zakonitim migracijama i pristupom stranaca crnogorskom tržištu rada.