Taoci na slobodi, ali represija ostaje

Aktivista Aljaš Bjaljacki tvrdi da američka strategija u Bjelorusiji ne donosi suštinske promjene

Angažman Sjedinjenih Država sa bjeloruskim predsjednikom Aleksandrom Lukašenkom doveo je do oslobađanja stotina političkih zatvorenika, ali nije promijenio prirodu njegove autoritarne vladavine, rekao je za Rojters najugledniji bjeloruski aktivista za ljudska prava.

Aleš Bjaljacki, jedan od dobitnika Nobelove nagrade za mir 2022. godine, proveo je četiri i po godine u zatvoru prije nego što je oslobođen i protjeran iz zemlje prošlog decembra, u okviru jednog od niza dogovora koje je ispregovarao Džon Koel, izaslanik Donalda Trampa za Bjelorusiju.

Koel je rekao da se nada još jednom velikom talasu oslobađanja tokom planirane posjete Minsku ovog mjeseca, kada očekuje da će se prvi put od marta sastati sa Lukašenkom.

Međutim, Bjaljacki je, iako zahvalan Vašingtonu na intervenciji, rekao da američka strategija ublažavanja sankcija Bjelorusiji u zamjenu za oslobađanje zatvorenika ne podstiče stvarne promjene u njegovoj zemlji.

On je ljude zatvorene po politički motivisanim optužbama opisao kao “taoce”, što je izraz koji je koristio i Tramp.

“To je, u suštini, čista trgovina. Odvija se razmjena – taoci u zamjenu za promjene sankcija – ali to ne mijenja suštinsku prirodu bjeloruskog režima”, rekao je Bjaljacki (63) u intervjuu tokom posjete Oslu.

“Iako mi je drago što sam slobodan… mašinerija represije nastavlja da radi. Svake nedjelje vidimo nove političke zatvorenike i nove metode represije.”

Lukašenko negira da u zatvorima drži političke zatvorenike, nazivajući te ljude “banditima”.

Trampova odluka prošle godine da ponovo uspostavi kontakte sa Lukašenkom, bliskim saveznikom Vladimira Putina, označila je oštar zaokret u američkoj politici nakon godina tokom kojih je dugogodišnji bjeloruski lider bio tretiran kao međunarodno izolovana figura zbog stanja ljudskih prava i podrške ratu Moskve u Ukrajini.

Međutim, analitičari i opozicioni predstavnici sumnjaju da diplomatija Džona Koela može uspjeti da udalji Lukašenka od Putina, imajući u vidu njegovu političku i ekonomsku zavisnost od Moskve.

Navode da su bjeloruske vlasti, iako su oslobodile veliki broj zatvorenika, istovremeno hapsile nove, u obrascu koji opozicija opisuje kao “rotirajuća vrata”.

Koel je sebi pripisao zasluge za oslobađanje između 700 i 800 ljudi od sredine 2025. godine. Međutim, prema podacima Vjasne, organizacije za ljudska prava koju je osnovao Bjaljacki, ukupan broj političkih zatvorenika smanjen je sa 1.185 početkom juna 2025. na 888 danas.

Bjaljacki je rekao da se pojačava i pritisak na aktiviste izvan Bjelorusije. On je prošlog mjeseca saznao da su ga Bjelorusija i Rusija stavile u bazu traženih osoba, iako nije znao zbog čega.

Bjaljacki je rekao da Evropska unija treba da zadrži sankcije protiv Bjelorusije.

“Sve dok traje rat u Ukrajini i Bjelorusija pomaže Rusiji u njemu, nema osnova da se govori o promjeni odnosa EU prema Bjelorusiji”, rekao je.

Bjaljacki je ocijenio da se Lukašenko, koji ima 72 godine i na vlasti je od 1994, nikada neće dobrovoljno povući zbog straha da bi mogao da se suoči sa krivičnim optužbama.

“Mislim da će se držati vlasti do samog kraja”.